๖. ปทกุศลมาณวชาดก เล่ม ๒๗

๖. ปทกุสลมาณวชาดก (๔๓๒)

ว่าด้วยภัยที่เกิดจากที่อาศัย

(ภรรยาของนายปาฏลีผู้เป็นนักฟ้อนกล่าวว่า)

{๑๒๕๕} [๑๒๘๔] แม่นํ้าคงคาพัดพาเอาปาฏลีมาณพผู้เป็นพหูสูต มีถ้อยคำวิจิตร ให้ลอยไป ข้าแต่นายผู้ถูกนํ้าพัดไป ขอความเจริญจงมีแก่ท่าน ขอท่านจงให้เพลงขับแก่ดิฉันสักบทหนึ่งเถิด

(นายปาฏลีผู้เป็นนักฟ้อนกล่าวกะภรรยาว่า)

{๑๒๕๖} [๑๒๘๕] คนทั้งหลายใช้นํ้าใดรดผู้ที่ได้รับความทุกข์ คนทั้งหลายใช้นํ้าใด รดผู้กระสับกระส่าย แต่เรากลับจะมาตายท่ามกลางนํ้านั้น ภัยมาเกิดขึ้นจากที่พึ่งอาศัยเสียแล้ว(ช่างหม้อศีรษะแตกเพราะถูกนํ้าพัดล้มลงไปในหลุม จึงคร่ำครวญว่า)

{๑๒๕๗} [๑๒๘๖] พืชทั้งหลายงอกงามขึ้นได้บนแผ่นดินใด สัตว์ทั้งหลายดำรงอยู่ได้บนแผ่นดินใด แผ่นดินนั้นกลับมาทำลายศีรษะของเรา ภัย มาเกิดขึ้นจากที่พึ่งอาศัยเสียแล้ว(ชายคนหนึ่งได้รับความร้อนเพราะไฟแผดเผา จึงคร่ำครวญว่า)

{๑๒๕๘} [๑๒๘๗] คนทั้งหลายย่อมหุงข้าวด้วยไฟใด และกำจัดความหนาวด้วยไฟใด ไฟนั้นกลับมาลวกตัวของเรา ภัยมาเกิดขึ้นจากที่พึ่งอาศัยเสียแล้ว(ชายคนหนึ่งบริโภคมากเกินไป อาหารไม่ย่อย ได้รับทุกขเวทนา จึง ครํ่าครวญว่า)

{๑๒๕๙} [๑๒๘๘] พราหมณ์และกษัตริย์ทั้งหลายเป็นจำนวนมากย่อมเลี้ยงชีพด้วยข้าวสุกใด ข้าวสุกที่เรากินแล้วกลับมาทำเราให้ถึงความพินาศ ภัยมาเกิดขึ้นจากที่พึ่งอาศัยเสียแล้ว(ชายคนหนึ่งถูกลมพัดกระโชกแรงจนตัวสั่น จึงคร่ำครวญว่า)

{๑๒๖๐} [๑๒๘๙] บัณฑิตทั้งหลายย่อมปรารถนาลมในเดือนท้ายแห่งฤดูร้อน ลม นั้นกลับมาพัดประหารตัวเราภัยมาเกิดขึ้นจากที่พึ่งอาศัยเสียแล้ว

(พญานกตัวหนึ่งเห็นกิ่งไม้สองกิ่งของต้นไม้ใหญ่ที่สมบูรณ์ด้วยกิ่งและ ค่าคบเสียดสีกันจนเกิดเป็นเปลวไฟตกกระจาย จึงกล่าวว่า)

{๑๒๖๑} [๑๒๙๐] นกทั้งหลายพากันอาศัยต้นไม้ใด ต้นไม้นั้นกลับพ่นไฟออกมา นกทั้งหลายจึงพากันหลบหนีไป ภัยมาเกิดขึ้นจากที่พึ่งอาศัยเสียแล้ว

(หญิงชราผู้รอดตายจากนํ้ามือของบุตรและสะใภ้กลับมาอยู่ที่เรือน หลังจากหญิงสะใภ้ตายเพราะผลกรรมตามทัน จึงกล่าวตัดพ้อบุตรชั่วว่า)

{๑๒๖๒} [๑๒๙๑] เรานําหญิงใดผู้มีความโสมนัสผู้ทัดทรงดอกไม้มีกายอัน ประพรมด้วยจันทน์เหลืองมา หญิงนั้นกลับมาขับไล่เราให้ออกจากเรือน ภัยมาเกิดขึ้นจากที่พึ่งอาศัยเสียแล้ว(ชายผู้หนึ่งซึ่งปรารถนาบุตร ได้บุตรสมใจ ทะนุถนอม เฝ้าเลี้ยงดูบุตร จนเติบใหญ่และจัดหาคู่ครองให้ ต่อมาถึงความชราตามวัย ไม่สามารถทำ การงานได้ ถูกบุตรขับไสไล่ส่งออกจากเรือน จึงตัดพ้อบุตรชั่วว่า){๑๒๖๓} [๑๒๙๒] เราชื่นชมยินดีด้วยบุตรใด และเราปรารถนาความเจริญให้แก่บุตรใด บุตรนั้นกลับมาขับไล่เราให้ออกจากเรือน ภัยมาเกิดขึ้น จากที่พึ่งอาศัยเสียแล้ว(พระโพธิสัตว์กล่าวกะมหาชนที่มาชุมนุมกันว่า)

{๑๒๖๔} [๑๒๙๓] ขอชาวชนบทและชาวนิคมผู้มาชุมนุมพร้อมกันจงฟังข้าพเจ้า นํ้ามีในที่ใด ไฟก็มีในที่นั้น ความเกษมสำราญเกิดขึ้นจากที่ใด ภัยก็เกิดขึ้นจากที่นั้น[๑๒๙๔] พระราชาและพราหมณ์ปุโรหิตร่วมกันปล้นรัฐเสียเองท่าน ทั้งหลายจงคุ้มครองตัวเองอยู่กันเถิด ภัยมาเกิดขึ้นจากที่พึ่ง อาศัยเสียแล้ว

๗.โลมสกัสสปชาดก (๔๓๓)

ว่าด้วยโลมสกัสสปฤๅษีเสื่อมจากฌานเพราะอำนาจหญิง

(ท้าวสักกะตรัสกะพระเจ้าพรหมทัตว่า)

{๑๒๖๕} [๑๒๙๕] ถ้าพระองค์นำฤๅษีชื่อโลมสกัสสปะมา (ทำหน้าที่) บูชายัญได้ พระองค์จะได้เป็นพระราชา เสมอด้วยพระอินทร์ ไม่รู้แก่ไม่รู้ ตายเลย(โลมกัสสป <*> ฤๅษีโพธิสัตว์กล่าวกะสัยหอำมาตย์ว่า)

{๑๒๖๖} [๑๒๙๖] อาตมภาพไม่ปรารถนาแผ่นดินซึ่งมีสมุทรล้อมรอบมีสาคร เป็นขอบเขต พร้อมกับการนินทา ดูก่อนสัยหะ ท่านจงทราบ อย่างนี้เถิด{๑๒๖๗} [๑๒๙๗] ดูก่อนพราหมณ์ เราตำหนิการได้ยศ การได้ทรัพย์และ ความประพฤติอันไม่เป็นธรรม มีแต่จะให้ถึงความพินาศ{๑๒๖๘} [๑๒๙๘] ถึงแม้จะเป็นบรรพชิตต้องอุ้มบาตรหาเลี้ยงชีพความเป็นอยู่ นั่นแหละดีกว่า การแสวงหาโดยไม่เป็นธรรมจะดีอะไร{๑๒๖๙} [๑๒๙๙] ถึงแม้จะเป็นบรรพชิตต้องอุ้มบาตรหาเลี้ยงชีพแต่ไม่ เบียดเบียนผู้อื่น ความเป็นอยู่นั้นแหละประเสริฐกว่าความเป็น พระราชาในโลก(ประชาชนที่มาชุมนุมกันได้กล่าวกะโลมสกัสสปฤๅษีว่า)

{๑๒๗๐} [๑๓๐๐] ดวงจันทร์มีกำลัง ดวงอาทิตย์มีกำลัง สมณะและพราหมณ์ มีกำลัง ฝั่งแห่งสมุทรก็มีกำลังแต่หญิงกลับมีกำลังยิ่งกว่า กำลังทั้งหลาย