๓. เอกราชชาดก เล่ม ๒๗

๓. เอกราชชาดก (๓๐๓)

ว่าด้วยพระเจ้าเอกราชผู้มีขันติและตบะ

(พระเจ้าทุพภิเสนทรงขอโทษพระเจ้าเอกราชโพธิสัตว์แล้วตรัสว่า)

{๕๑๐} [๕๑๐] ข้าแต่พระเจ้าเอกราชเมื่อก่อนพระองค์เคยเสวยกามคุณอัน บริบูรณ์อย่างยิ่ง มาบัดนี้พระองค์ถูกโยนลงในบ่อขรุขระ ไฉน จึงมิได้ละพระฉวีวรรณและพระกำลังกายที่มีอยู่แต่เก่าก่อนไปเลย(พระเจ้าเอกราชโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๕๑๑} [๕๑๑] ข้าแต่พระเจ้าทุพภิเสน ขันติและตบะเป็นคุณธรรมที่หม่อมฉัน ปรารถนามาแต่เดิมแล้ว บัดนี้หม่อมฉันได้สิ่งปรารถนานั้นแล้ว ไฉนจะละฉวีวรรณและกำลังกายที่มีอยู่แต่เก่าก่อนได้เล่า{๕๑๒} [๕๑๒] ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงยศ มีพระปรีชา ข่มขี่ได้ยาก นัยว่ากิจที่ จะพึงทำทุกอย่างหม่อมฉันก็ทำสำเร็จมาแล้วทั้งได้ยศอันยิ่งใหญ่ แต่เก่าก่อนแล้ว จึงมิได้ละฉวีวรรณและกำลังกายที่มีอยู่ แต่เก่าก่อน{๕๑๓} [๕๑๓] ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมชน สัตบุรุษทั้งหลายบรรเทาความสุข ได้ด้วยความทุกข์ หรือข่มความทุกข์อันทนได้ยากได้ด้วยความสุข เป็นผู้มีจิตเยือกเย็นยิ่งนักในสุขและทุกข์ทั้งสอง เป็นดัง ตราชูในสุขและทุกข์

๔. ทัททรชาดก (๓๐๔)

ว่าด้วยไปอยู่ถิ่นอื่นต้องเจียมตัว

(นาคจูฬทัททระทนถูกดูหมิ่นไม่ได้ จึงกล่าวกะนาคพี่ชายว่า)

{๕๑๔} [๕๑๔] เจ้าพี่ทัททระ ถ้อยคำด่าว่าอันหยาบคายในมนุษยโลกเหล่านี้ ทำให้หม่อมฉันเดือดร้อน ขนาดพวกเด็ก ๆ ชาวบ้านผู้ไม่มี พิษสงยังมาด่าว่าเราผู้เป็นอสรพิษร้ายได้ว่าเป็นสัตว์กินกบกินเขียดบ้าง หากินตามริมนํ้าบ้าง(นาคมหาทัททระผู้เป็นโพธิสัตว์กล่าวให้สติน้องว่า)

{๕๑๕} [๕๑๕] บุคคลผู้ถูกขับไล่จากบ้านเมืองของตนไปอยู่ยังถิ่นอื่นควรสร้าง ฉางใหญ่ไว้สำหรับเก็บคำหยาบคายทั้งหลาย{๕๑๖} [๕๑๖] ในถิ่นใดไม่มีใครรู้จักตนทั้งโดยชาติกำเนิดหรือคุณธรรม เมื่อไปอยู่ในหมู่คนที่ไม่รู้จักในถิ่นนั้นก็อย่าแสดงความถือตัวออกมา{๕๑๗} [๕๑๗] แม้จะมีปัญญาเสมอด้วยไฟ เมื่อไปอยู่ต่างถิ่น ก็พึงอดทนให้ได้ แม้กระทั่งคำขู่ตะคอกของทาส

๕. สีลวีมังสชาดก (๓๐๕)

ว่าด้วยความลับไม่มีในโลก

(พราหมณ์โพธิสัตว์กล่าวกะอาจารย์ว่า)

{๕๑๘} [๕๑๘] ขึ้นชื่อว่าที่ลับย่อมไม่มีในโลกสำหรับผู้ทำบาปกรรมต้นไม้ที่ เกิดในป่าก็ยังมีคนเห็น คนพาลย่อมสำคัญป่านั้นว่าเป็นที่ลับ