๘. ชวสกุณชาดก เล่ม ๒๗

(รุกขเทวดาโพธิสัตว์เลื่อมใสพราหมณ์ จึงกล่าวว่า)

{๕๒๘} [๕๒๘] ดูก่อนพราหมณ์ ข้าพเจ้ามาพิจารณาถึงความกตัญญที่มีอยู่ ในตน จักทำการทดแทนคุณท่านตามสติกำลัง การดิ้นรนของ ท่านผู้มาถึงสำนักของสัตบุรุษทั้งหลายไฉนจักเปล่าจาก ประโยชน์เล่า{๕๒๙} [๕๒๙] ไม้เลียบต้นใดล้อมรอบอยู่ข้างหน้าต้นมะพลับ มหาชนเคยบูชา ยัญกันมาแต่ก่อนเป็นต้นไม้ใหญ่ขุมทรัพย์ที่ไม่มีเจ้าของ เขาฝังไว้ที่โคนต้นไม้เลียบนั้นแล ท่านจงไปขุดเอาทรัพย์นั้นขึ้น มาเถิด

๘. ชวสกุณชาดก (๓๐๘)

ว่าด้วยไม่ควรคบหาผู้ไม่มีความกตัญญู

(นกหัวขวานโพธิสัตว์กล่าวกะราชสีห์ว่า)

{๕๓๐} [๕๓๐] ข้าแต่พญาเนื้อ ขอนอบน้อมแด่ท่าน ข้าพเจ้าได้ทำกิจอย่าง หนี่ง แก่ท่านตามกำลังของข้าพเจ้าที่มีอยู่ ข้าพเจ้าจะได้อะไร ตอบแทนบ้าง(ราชสีห์ตอบว่า)

{๕๓๑} [๕๓๑] การที่ท่านเข้าไปอยู่ในระหว่างฟันของเราผู้มีเลือดเป็นภักษา ผู้ ทำกรรมอันหยาบช้าอยู่เป็นนิจ แล้วยังมีชีวิตอยู่ได้นั้น ก็นับ ว่าเป็นบุญมากอยู่แล้ว

(นกหัวขวานโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๕๓๒} [๕๓๒] น่าตำหนิ คนที่ไม่รู้คุณที่เขาทำแล้ว คนที่ไม่ทำคุณให้ใคร และคนที่ไม่ตอบแทนคุณที่เขาทำก่อน ความกตัญญูไม่มีในคนผู้ใด การคบหากับผู้นั้นย่อมไร้ประโยชน์{๕๓๓} [๕๓๓] ด้วยอุปการคุณที่ตนประพฤติต่อหน้า ก็ยังหามิตตธรรมไม่ได้ ในผู้ใด ผู้นั้นบัณฑิตไม่ต้องริษยา ไม่ต้องด่าว่า พึงค่อย ๆ ปลีกตัวไปจากผู้นั้นเสีย

๙. ฉวชาดก (๓๐๙)

ว่าด้วยผลของการไม่รักษาธรรมเนียม

(ชายจัณฑาลโพธิสัตว์ตำหนิพระราชาที่ประทับนั่งบนอาสนะสูงเรียน มนต์กับพราหมณ์ปุโรหิต ถูกถามเหตุผล จึงกราบทูลว่า)

{๕๓๔} [๕๓๔] กิจที่เราทั้งสามคนทำแล้วทั้งหมดล้วนต่ำช้า คนทั้งสองไม่เห็นธรรมเนียม คนทั้งสองเคลื่อนแล้วจากปกติ คือ อาจารย์นั่งบนอาสนะต่ำบอกมนต์ และศิษย์นั่งบนอาสนะสูงเรียนมนต์(พราหมณ์ปุโรหิตได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๕๓๕} [๕๓๕] เราบริโภคข้าวสุกแห่งข้าวสาลีที่ขาวสะอาดปรุงด้วยเนื้อ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่ซ่องเสพธรรมที่พวกฤๅษีซ่องเสพมาแล้วนั้น(ชายจัณฑาลโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๕๓๖} [๕๓๖] ท่านจงหลีกไปเสียเถิด โลกนี้กว้างใหญ่ แม้คนอื่น ๆ ก็หุงต้ม กินกันเพราะเหตุนั้นอธรรมที่ท่านประพฤติมาแล้วอย่าทำลายท่าน เหมือนก้อนหินทุบหม้อแตกเลย