๙. ฉวชาดก เล่ม ๒๗

(นกหัวขวานโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๕๓๒} [๕๓๒] น่าตำหนิ คนที่ไม่รู้คุณที่เขาทำแล้ว คนที่ไม่ทำคุณให้ใคร และคนที่ไม่ตอบแทนคุณที่เขาทำก่อน ความกตัญญูไม่มีในคนผู้ใด การคบหากับผู้นั้นย่อมไร้ประโยชน์{๕๓๓} [๕๓๓] ด้วยอุปการคุณที่ตนประพฤติต่อหน้า ก็ยังหามิตตธรรมไม่ได้ ในผู้ใด ผู้นั้นบัณฑิตไม่ต้องริษยา ไม่ต้องด่าว่า พึงค่อย ๆ ปลีกตัวไปจากผู้นั้นเสีย

๙. ฉวชาดก (๓๐๙)

ว่าด้วยผลของการไม่รักษาธรรมเนียม

(ชายจัณฑาลโพธิสัตว์ตำหนิพระราชาที่ประทับนั่งบนอาสนะสูงเรียน มนต์กับพราหมณ์ปุโรหิต ถูกถามเหตุผล จึงกราบทูลว่า)

{๕๓๔} [๕๓๔] กิจที่เราทั้งสามคนทำแล้วทั้งหมดล้วนต่ำช้า คนทั้งสองไม่เห็นธรรมเนียม คนทั้งสองเคลื่อนแล้วจากปกติ คือ อาจารย์นั่งบนอาสนะต่ำบอกมนต์ และศิษย์นั่งบนอาสนะสูงเรียนมนต์(พราหมณ์ปุโรหิตได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๕๓๕} [๕๓๕] เราบริโภคข้าวสุกแห่งข้าวสาลีที่ขาวสะอาดปรุงด้วยเนื้อ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่ซ่องเสพธรรมที่พวกฤๅษีซ่องเสพมาแล้วนั้น(ชายจัณฑาลโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๕๓๖} [๕๓๖] ท่านจงหลีกไปเสียเถิด โลกนี้กว้างใหญ่ แม้คนอื่น ๆ ก็หุงต้ม กินกันเพราะเหตุนั้นอธรรมที่ท่านประพฤติมาแล้วอย่าทำลายท่าน เหมือนก้อนหินทุบหม้อแตกเลย

{๕๓๗} [๕๓๗] ดูก่อนพราหมณ์ น่าตำหนิพฤติกรรมที่ทำให้ได้ยศและทำให้ได้ ทรัพย์ด้วยการทำตนให้ตกต่ำหรือด้วยการประพฤติอธรรม

๑๐. สัยหชาดก (๓๑๐)

ว่าด้วยการแสวงหาที่ประเสริฐ

(ฤๅษีโพธิสัตว์กล่าวกะสัยหอำมาตย์ว่า)

{๕๓๘} [๕๓๘] บัณฑิตไม่พึงปรารถนาพื้นแผ่นดินซึ่งมีสัณฐานดุจกุณฑล ท่ามกลางสาคร มีมหาสมุทรล้อมอยูโดยรอบ พร้อมด้วยคำ นินทา ดูก่อน สัยหอำมาตย์ ท่านจงรู้อย่างนี้เถิด{๕๓๙} [๕๓๙] ดูก่อนพราหมณ์ น่าตำหนิพฤติกรรมที่ทำให้ได้ยศและทำให้ได้ ทรัพย์ด้วยการทำตนให้ตกต่ำหรือด้วยการประพฤติอธรรม{๕๔๐} [๕๔๐] ถึงแม้เราจะบวชเป็นบรรพชิตถือภาชนะเที่ยวภิกขาจารอยู่ การ เลี้ยงชีวิตนั้นแลประเสริฐกว่า การแสวงหาโดยไม่เป็นธรรมจะ ประเสริฐอะไร{๕๔๑} [๕๔๑] ถึงแม้เราจะบวชเป็นบรรพชิตถือภาชนะเที่ยวภิกขาจาร ไม่ เบียดเบียนผู้อื่นในโลกอยู่ ก็ยังประเสริฐกว่าราชสมบัติเสียอีก

จบ กาลิงควรรคที่ ๑

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. จุลลกาลิงคชาดก ๒. มหาอัสสาโรหชาดก

๓. เอกราชชาดก ๔. ทัททรชาดก

๕. สีลวีมังสชาดก ๖. สุชาตาชาดก

๗. ปลาสชาดก ๘. ชวสกุณชาดก

๙. ฉวชาดก ๑๐. สัยหชาดก