๑๕. มหาโลมหังสจริยา เล่ม ๓๓

๑๕. มหาโลมหังสจริยา

ว่าด้วยจริยาของมหาโลมหังสบัณฑิต

{๓๕} [๑๑๙] เรานอนอยู่ในป่าช้า เอาซากศพที่มีแต่กระดูกทำเป็นหมอนหนุน เด็กชาวบ้านพวกหนึ่งพากันเข้าไปทำความหยาบช้า ร้ายกาจนานาประการ[๑๒๐] อีกพวกหนึ่งร่าเริงดีใจพากันนำของหอม ดอกไม้ อาหาร และเครื่องบรรณาการต่างๆ เป็นอันมากมาให้เรา[๑๒๑] พวกใดนำทุกข์มาให้เรา และพวกใดให้สุขแก่เรา เราเป็นผู้มีจิตเสมอแก่เขาทั้งหมด ไม่มีความเอ็นดู ไม่มีความโกรธ[๑๒๒] เราเป็นผู้วางเฉยในสุขและทุกข์ ในยศและความเสื่อมยศ เป็นผู้มีใจเสมอในสิ่งทั้งปวง นี้เป็นอุเบกขาบารมีของเรา ฉะนี้แล

จบ มหาโลมหังสจริยาที่ ๑๕

จบ ยุธัญชยวรรคที่ ๓

รวมจริยาที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ยุธัญชยจริยา ๒. โสมนัสสจริยา

๓. อโยฆรจริยา ๔. ภิงสจริยา

๕. โสณนันทปัณฑิตจริยา ๖. มูคผักขจริยา

๗. กปิลราชจริยา ๘. สัจจสวหยปัณฑิตจริยา

๙. วัฏฏกโปตกจริยา ๑๐. มัจฉราชจริยา

๑๑. กัณหทีปายนจริยา ๑๒. สุตโสมจริยา

๑๓. สุวัณณสามจริยา ๑๔. เอกราชจริยา

๑๕. มหาโลมหังสจริยา เป็นอุเบกขาบารมี ดังนี้

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ตรัสแล้ว เราได้เสวยทุกข์และสมบัติมากหลายอย่าง ในภพน้อยภพใหญ่ตามนัยที่กล่าวแล้วอย่างนี้ แล้วจึงได้บรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสุดเราได้ให้ทานอันควรให้ บำเพ็ญศีลโดยไม่เหลือ ถึงเนกขัมมบารมีแล้วจึงบรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสุด เราสอบถามบัณฑิตทั้งหลาย ทําความเพียรอย่างอุกฤษฏ์ถึงขันติบารมีแล้วจึงบรรลุโพธิญาณอันสูงสุดเราทําอธิษฐานอย่างมั่นคง ตามรักษาสัจจวาจา ถึงเมตตาบารมีแล้วจึงบรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสุด เราเป็นผู้มีจิตเสมอในลาภและความเสื่อมลาภ ในยศและความเสื่อมยศ ในความนับถือและการดูหมิ่นทั้งปวงแล้ว จึงบรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสุด

ท่านทั้งหลายจงเห็นความเกียจคร้านโดยความเป็นภัย และเห็นการปรารภความเพียรโดยเป็นทางเกษมแล้วจงปรารภความเพียรเถิด นี้เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลายท่านทั้งหลายจงเห็นความวิวาทโดยความเป็นภัย และเห็นความไม่วิวาทโดยเป็นทางเกษมแล้วจงกล่าววาจาอ่อนหวานอันสมัครสมานกันเถิด นี้เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลายท่านทั้งหลายจงเห็นความประมาทโดยความเป็นภัย และเห็นความไม่ประมาทโดยเป็นทางเกษมแล้วจงเจริญมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการเถิด นี้เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลายนัยว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงยกย่องบุพจริยาของพระองค์จึงได้ตรัสธรรมบรรยายชื่อพุทธาปทานีย์ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ จริยาปิฎก

สโมธานกถา

สรุปการบำเพ็ญบารมี ๓๐ ทัศ

{๓๖} การบำเพ็ญบารมีอันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณเหล่านี้ จัดเป็นบารมี ๑๐ อุปบารมี ๑๐ ปรมัตถบารมี ๑๐ คือ

การบำเพ็ญทานในภพที่ตถาคตเป็นพระเจ้าสีวีราชผู้ประเสริฐ จัดเป็นทานบารมี ในภพที่เราเป็นเวสสันดรและเป็นเวลามพราหมณ์จัดเป็นทานอุปบารมี ในภพที่เราเป็นอกิตติดาบส อดอาหารนั้นจัดเป็นทานอุปบารมี ในภพที่เราเป็นพญาไก่ป่าสีลวนาค และพญากระต่าย จัดเป็นทานปรมัตถบารมีในภพที่เราเป็นพญาวานร ช้างฉัททันต์ และช้างเลี้ยงมารดาจัดเป็นศีลบารมี พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ตรัสไว้ดังนี้ การรักษาศีลในภพที่เราเป็นจัมเปยยกนาคราชและภูริทัตตนาคราชจัดเป็นศีลอุปบารมี ในภพที่เราเป็นสังขปาลบัณฑิต จัดเป็นศีลปรมัตถบารมีในภพที่เราเป็นยุธัญชยกุมาร มหาโควินทพราหมณ์ คนเลี้ยงช้าง อโยฆรราชโอรส ภัลลาติ สุวัณณสาม มฆเทวะและเนมิราช บารมีเหล่านี้เป็น(เนกขัมม)อุปบารมี

ในภพที่เราเป็นมโหสธผู้เป็นทรัพย์ของรัฐ กุลฑลตัณฑิละและนกกระทา บารมีเหล่านี้จัดเป็นปัญญาอุปบารมี ในภพที่เราเป็นวิธูรบัณฑิตและสุริยพราหมณ์ มาตังคะผู้เป็นศิษย์เก่าของอาจารย์ บารมีทั้ง ๒ ครั้งนี้จัดเป็นปัญญาบารมี ในภพที่เราเป็นพระราชาผู้มีศีล มีความเพียร เป็นผู้ก่อให้เกิดสัตตุภัสตชาดก บารมีนี้แลเป็นปัญญาปรมัตถบารมี