๒. ภูริทัตตจริยา เล่ม ๓๓

[๘] ถ้าเราโกรธควาญช้างเหล่านั้นผู้เข้ามาใกล้เพื่อจับเรา เราก็สามารถจะเหยียบย่ำเขาเหล่านั้นได้ แม้ตลอดราชสมบัติของมนุษย์[๙] แต่ถึงแม้เราจะถูกเขาใส่ไว้ในเสาตะลุง เราก็ไม่ทำจิตให้โกรธเคือง เพื่อรักษาศีล เพื่อบำเพ็ญศีลบารมีให้บริบูรณ์[๑๐] ถ้าเขาเหล่านั้นพึงทำลายเราที่เสาตะลุงนี้ด้วยขวานและหอกซัด เราก็จะไม่โกรธเขาเหล่านั้นเลย เพราะเรากลัวศีลของเราจะขาด ฉะนี้แล

จบ มาตุโปสกจริยาที่ ๑

๒. ภูริทัตตจริยา

ว่าด้วยจริยาของภูริทัตตนาคราช

{๑๒} [๑๑] อีกเรื่องหนึ่ง ในกาลเมื่อเราเป็นพญานาคชื่อภูริทัตตะผู้มีฤทธิ์มาก เราไปยังเทวโลกพร้อมกับท้าววิรูปักษ์มหาราช[๑๒] ในเทวโลกนั้นเราได้เห็นทวยเทพผู้สมบูรณ์ด้วยความสุขโดยส่วนเดียว จึงสมาทานศีลวัตรเพื่อต้องการจะไปยังสวรรค์นั้น[๑๓] เราชำระร่างกาย บริโภคอาหารพอยังชีพให้เป็นไปได้แล้วอธิษฐานอุโบสถมีองค์ ๔ ประการว่า

[๑๔] “ผู้ใดมีกิจที่จะต้องทำด้วยผิวหนังก็ดี ด้วยเนี้อก็ดี ด้วยเอ็นก็ดี ด้วยกระดูกก็ดี ขอผู้นั้นจงนำอวัยวะที่เราให้นี้ไปเถิด” แล้วนอนอยู่บนยอดจอมปลวก

[๑๕] พราหมณ์อาลัมพายน์ถูกคนอกตัญญูบอกแล้ว จึงได้จับเราใส่ไว้ในตะกร้า ให้เราเล่น(ระบำงู)ในที่นั้น ๆ[๑๖] แม้เมื่อพราหมณ์อาลัมพายน์ใส่เราไว้ในตะกร้า แม้เมื่อบีบเราด้วยฝ่ามือ เราก็ไม่โกรธเพราะเรากลัวศีลของเราจะขาด[๑๗] สำหรับเรา การบริจาคชีวิตของตนเป็นเรื่องเบายิ่งกว่าหญ้า แต่การล่วงละเมิดศีลของเราเป็นเหมือนดังพลิกปฐพี[๑๘] เราพึงสละชีวิตของเรา ๑๐๐ ชาติเนือง ๆ เราไม่ทำลายศีล แม้เพราะเหตุแห่งทวีปทั้ง ๔

[๑๙] ถึงแม้เราจะถูกพราหมณ์อาลัมพายน์ใส่ไว้ในตะกร้า เราก็มิได้ทำจิตให้โกรธเคืองเพื่อรักษาศีล เพื่อบำเพ็ญศีลบารมีให้บริบูรณ์ ฉะนี้แล

จบ ภูริทัตตจริยาที่ ๒

๓. จัมเปยยนาคจริยา

ว่าด้วยจริยาของจัมเปยยกนาคราช

{๑๓} [๒๐] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นพญานาคชื่อจัมเปยยกะผู้มีฤทธิ์มาก แม้ในกาลนั้นเราก็เป็นผู้ประพฤติธรรม เพียบพร้อมด้วยศีลวัตร[๒๑] หมองูได้จับเราผู้ประพฤติธรรมรักษาอุโบสถให้เล่นระบำอยู่ใกล้ประตูพระราชวัง

[๒๒] หมองูนั้นคิดเอาสีเช่นใด คือ สีเขียว สีเหลือง หรือสีแดง เราก็เปลี่ยนไปตามจิตของเขา แปลงกายให้เหมือนที่เขาคิด