พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๕
๙. รามเณยยกเถรคาถา เล่ม ๒๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๘๖ (Royal Thai)9/10 in วรรคที่ ๕4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ รามเณยยกเถรคาถา (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 50 · Chaloem Phrakiat Volume 26)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 26, pp. 341–342
๘. สัญชยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการบวช
นัยว่า ท่านพระสัญชยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๘๕}[๔๘] ตั้งแต่เราออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เราไม่รู้สึกถึงความดำริอันไม่ประเสริฐ ประกอบด้วยโทษเลย
๙. รามเณยยกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับพลังจิต
นัยว่า ท่านพระรามเณยยกเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๘๖}[๔๙] ดูก่อนมาร จิตของเราย่อมไม่หวั่นไหวเพราะเสียงกู่ร้องของฝูงนกกระจาบและเสียงกู่ร้องของฝูงลิงนั้น ด้วยว่า จิตของเรายินดีในพระนิพพานอันมีสภาวะเป็นหนึ่ง
- ๑ความดำริอันไม่ประเสริฐ หมายถึงมิจฉาวิตก ความดำริผิด (หรือ อกุศลวิตก) มีกามวิตกเป็นต้น อันประกอบด้วยโทษ หมายถึงโทษคือกิเลสที่ทำลายจิตมีราคะเป็นต้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๘๖)
- ๒จิต...ย่อมไม่หวั่นไหว ในที่นี้หมายถึงจิตไม่ตกจากอารมณ์กัมมัฏฐาน (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๘๘)
- ๓เสียงกู่ร้องของฝูงลิง แปลจากบทว่า สิปฺปิกาภิรุเตหิ อรรถกถาอธิบายว่า สัตว์ป่าที่ชอบอาศัยอยู่ ตามกิ่งไม้ ชอบเล่น หยอกล้ออีกฝ่าย มีลักษณะเหมือนทารกที่อดอยากผอมโซเพราะความป่วยไข้ : สิปฺปิกา วุจฺจนฺติ เทวกา ปรนามกา เคลญฺเญน ฉาดกิสทารกาการา สาขามิคา มติของ เกจิอาจารย์ว่า ได้แก่ กระแตขนาดใหญ่ : มหากลนฺทกาติ เกจิ. (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๘๘)
๑๐. วิมลเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับสมาธิจิต
นัยว่า ท่านพระวิมลเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๘๗}[๕๐] ถึงแผ่นดินจะชุ่มฉํ่าไปด้วยนํ้าฝน ถึงลมจะพัด ถึงสายฟ้า จะแลบแปลบปลาบอยู่บนท้องฟ้า วิตกทั้งหลายก็สงบ ไปได้ จิตของเราตั้งมั่นแล้วเป็นอันดี
จบ ปัญจมวรรค
รวมพระเถระที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. พระสิริวัฑฒเถระ ๒. พระขทิรวนิยเรวตเถระ
๓. พระสุมังคลเถระ ๔. พระสานุเถระ
๕. พระรมณียวิหารีเถระ ๖. พระสมิทธิเถระ
๗. พระอุชชยเถระ ๘. พระสัญชยเถระ
๙. พระรามเณยยกเถระ ๑๐. พระวิมลเถระ
- ๑วิตกทั้งหลาย ในที่นี้ได้แก่ มหาวิตก คือเรื่องที่ปุถุชนคิดกังวลเป็นส่วนมาก ๙ อย่าง (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๙๑) คือ (๑) กามวิตก ความตรึกในทางกาม (๒) พยาปาทวิตก ความตรึกในทางพยาบาท (๓) วิหิงสาวิตก ความตรึกในทางเบียดเบียน (๔) ญาติวิตก ความตรึกถึงญาติ (๕) ชนปทวิตก ความตรึกถึงถิ่นฐานบ้านเกิด (๖) อมรวิตก ความตรึกถึงเรื่องเทพ (๗) ปรานุททวตาปฏิสังยุตตวิตก ความตรึกถึงเรื่องอนุเคราะห์ผู้อื่น (๘) สักการสิโลกปฏิสังยุตตวิตก ความตรึกถึงลาภสักการะและ ความสรรเสริญ (๙) อนวัญญัตติปฏิสังยุตตวิตก ความตรึกถึงเรื่องเกรงว่าผู้อื่นจะดูหมิ่น (นัย ม.มู.อ. ๑/๙๐ ดู มหาวิตก ๙ ในพระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย มหานิทเทส เล่ม ๒๙)
End of ๙. รามเณยยกเถรคาถา