พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๐
๑๐. เทวสภเถรคาถา เล่ม ๒๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๒๓๗ (Royal Thai)10/10 in วรรคที่ ๑๐4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๐ เทวสภเถรคาถา (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 50 · Chaloem Phrakiat Volume 26)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 26, pp. 367–368
๑๐. ทุติยเทวสภเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความเพียรชอบ
นัยว่า ท่านพระเทวสภเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๗}[๑๐๐] ภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยความเพียรชอบ มีสติปัฏฐานเป็นอารมณ์ ประดับประดาด้วยดอกไม้คือวิมุตติ จักเป็นผู้ไม่มีอาสวะ ปรินิพพานไป
จบ ทสมวรรค
รวมพระเถระที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. พระปริปุณณกเถระ ๒. พระวิชยเถระ
๓. พระเอรกเถระ ๔. พระเมตตชิเถระ
๕. พระจักขุปาลเถระ ๖. พระขัณฑสุมนเถระ
๗. พระติสสเถระ ๘. พระอภัยเถระ
๙. พระอุตติยเถระ ๑๐. พระทุติยเทวสภเถระ
- ๑พระเถระนี้มีชื่อพ้องกับท่านพระเทวสภะในเถรคาถาที่ ๙ แห่งนวมวรรค (ข้อ ๘๙ หน้า ๓๖๖ ในเล่มนี้) เพี่อสื่อความหมายว่าเป็นองค์ละรูปกัน พระบาลีบางฉบับและอรรถกถาจึงเพิ่มคำนำหน้า ชื่อท่านพระเทวสภเถระในเถรคาถาที่ ๙ แห่งนวมวรรคเป็น ปฐมเทวสภเถรคาถา หมายถึงสุภาษิต คาถาของท่านพระเทวสภเถระรูปที่ ๑ และเพิ่มคำนำหน้าชื่อท่านพระเถระรูปนี้เป็น ทุติยเทวสภเถรคาถา หมายถึงสุภาษิตคาถาของท่านพระเทวสภเถระรูปที่ ๒ (ดู เถร.อ. ๑/๒๙๑,๓๑๗)
๑๑. เอกาทสมวรรค
๑. เพลัฏฐกานิเถรคาถา
สุภาษิตเตือนตนให้ทำความเพียร
นัยว่า ท่านพระเพลัฏฐกานิเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๘}[๑๐๑] ท่านละความเป็นคฤหัสถ์มาได้แล้ว แต่ยังไม่ทันสำเร็จกิจ ก็มาเป็นผู้มีปากเหมือนไถ เห็นแก่ท้อง เกียจคร้านโง่เขลา เข้าห้องบ่อย ๆ เหมือนสุกรใหญ่ที่เขาปรนปรือ ด้วยอาหารฉะนั้น
๒. เสตุจฉเถรคาถา
สุภาษิตชี้ลักษณะการไม่บรรลุสมาธิ
นัยว่า ท่านพระเสตุจฉเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๙}[๑๐๒] ชนทั้งหลายถูกมานะหลอกลวงแล้ว เศร้าหมองอยู่ในสังขารทั้งหลาย ถูกความมีลาภและความเสื่อมลาภย่ำยีแล้ว ย่อมไม่ได้บรรลุสมาธิเลย
- ๑มีปากเหมือนไถ หมายถึงเป็นผู้มีวาจาหยาบคาย ชอบขุดทำลายตนด้วยการใช้ผรุสวาจาต่อผู้อื่น เหมือนใช้ไถขุดแผ่นดินฉะนั้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๒๐)
- ๒สังขารทั้งหลาย ในที่นี้หมายถึงสังขตธรรมคือสิ่งที่ปัจจัยปรุงแต่งทั้งหลาย ทั้งภายในมีจักษุเป็นต้น ทั้งภายนอกมีรูปเป็นต้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๒๒)
- ๓ย่อมไม่ได้บรรลุสมาธิ หมายถึงไม่บรรลุภาวะที่จิตตั้งมั่นเป็นสมาธิหรือมีอารมณ์เป็นหนึ่งด้วยอำนาจ สมถและวิปัสสนา (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๒๒)
End of ๑๐. เทวสภเถรคาถา