พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๐
๙. อุตติยเถรคาถา เล่ม ๒๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๒๓๖ (Royal Thai)9/10 in วรรคที่ ๑๐4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๐ อุตติยเถรคาถา (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 50 · Chaloem Phrakiat Volume 26)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 26, pp. 366–367
๘. อภยเถรคาถา
นัยว่า ท่านพระอภัยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๕}[๙๘] เมื่อบุคคลได้เห็นรูปารมณ์แล้ว มัวใส่ใจถึงอารมณ์เป็นที่รักนั้นอยู่ สติก็หลงลืมไป ผู้ใดมีจิตกำหนัดยินดีเสวยรูปารมณ์ รูปารมณ์ก็ครอบงำผู้นั้นอยู่ได้ อาสวะทั้งหลาย ย่อมเจริญแก่ผู้นั้นผู้เข้าถึงซึ่งมูลแห่งภพ
๙. อุตติยเถรคาถา
นัยว่า ท่านพระอุตติยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๖}[๙๙] เมื่อบุคคลได้สดับสัททารมณ์แล้ว มัวใส่ใจถึงอารมณ์เป็นที่รักนั้น สติก็หลงลืมไป ผู้ใดมีจิตกำหนัดยินดีเสวย สัททารมณ์ สัททารมณ์ก็ครอบงำผู้นั้นอยู่ได้ อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่ผู้นั้นผู้เข้าถึงซึ่งสังสารวฏ
- ๑อารมณ์ หมายถึงเครื่องยึดหน่วงของจิต สิ่งที่จิตยึดหน่วง หรือสิ่งที่จิตรับรู้ ได้แก่ อายตนะ ภายนอก ๖ คือ (๑) รูปารมณ์ อารมณ์คือรูป หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางตา ได้แก่ รูปหรือแสงสีต่าง ๆ ที่ตามองเห็น (๒) สัททารมณ์ อารมณ์คือเสียง หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางหู ได้แก่ เสียงต่าง ๆ ที่หูได้ยิน (๓) คันธารมณ์ อารมณ์คือกลิ่น หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางจมูก ได้แก่ กลิ่นต่าง ๆ ที่จมูกสูดดม (๔) รสารมณ์ อารมณ์คือรส หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางลิ้น ได้แก่ รสต่าง ๆ ที่ลิ้นลิ้มรู้ (๕) โผฏฐัพพารมณ์ อารมณ์คือโผฏฐัพพะ หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางกายประสาท ได้แก่ สิ่งใด ๆ ที่กระทบถูกต้องกายแล้วเกิดการรับรู้ได้ เช่น เย็น ร้อน อ่อน แข็ง เป็นต้น หรือ เรียกสามัญว่า สัมผัสทางกาย (๖) ธรรมารมณ์ อารมณ์ทางใจ หมายถึงสิ่งที่จิตนึกคิด ได้แก่ สิ่งที่เป็นนามธรรมต่าง ๆ ที่จิตคิดปรุงแต่ง หรือความคิด (นัย องฺ.จตุกฺก.อ. ๓๐๒)
๑๐. ทุติยเทวสภเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความเพียรชอบ
นัยว่า ท่านพระเทวสภเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๗}[๑๐๐] ภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยความเพียรชอบ มีสติปัฏฐานเป็นอารมณ์ ประดับประดาด้วยดอกไม้คือวิมุตติ จักเป็นผู้ไม่มีอาสวะ ปรินิพพานไป
จบ ทสมวรรค
รวมพระเถระที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. พระปริปุณณกเถระ ๒. พระวิชยเถระ
๓. พระเอรกเถระ ๔. พระเมตตชิเถระ
๕. พระจักขุปาลเถระ ๖. พระขัณฑสุมนเถระ
๗. พระติสสเถระ ๘. พระอภัยเถระ
๙. พระอุตติยเถระ ๑๐. พระทุติยเทวสภเถระ
- ๑พระเถระนี้มีชื่อพ้องกับท่านพระเทวสภะในเถรคาถาที่ ๙ แห่งนวมวรรค (ข้อ ๘๙ หน้า ๓๖๖ ในเล่มนี้) เพี่อสื่อความหมายว่าเป็นองค์ละรูปกัน พระบาลีบางฉบับและอรรถกถาจึงเพิ่มคำนำหน้า ชื่อท่านพระเทวสภเถระในเถรคาถาที่ ๙ แห่งนวมวรรคเป็น ปฐมเทวสภเถรคาถา หมายถึงสุภาษิต คาถาของท่านพระเทวสภเถระรูปที่ ๑ และเพิ่มคำนำหน้าชื่อท่านพระเถระรูปนี้เป็น ทุติยเทวสภเถรคาถา หมายถึงสุภาษิตคาถาของท่านพระเทวสภเถระรูปที่ ๒ (ดู เถร.อ. ๑/๒๙๑,๓๑๗)
End of ๙. อุตติยเถรคาถา