๑๒. อุตตรปาลเถรคาถา เล่ม ๒๖

[๒๕๐] ภิกษุผู้ออกบวชด้วยศรัทธา ยังเป็นผู้ใหม่ต่อการศึกษา เมื่ออยู่ในสงฆ์ พึงศึกษาวินัยให้เป็นผู้ฉลาดด้วยการบำเพ็ญวัตรปฏิบัติให้บริบูรณ์[๒๕๑] ภิกษุผู้ออกบวชด้วยศรัทธา ยังเป็นผู้ใหม่ต่อการศึกษา พึงเป็นผู้ฉลาดในสิ่งควรและไม่ควร ไม่พึงถูกตัณหาครอบงำเที่ยวไป

๑๒. อุตตรปาลเถรคาถา

สุภาษิตสอนให้ละกาม

นัยว่า ท่านพระอุตตรปาลเถระ (ครั้นพิจารณาดูข้อปฏิบัติของตน เมื่อจะบันลือสีหนาท) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๑๘}[๒๕๒] กามคุณ ๕ อันทำใจให้ลุ่มหลง ได้ทำให้เราผู้เป็นบัณฑิต ผู้สามารถคิดหาประโยชน์ตกอยู่ในโลก[๒๕๓] เราได้แล่นไปในวิสัยแห่งมาร ถูกลูกศรคือราคะเสียบอย่างแน่นหนา แต่ก็สามารถเปลื้องตนออกจากบ่วงแห่งมัจจุราชได้[๒๕๔] กามทั้งปวงเราละได้แล้ว ภพทั้งสิ้นเราก็ทำลายแล้ว ชาติสงสาร(การเวียนว่ายตายเกิด)ของเราสิ้นแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีกต่อไป

๑๓. อภิภูตเถรคาถา

สุภาษิตชี้โทษการเกิด

นัยว่า ท่านพระอภิภูตเถระ (เมื่อจะแสดงธรรมโดยมุ่งเปิดเผยถึงเหตุแห่ง การบวชของตนแก่พวกญาติ) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๑๙}[๒๕๕] ขอบรรดาญาติเท่าที่มาประชุมกัน ณ ที่นี้ทั้งหมดจงฟัง เราจักแสดงธรรมแก่ท่านทั้งหลาย การเกิดบ่อย ๆ เป็นทุกข์ร่ำไป[๒๕๖] ท่านทั้งหลายจงปรารภความเพียร จงก้าวออกไป จงประกอบความเพียรในพระพุทธศาสนา จงกำจัดเสนาแห่งมัจจุราชเสีย เหมือนช้างกำจัดเรือนไม้อ้อฉะนั้น[๒๕๗] ผู้ใดเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ในธรรมวินัยนี้ ผู้นั้นจักละการเวียนว่ายตายเกิดทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

๑๔. โคตมเถรคาถา

สุภาษิตสอนให้มุ่งสันติธรรม

นัยว่า ท่านพระโคตมเถระ (เมื่อจะบอกถึงทุกข์ที่ตนได้รับในสังสารวัฏและนิพพานสุขที่ตนได้บรรลุในปัจจุบันแก่พวกญาติ) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๒๐}[๒๕๘] เมื่อเราเวียนว่ายตายเกิดอยู่ ได้เข้าถึงนรกบ้าง เข้าถึงเปตโลกบ้าง เข้าถึงกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานอันเป็นทุกข์บ้าง เราได้เสวยทุกข์หลายอย่างตลอดกาลนาน