๗. อยกูฏชาดก เล่ม ๒๗

๗. อยกูฏชาดก

ว่าด้วยยักษ์ถือกระบองเหล็กใหญ่

[๖๘๖] ท่านผู้ใด ยืนถือพะเนินเหล็กอันใหญ่

โตเหลือขนาดอยู่บนอากาศ ท่านผู้นั้นมาสถิต

อยู่เพื่อจะคุ้มครองข้าพเจ้าในวันนี้หรือ. หรือ

จะพยายามมาฆ่าข้าพเจ้า.

[๖๘๗] ดูก่อนพระราชา เราเป็นทูตของพวก

ยักษ์ ถูกพวกยักษ์เหล่านั้นส่งมาที่นี้ เพื่อจะ

ปลงพระชนม์พระองค์ แต่ท้าวสักกรินทร์

เทวราชคุ้มครองพระองค์อยู่ เพราะเหตุนั้น

เราจึงผ่าพระเศียรของพระองค์ไม่ได้.

[๖๘๘] ก็ถ้าท้าวมัฆวาฬเทวราช ผู้เป็นจอม

ทวยเทพ พระสวามีของนางสุชาดา คุ้มครอง

ข้าพเจ้าอยู่ ผู้ฉะนั้นพวกปีศาจก็คงคุกคาม

เหล่าสัตว์ทั้งหลายเป็นแน่ ข้าพเจ้าไม่ได้

สะดุ้งกลัวต่อพวกยักษ์เลย.

[๖๘๙] พวกภุมภัณฑ์ และพวกปีศาจทั้งมวลจะ

คร่ำครวญกันไปก็ตามเถิด พวกมันคงไม่อาจ

จะต่อยุทธกับข้าพเจ้า กิริยาที่หลอกหลอน

ของพวกยักษ์ซึ่งทำให้น่ากลัวต่าง ๆ นั้น มีอยู่

เป็นอันมาก แต่ข้าพเจ้าก็ไม่กลัว.

จบ อยกูฏชาดกที่ ๗

อรรถกถาอยกูฏชาดกที่ ๗

พระศาสดาเมื่อประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน ทรงปรารภการประพฤติประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์โลก จึงตรัสพระธรรมเทศนานี้มีคำเริ่มต้นว่า สพฺพายสํ กูฏํ ดังนี้. เรื่องปัจจุบันจักมีแจ้งในมหากัณหชาดก. ส่วนเรื่องในอดีตมีดังต่อไปนี้ :-

ในอดีตกาล เมื่อพระเจ้าพรหมทัตครองราชสมบัติอยู่ในนครพาราณสี พระโพธิสัตว์บังเกิดในพระครรภ์ของพระอัครมเหสีของพระเจ้าพรหมทัตนั้น. เจริญวัยแล้ว เรียนศิลปศาสตร์ได้แล้ว เมื่อพระราชบิดาสวรรคตแล้ว ได้ดำรงอยู่ในราชสมบัติ ทรงครองราชย์โดยธรรม. ในครั้งนั้น คนทั้งหลายเป็นผู้ถือเทวดาเป็นมงคล พากันฆ่าแพะเป็นต้นมากมาย กระทำพลีกรรมแก่เทวดาทั้งหลาย. พระโพธิ-สัตว์ให้เที่ยวตีกลองประกาศว่า ไม่ควรฆ่าสัตว์มีชีวิต. ยักษ์ทั้งหลายเมื่อไม่ได้พลีกรรมจึงโกรธพระโพธิสัตว์ ได้ไปยังสมาคมยักษ์ในหิม-วันประเทศ ให้ส่งยักษ์ตนหนึ่งผู้หยาบช้าไป เพื่อต้องการฆ่าพระ-โพธิสัตว์. ยักษ์นั้นถือพะเนินเหล็กร้อนอันใหญ่ประมาณเท่าช่อฟ้า มา

ด้วยตั้งใจว่า จักประหารพระโพธิสัตว์นั้นด้วยพะเนินเหล็กนี้ให้ตายจึงได้ยินอยู่ที่หัวนอนพระโพธิสัตว์ ในระหว่างมัชฌิมยาม. ขณะนั้นอาสนะของท้าวสักกะแสดงอาการร้อน ท้าวเธอทรงรำพึงอยู่ ได้ทรงทราบเหตุนั้น จึงทรงถืออินทวชิราวุธเสด็จไป แล้วได้ประทับยืนเบื้องบนยักษ์. พระโพธิสัตว์ได้เห็นยักษ์แล้วคิดว่า ยักษ์นี้ยืนอารักขาเราหรือว่ายืนประสงค์จะฆ่าเรา เมื่อจะเจรจากับยักษ์นั้นจึงกล่าวคาถาที่ ๑ ว่า :-

ท่านผู้ใดยืนถือพะเนินเหล็กล้วนอัน

ใหญ่โตเหลือขนาดอยู่ในอากาศ ท่านผู้นั้นมา

จัดแจงเพื่อจะคุ้มครองเราในวันนี้หรือ หรือ

ว่าจะพยายามฆ่าเรา.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า วิหิโตนุสชฺช ตัดบทเป็น วิหิโตนุสิอชฺช.

ก็พระโพธิสัตว์ เห็นแต่ยักษ์เท่านั้นไม่เห็นท้าวสักกะ. ยักษ์ไม่อาจประหารพระโพธิสัตว์เพราะกลัวท้าวสักกะ. ยักษ์นั้นได้ฟังถ้อยคำของพระโพธิสัตว์ จึงกล่าวว่า ข้าแต่มหาราชเจ้า ข้าพเจ้ามิได้ยินคุ้มครองท่าน แต่ข้าพเจ้ามาด้วยหวังใจว่า จักเอาพะเนินเหล็กอันโชติช่วงนี้ประหารทำท่านให้ตาย ข้าพเจ้าไม่อาจประหาร เพราะกลัวท้าวสักกะ เมื่อจะแสดงเนื้อความนี้ จึงกล่าวคาถาที่ ๒ ว่า :-

ดูก่อนพระราชา ข้าพเจ้าเป็นทูตของ

พวกยักษ์ ถูกพวกยักษ์เหล่านั้นส่งมาที่นี้

เพื่อฆ่าพระองค์ แต่พระอินทร์เทวราชคุ้ม

ครองพระองค์อยู่ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึง

ผ่าพระเศียรของพระองค์ไม่ได้.

พระโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้นจึงกล่าว ๒ คาถานอกนี้ว่า :-

ถ้าท้าวมัฆวาฬเทวราชผู้เป็นจอมเทพ

พระสวามีของนางสุชาดา คุ้มครองข้าพเจ้า

อยู่ มิฉะนั้น พวกปีศาจคงจะคุกคามสัตว์

ทั้งหลายเป็นแน่ แต่ข้าพเจ้าไม่ได้สะดุ้งกลัว

ต่อพวกยักษ์เลย.

พวกกุมภัณฑ์และพวกปีศาจทั้งมวล จะ

คร่ำครวญกันไปก็ตามเถิด พวกปีศาจไม่อาจ

ต่อยุทธ์กับข้าพเจ้า กิริยาที่หลอกหลอนพวก

ยักษ์ซึ่งทำให้น่ากลัวต่าง ๆ นั้น มีอยู่เป็นอัน

มาก แต่ข้าพเจ้าก็ไม่กลัว.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า รกฺขสิยา ปชาย ความว่าเหล่าสัตว์คือรากษส ได้แก่ พวกสัตว์ที่เป็นรากษส. บทว่า กุมฺภณฺฑา

ได้แก่ พวกยักษ์ท้องพลุ้ย มีอัณฑะเท่าหม้อ. บทว่า ปํสุปิสาจกาได้แก่ พวกปีศาจในที่ทิ้งหยากเยื่อ. บทว่า นาลํ ความว่า ขึ้นชื่อว่าพวกปีศาจไม่สามารถจะต่อยุทธกับข้าพเจ้า. บทว่า มหตี สา วิเภสิกาความว่า ก็ยักษ์เหล่านี้ประชุมกันแสดงกิริยาน่ากลัวต่าง ๆ อันใดกิริยาที่น่ากลัวต่าง ๆ อันนั้นถึงจะมากมาย ก็เป็นเพียงแสดงอาการน่ากลัวแก่เราเท่านั้น แต่เราหากลัวไม่.

ท้าวสักกะทรงขับยักษ์ให้หนีไป โอวาทพระมหาสัตว์แล้วตรัสว่า ดูก่อนมหาราช พระองค์อย่าได้ทรงกลัวเลย จำเดิมแต่นี้ไป การคุ้มครองพระองค์ เป็นหน้าที่ของข้าพเจ้า แล้วเสด็จสู่สถานที่ของพระองค์ทีเดียว.

พระศาสดา ครั้นทรงนำพระธรรมเทศนานี้มาแสดงแล้ว จึงทรงประชุมชาดกว่า ท้าวสักกะในครั้งนั้น ได้เป็นพระอนุรุทธะส่วนพระเจ้าพาราณสี ได้เป็นเราตถาคต ฉะนี้แล.

จบ อรรถกถาอยกูฏชาดกที่ ๗

๘. อรัญญชาดก

ว่าด้วยการเลือกคบคน

[๖๙๐] คุณพ่อ ผมออกจากป่าไปสู่บ้านแล้ว

พึงคบคนที่มีศีลอย่างไร มีวัตรอย่างไร

ผมถามแล้ว ขอคุณพ่อจงบอกข้อนั้นแก่

ผมด้วย.

[๖๙๑] ลูกเอ๋ย ผู้ใดพึงคุ้นเคยกะเจ้าก็ดี พึง

อดทนความคุ้นเคยของเจ้าได้ก็ดี เชื่อถือ

คำพูดของเจ้าก็ดี งดโทษให้เจ้าก็ดี เจ้าไป

จากที่นี้แล้วจงคบหาผู้นั้นเถิด.

[๖๙๒] ผู้ใดไม่มีกรรมชั่วด้วยกาย วาจาและใจ

เจ้าไปจากที่นี้แล้วจงคบหาผู้นั้น ทำตนให้

เหมือนบุตรผู้เกิดจากอกของผู้นั้นเถิด.

[๖๙๓] ลูกเอ๋ย คนที่มีจิตเหมือนน้ำย้อมขมิ้น

มีจิตกลับกลอก รักง่ายหน่ายเร็ว เจ้าอย่า

คบหาคนเช่นนั้นเลย ถึงหากว่าพื้นชมพูทวีป

ทั้งหมดจะไม่มีมนุษย์ก็ตาม.

จบ อรัญญชาดกที่ ๘