๓. พากุลเถรคาถา เล่ม ๒๖

[๒๒๓] เมื่อเรายังถอนลูกศรคือตัณหาขึ้นไม่ได้ เราจักไม่ฉัน จักไม่ดื่ม จักไม่ออกไปจากวิหาร จักไม่เอนกายลงนอน

[๒๒๔] เชิญท่านดูความเพียรและความบากบั่นของเราผู้ตั้งจิตอธิษฐานความเพียรอย่างมั่นคงอยู่อย่างนี้ เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เสร็จแล้ว

๓. พากุลเถรคาถา

สุภาษิตสอนให้พูดจริงทำจริง

นัยว่า ท่านพระพากุลเถระ (เมื่อจะพยากรณ์พระอรหัตตผลโดยมุ่งกล่าวสอนเหล่าภิกษุในท่ามกลางสงฆ์ในเวลาจวนจะปรินิพพาน)ได้ภาษิต คาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๐๙}[๒๒๕] ผู้ใดไม่ทำการงานที่ควรทำก่อน แต่ปรารถนาจะทำในภายหลัง ผู้นั้นย่อมพลาดจากฐานะอันนำมาซึ่งความสุข และย่อมเดือดร้อนในภายหลัง[๒๒๖] ก็บุคคลทำสิ่งใดได้ จึงค่อยพูดถึงสิ่งนั้น ทำสิ่งใดไม่ได้ ก็ไม่ควรพูดถึงสิ่งนั้น คนที่ไม่ทำ ดีแต่พูด บัณฑิต ทั้งหลายเขารู้กันทั่วไป

[๒๒๗] นิพพานที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้แล้วเป็น สุขดีหนอ ไม่มีความโศก ปราศจากกิเลสธุลี ปลอดโปร่งเป็นที่ดับทุกข์

๔. ธนิยเถรคาถา

สุภาษิตสอนการเป็นสมณะ

นัยว่า ท่านพระธนิยเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๑๐}[๒๒๘] ถ้าภิกษุมุ่งหวังในความเป็นสมณะ ปรารถนาจะเป็นอยู่สบาย ก็ไม่พึงดูหมิ่นจีวร ข้าว และนํ้าของสงฆ์[๒๒๙] ถ้าภิกษุมุ่งหวังในความเป็นสมณะ ปรารถนาจะเป็นอยู่สบาย ก็พึงเสพเสนาสนะตามมีตามได้ เหมือนงูอาศัยรูหนูอยู่ฉะนั้น[๒๓๐] ถ้าภิกษุมุ่งหวังในความเป็นสมณะ ปรารถนาจะเป็นอยู่สบาย ก็พึงยินดีด้วยปัจจัยตามมีตามได้ และพึงเจริญธรรมอย่างเอกคือความไม่ประมาท

๕. มาตังคปุตตเถรคาถา

สุภาษิตชี้โทษความเกียจคร้าน

นัยว่า ท่านพระมาตังคเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๑๑}[๒๓๑] ขณะทั้งหลายย่อมล่วงเลยคนที่ละทิ้งการงานเสียด้วย อ้างว่าหนาวนัก ร้อนนัก เวลานี้เย็นเสียแล้ว ดังนี้เป็นต้น[๒๓๒] ส่วนผู้ใดไม่สำคัญความหนาวและความร้อนเกินกว่าหญ้าไป ทำกิจของบุรุษไป ผู้นั้นย่อมไม่เสื่อมจากความสุขเลย