๒. ปัจจยเถรคาถา เล่ม ๒๖

๓. ติกนิบาต

๑. อังคณิกภารทวาชเถรคาถา

สุภาษิตชี้ผลการเลือกทางที่ถูกต้อง

นัยว่า ท่านพระอังคณิกภารทวาชเถระ (เมื่อจะแสดงว่าความบริสุทธิ์ ภายนอกพระพุทธศาสนาไม่มีเป็นต้น) ไต้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๐๗}[๒๑๙] เมื่อเราแสวงหาความบริสุทธิ์โดยอุบายไม่สมควร จึงได้บูชาไฟอยู่ในป่า เมื่อเราไม่รู้ทางแห่งความบริสุทธิ์ จึงได้บำเพ็ญตบะไปต่าง ๆ[๒๒๐] ความสุขนั้นเราได้แล้วด้วยข้อปฏิบัติอันสบาย ขอท่านจงดูความที่ธรรมเป็นธรรมอันดี เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว[๒๒๑] เมื่อก่อนเราเป็นเผ่าพันธุ์แห่งพรหม แต่บัดนี้เราเป็นพราหมณ์ผู้บรรลุวิชชา ๓ ล้างบาปแล้ว เป็นผู้มีความสวัสดี รู้จบเวท(คือมรรคญาณ)

๒. ปัจจยเถรคาถา

สุภาษิตชี้ผลการทำจริง

นัยว่า ท่านพระปัจจยเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๐๘}[๒๒๒] เราบวชแล้วได้ ๕ วัน ยังเป็นเสขบุคคลอยู่ ยังไม่ได้บรรลุอรหัต เมื่อเราเข้าไปวิหาร ได้มีความตั้งใจว่า

[๒๒๓] เมื่อเรายังถอนลูกศรคือตัณหาขึ้นไม่ได้ เราจักไม่ฉัน จักไม่ดื่ม จักไม่ออกไปจากวิหาร จักไม่เอนกายลงนอน

[๒๒๔] เชิญท่านดูความเพียรและความบากบั่นของเราผู้ตั้งจิตอธิษฐานความเพียรอย่างมั่นคงอยู่อย่างนี้ เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เสร็จแล้ว

๓. พากุลเถรคาถา

สุภาษิตสอนให้พูดจริงทำจริง

นัยว่า ท่านพระพากุลเถระ (เมื่อจะพยากรณ์พระอรหัตตผลโดยมุ่งกล่าวสอนเหล่าภิกษุในท่ามกลางสงฆ์ในเวลาจวนจะปรินิพพาน)ได้ภาษิต คาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๐๙}[๒๒๕] ผู้ใดไม่ทำการงานที่ควรทำก่อน แต่ปรารถนาจะทำในภายหลัง ผู้นั้นย่อมพลาดจากฐานะอันนำมาซึ่งความสุข และย่อมเดือดร้อนในภายหลัง[๒๒๖] ก็บุคคลทำสิ่งใดได้ จึงค่อยพูดถึงสิ่งนั้น ทำสิ่งใดไม่ได้ ก็ไม่ควรพูดถึงสิ่งนั้น คนที่ไม่ทำ ดีแต่พูด บัณฑิต ทั้งหลายเขารู้กันทั่วไป

[๒๒๗] นิพพานที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้แล้วเป็น สุขดีหนอ ไม่มีความโศก ปราศจากกิเลสธุลี ปลอดโปร่งเป็นที่ดับทุกข์