๔. คิริทัตตชาดก เล่ม ๒๗

๓. วาโลทกชาดก (๑๘๓)

ว่าด้วยลากินนํ้าหาง

(พระราชาตรัสถามอำมาตย์โพธิสัตว์ผู้ใกล้ชิดถึงอาการของลาว่า)

{๒๑๕} [๒๑๕] ความเมาย่อมเกิดแก่ลาทั้งหลายเพราะดื่มนํ้าหางซึ่งมีรสน้อย เป็นนํ้าชั้นเลวแต่ความเมาย่อมไม่เกิดแก่ม้าสินธพเพราะดื่ม นํ้าที่มีรสอร่อย ประณีต(อำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๒๑๖} [๒๑๖]ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมชน สัตว์ที่เกิดในตระกูลตํ่าดื่มน้ำหาง ที่มีรสน้อย อันรสนั้นสัมผัสแล้วย่อมเมา ส่วนสัตว์ที่เกิดในตระกูลสูง เอางานเอาการ ถึงดื่มนํ้าที่มีรสชั้นเสิศเข้าไปก็ไม่เมา

๔. คิริทัตตชาดก (๑๘๔)

ว่าด้วยม้าเอาอย่างนายคิริทัตต์

(อำมาตย์โพธิสัตว์ตรวจดูอาการของม้าแล้วกราบทูลพระราชาว่า)

{๒๑๗} [๒๑๗] ม้าต้นชื่อปัณฑวะของพระเจ้าสามะถูกคนเลี้ยงม้าชื่อคิริทัตต์ ประทุษร้ายเอาจึงละปกติเดิมของตนศึกษาตามอย่าง นายคิริทัตต์นั่นเอง

{๒๑๘} [๒๑๘] ถ้าคนเลี้ยงม้าผู้บริบูรณ์ด้วยอาการอันงดงาม สมควรแก่ม้าต้นนั้น ตบแต่งร่างกายงดงามจูงม้านั้นที่บังเหียนพาเวียนไป รอบ ๆ สนามม้าไซร้ ไม่ช้าเท่าไร ม้านี้ก็จะละอาการขากระเผก ศึกษาตามอย่างคนเลี้ยงม้านั้นได้

๕. อนภิรติชาดก (๑๘๕)

ว่าด้วยจิตขุ่นมัวและไม่ขุ่นมัว

(อาจารย์ทิศาปาโมกข์โพธิสัตว์ถามมาณพผู้เป็นศิษย์ถึงสาเหตุที่มนต์ เสื่อมไปแล้วกล่าวว่า)

{๒๑๙} [๒๑๙] เมื่อน้ำขุ่นมัว ไม่ใส บุคคลย่อมไม่เห็นหอยกาบ หอยโข่ง กรวด ทราย และฝูงปลาได้ ฉันใด เมื่อจิตขุ่นมัว บุคคลก็ย่อมไม่เห็น ประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่นได้ ฉันนั้น{๒๒๐} [๒๒๐] เมื่อนํ้าไม่ขุ่นมัว ใส บุคคลย่อมเห็นหอยกาบ หอยโข่ง กรวด ทราย และฝูงปลาได้ ฉันใด เมื่อจิตไม่ขุ่นมัว บุคคลก็ย่อมเห็น ประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่นได้ ฉันนั้น

๖. ทธิวาหนชาดก (๑๘๖)

ว่าด้วยความสำคัญของการอยู่ร่วมกัน

(พระเจ้าทธิวาหนะตรัสถามว่า)

{๒๒๑} [๒๒๑] แต่ก่อนร่อนชะไร มะม่วงต้นนี้บริบูรณ์ด้วยสี กลิ่น และรส ได้รับการบำรุงอยู่แหมือน <*> เดิม แต่เหตุไรจึงมีผลขมไปเล่า

(อำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๒๒๒} [๒๒๒] ข้าแต่พระเจ้าทธิวาหนะมะม่วงของพระองค์มีต้นสะเดาราย ล้อมอยู่ รากกับรากเกี่ยวพันกัน กิ่งกับกิ่งเกี่ยวประสานกัน เหตุ ที่อยู่ร่วมกันกับต้นสะเดาที่มีรสขม มะม่วงจึงมีผลขมไปด้วย