๑. อธิมุตตเถรคาถา เล่ม ๒๖

ยญฺญตฺถํ วา ธนตฺถํ วา เย หนาม มยํ ปุเร

อวเสสํ (๑) ภยํ โหติ เวธนฺติ วิลปนฺติ จ.

เมื่อก่อน เหล่าสัตว์ที่พวกเราฆ่าเพื่อบูชายัญหรือเพื่อทรัพย์

ย่อมเกิดความกลัวทั้งนั้น ย่อมพากันหวาดหวั่นและบ่นเพ้อรำพัน

ตสฺส เต นตฺถิ ภีตตฺตํ ภิยฺโย วณฺโณ ปสีทติ

กสฺมา น ปริเทเวสิ เอวรูเป มหพฺภเย.

ท่านนั้นไม่มีความกลัว สีหน้าผ่องใสยิ่งนัก

เพราะเหตุไร ท่านจึงไม่คร่ำครวญ ในเมื่อเกิดภัยใหญ่เช่นนี้

(พระเถระ เมื่อจะแสดงธรรมโปรดหัวหน้าโจร จึงได้กล่าวภาษิตเหล่านี้ว่า)

นตฺถิ เจตสิกํ ทุกฺขํ อนเปกฺขสฺส คามณิ

อติกฺกนฺตา ภยา สพฺเพ ขีณสํโยชนสฺส เว.

ท่านหัวหน้า สำหรับผู้ที่ไม่เยื่อใยในชีวิตย่อมไม่มีทุกข์ทางใจ

ภัยทุกอย่างผู้ที่สิ้นสังโยชน์ล่วงพ้นภัยทุกอย่างได้แล้ว

ขีณาย ภวเนตฺติยา ทิฏฺเฐ ธมฺเม ยถาตเถ

น ภยํ มรเณ โหติ ภารนิกฺเขปเน ยถา.

เมื่อสิ้นตัณหาที่นำไปสู่ภพก็ย่อมไม่มีความกลัวตายโดยประการ

ใดประการหนึ่งในปัจจุบันนั้น เหมือนคนที่ไม่กลัวความหนัก ในเมื่อ

วางของหนักลงแล้ว

สุจิณฺณํ พฺรหฺมจริยํ เม มคฺโค จาปิ สุภาวิโต

มรเณ เม ภยํ นตฺถิ โรคานมิว สงฺขเย.

พรหมจรรย์อาตมาประพฤติดีแล้ว

และแม้มรรคอาตมาก็อบรมดีแล้ว

อาตมาจึงไม่มีความกลัวตาย เหมือนคนไม่กลัวโรคในเมื่อหายโรค

สุจิณฺณํ พฺรหฺมจริยํ เม มคฺโค จาปิ สุภาวิโต

นิรสฺสาทา ภวา ทิฏฺฐา วิสํ ปิตฺวาน ฉฑฺฑิตํ.

พรหมจรรย์อาตมาประพฤติดีแล้ว

และแม้มรรคอาตมาก็อบรมดีแล้ว

อาตมาได้เห็นภพว่าเป็นสิ่งที่ไม่น่ายินดี

เหมือนคนดื่มยาพิษแล้วสำรอกออกมา

ปารคู อนุปาทาโน กตกิจฺโจ อนาสโว

ตุฏฺโฐ อายุกฺขยา โหติ มุตฺโต อาฆาตนา ยถา.

ผู้ที่ถึงฝั่ง ไม่ยึดมั่น เสร็จกิจ หมดอาสวะ

ย่อมพอใจเพราะความสิ้นอายุ

เหมือนผู้ร้ายพ้นจากการถูกประหารชีวิต ก็ร่าเริงยินดีอยู่

อุตฺตมํ ธมฺมตํ ปตฺโต สพฺพโลเก อนตฺถิโก

อาทิตฺตาว ฆรา มุตฺโต มรณสฺมึ น โสจติ.

ผู้บรรลุสภาวธรรมชั้นสูงสุด ไม่มีความเยื่อใยในโลกทั้งมวล

เมื่อจะตายก็ไม่เศร้าโศก เหมือนคนที่พ้นจากเรือนที่ถูกไฟไหม้

ยทตฺถิ สงฺคตํ กิญฺจิ ภโว จ ยตฺถ ลพฺภติ

สพฺพํ อนิสฺสรํ เอตํ อิต (๑) วุตฺตํ มเหสินา.

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ตรัสว่า

ความเกี่ยวข้องกันอย่างใดอย่างหนึ่งก็ดี ภพที่ได้ในหมู่สัตว์ก็ดี

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ตรัสว่า

สิ่งนี้ทั้งหมดไม่มีอิสระ

โย ตํ ตถา ปชานาติ ยถา พุทฺเธน เทสิตํ

น คณฺหาติ ภวํ กิญฺจิ สุตตฺตํว อโยคุฬํ.

พระอริยสาวกผู้รู้แจ้งภพ ๓ นั้นตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว

ไม่ยึดภพไร ๆ เหมือนคนไม่จับก้อนเหล็กแดงลุกโชน

น เม โหติ อโหสินฺติ ภวิสฺสนฺติ น โหติ เม

สงฺขารา วิคมิสฺสนฺติ ตตฺถ กา ปริเทวนา.

อาตมาไม่มีความคิดว่า

เราได้เป็น เราจะเป็น เราจักไม่เป็นเช่นนี้อีก

สังขารทั้งหลายจักดับไป อาตมาจะคร่ำครวญถึงสังขารนั้นไปทำไม

สุทฺธํ ธมฺมสมุปฺปาทํ สุทฺธํ สงฺขารสนฺตตึ

ปสฺสนฺตสฺส ยถาภูตํ น ภยํ โหติ คามณิ.

ท่านหัวหน้า สำหรับผู้พิจารณาเห็นความเกิดขึ้นแห่งธรรม

ล้วน ๆ ความสืบเนื่องแห่งสังขารล้วน ๆ ตามที่เป็นจริง

ย่อมไม่มีความกลัว

ติณกฏฺฐสมํ โลกํ ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ

มมตฺตํ โส อสํวินฺทํ นตฺถิ เมติ น โสจติ.

เมื่อใด บุคคลพิจารณาเห็นโลกว่า

เสมอด้วยหญ้าและไม้ด้วยปัญญา

เมื่อนั้น เขาซึ่งไม่ยึดถือว่าเป็นของเรา

ย่อมไม่เศร้าโศกว่า ของเราไม่มี

อุกฺกณฺฐามิ สรีเรน ภเวนมฺหิ อนตฺถิโก

โสยํ ภิชฺชิสฺสติ กาโย ญฺโญ จ น ภวิสฺสติ.

อาตมาเบื่อหน่ายร่างกาย ไม่ต้องการภพ

กายนี้จะแตก และจะไม่มีกายอื่นอีก

ยํ โว กิจฺจํ สรีเรน ตํ กโรถ ยทิจฺฉถ

น เม ตปฺปจฺจยา ตตฺถ โทโส เปมํ จ เหหิติ.

หากพวกท่านปรารถนาจะทำกิจใดด้วยร่างกาย

ขอเชิญทำกิจนั้นได้ตามความปรารถนาเถิด

ในการทำหรือไม่ทำนั้น อาตมาจะไม่มีทั้งความเคียดแค้นและพอใจ

เพราะการทำนั้นเป็นเหตุ

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา อพฺภูตํ โลมหํสนํ

สตฺถานิ นิกฺขิปิตฺวาน มาณวา เอตทพฺรวุํ.

พวกโจรฟังคำของพระอธิมุตตเถระนั้นซึ่งน่าอัศจรรย์

ทำให้ขนชูชันนั้นแล้ว วางศัสตราวุธแล้ว

ได้กล่าวเนื้อความนี้ว่า

กึ ภทนฺเต กริตฺวาน โก วา อาจริโย ตว

กสฺส สาสนมาคมฺม ลพฺภเต ตํ อโสกตา.

ท่านผู้เจริญ ท่านไม่มีความเศร้าโศกนี้

เพราะท่านทำกรรมอะไรไว้

หรือใครเป็นอาจารย์ของท่าน

หรือเพราะอาศัยคำสอนของใคร

พระอธิมุตตเถระ (ได้ฟังดังนั้นแล้ว เมื่อจะให้คำตอบ จึงได้กล่าวภาษิต เหล่านี้ว่า)

สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี ชิโน อาจริโย มม

มหาการุณิโก สตฺถา สพฺพโลกติกิจฺฉโก.

พระศาสดาผู้เป็นสัพพัญญู ทรงรู้เห็นธรรมทั้งปวง

ทรงชนะหมู่มาร มีพระกรุณาอย่างใหญ่หลวง

ทรงเยียวยารักษาสัตว์โลกทั้งมวล

เป็นอาจารย์ของอาตมา

เตนายํ เทสิโต ธมฺโม ขยคามี อนุตฺตโร

ตสฺส สาสนมาคมฺม ลพฺภเต ตํ อโสกตา.

พระองค์ได้ทรงแสดงธรรม

ที่ให้ถึงความสิ้นอาสวะอย่างยอดเยี่ยมนี้ไว้

เพราะอาศัยคำสั่งสอนของพระองค์

อาตมาจึงได้ความไม่เศร้าโศกนี้แล

สุตฺวาน โจรา อิสิโน สุภาสิตํ

นิกฺขิปฺป สตฺถานิ จ อาวุธานิ จ

ตมฺหา จ กมฺมา วิรมึสุ เอเก

เอเก จ ปพฺพชฺชมโรจยึสุ.

พวกโจรฟังคำสุภาษิตของพระอธิมุตตเถระผู้เป็นฤๅษี

จึงพากันวางศัสตราและอาวุธ

บางพวกก็ได้งดเว้นกรรมนั้น

และบางพวกก็ได้ขอบวช

เต ปพฺพชิตฺวา สุคตสฺส สาสเน

ภาเวตฺวา โพชฺฌงฺคพลานิ ปณฺฑิตา

อุทคฺคจิตฺตา สุมนา กตินฺทฺริยา

ผุสึสุ นิพฺพานปทํ อสงฺขตนฺติ.

อธิมุตฺโต เถโร.

พวกเขา ครั้นบวชในพระศาสนาของพระสุคต

เจริญโพชฌงค์ ๗ และพละ ๕ แล้ว

เป็นบัณฑิต มีจิตเบิกบาน ยินดี อบรมอินทรีย์แล้ว

ได้บรรลุสันตบทคือนิพพาน อันไม่มีปัจจัยอะไร ๆ ปรุงแต่ง