๑. อธิมุตตเถรคาถา เล่ม ๒๖

๑๖. วีสตินิบาต

๑. อธิมุตตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระอธิมุตตเถระ

{๓๘๕}(ท่านพระอธิมุตตเถระถูกพวกโจรจับตัวไว้ มิได้มีความกลัว หน้าตา ยังผ่องใสอยู่ เมื่อหัวหน้าโจรเห็นดังนั้นก็เกิดความอัศจรรย์ใจ จึงได้กล่าว คาถาสรรเสริญ ความว่า)[๗๐๕] เมื่อก่อน เราจะฆ่าสัตว์เหล่าใดเพื่อบูชายัญหรือเพื่อทรัพย์ก็ตาม สัตว์เหล่านั้นย่อมมีความกลัวทั้งสิ้น สัตว์เหล่านั้นจะสั่นเทาและรำพันไป[๗๐๖] แต่ความกลัวมิได้มีแก่ท่านเลย สีหน้าของท่านผ่องใสยิ่งนัก เมื่อภัยใหญ่เห็นปานนี้ปรากฏแล้ว เหตุไฉนท่าน จึงไม่คร่ำครวญเล่า

(พระเถระเมื่อจะแสดงธรรมโดยมุ่งการตอบคำถามของนายโจรนั้นจึงได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ความว่า)

[๗๐๗] ดูก่อนนายโจร ทุกข์ทางใจย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่ห่วงใยชีวิต ความกลัวทั้งปวงอันเราผู้สิ้นสังโยชน์ล่วงพ้นได้แล้ว

[๗๐๘] เมื่อตัณหาที่เป็นเหตุนำไปสู่ภพใหม่สิ้นไปแล้ว ความกลัว ตายในปัจจุบันจึงไม่มีด้วยประการใดประการหนึ่งเลย เหมือนคนไม่กลัวความหนักเพราะวางภาระลงแล้ว ฉะนั้น

[๗๐๙] พรหมจรรย์เราประพฤติดีแล้ว แม้มรรคเราก็อบรมดีแล้ว เราไม่มีความกลัวตาย เหมือนคนไม่กลัวโรคเมื่อโรคหายไปแล้วฉะนั้น[๗๑๐] พรหมจรรย์เราประพฤติดีแล้ว แม้มรรคเราก็อบรมดีแล้ว ภพทั้งหลายที่ไม่น่ายินดีเราก็ได้เห็นแล้ว เหมือนยาพิษที่ บุคคลเผลอดื่มเข้าไปถูกคายทิ้งไปแล้วฉะนั้น[๗๑๑] บุคคลผู้ถึงฝั่งแห่งภพ ไม่มีความถือมั่น เสร็จกิจแล้ว หมดอาสวะ ย่อมยินดีต่อความสิ้นอายุ เหมือนบุคคลที่พ้นจากการถูกประหารมาได้ฉะนั้น[๗๑๒] บุคคลผู้บรรลุธรรมอันสูงสุดแล้ว ไม่มีความต้องการอะไรในโลกทั้งหมด ย่อมไม่เศร้าโศกในเวลาตาย เหมือน บุคคลที่พ้นจากเรือนที่ถูกไฟไหม้มาได้ฉะนั้น[๗๑๓] สังขารอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีอยูในโลกนี้ก็ดี ภพที่สัตว์ได้ในหมู่สัตว์ก็ดี พระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันใหญ่ยิ่งได้ ตรัสไว้ว่า ‘สิ่งทั้งหมดนี้ไม่เป็นอิสระ,[๗๑๔] ผู้ใดมารู้แจ้งธรรมข้อนั้นเหมือนดังที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ผู้นั้นย่อมไม่ยึดถือภพอะไร ๆ เหมือนบุคคลไม่จับก้อนเหล็กแดงที่ร้อนจัดฉะนั้น[๗๑๕] เราไม่มีความคิดว่า ‘ได้เป็นมาแล้ว จักเป็นต่อไป, สังขารก็จักเสื่อมไปทุกขณะ จะมาครํ่าครวญไปทำไมในเพราะสังขารนั้นเล่า

[๗๑๖] ดูก่อนนายโจร ความกลัวย่อมไม่มีแก่ผู้พิจารณาเห็นตามความเป็นจริงซึ่งความเกิดขึ้นแห่งธรรมอันบริสุทธิ์ และ ความสืบต่อแห่งสังขารอันบริสุทธิ์[๗๑๗] เมื่อใด บุคคลมาพิจารณาเห็นสังขารเสมอด้วยหญ้าและ ไม้ด้วยปัญญา เมื่อนั้น บุคคลนั้นเมื่อไม่ยึดถือว่าเป็นของเราก็ย่อมไม่เศร้าโศกว่า ‘ของเราไม่มี,[๗๑๘] เราเอือมระอากับสรีระ ไม่ต้องการด้วยภพ ร่างกายนี้จักแตกไป และจักไม่มีร่างกายอื่นอีก

[๗๑๙] ท่านทั้งหลายมีสิ่งที่จะพิงทำได้ด้วยร่างกายของเรานี้ ก็จงทำตามที่ปรารถนาเถิด ความชังและความรักใน ร่างกายนั้นจักไม่มีแก่เราเพราะเหตุที่ท่านทั้งหลายทำสิ่งนั้น[๗๒๐] โจรทั้งหลายได้ฟังคำซึ่งน่าอัศจรรย์น่าขนลุกของพระเถระแล้ว พากันวางศัสตราแล้วกล่าวดังนี้ว่า

[๗๒๑] ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านได้ทำกรรมอะไรไว้ ใครเป็นอาจารย์ของท่าน หรือเพราะอาศัยคำสั่งสอนของใคร ท่านจึงได้ความไม่เศร้าโศกนั้น’

(พระเถระได้ฟังดังนี้แล้วจึงได้กล่าวตอบว่า)

[๗๒๒] พระชินเจ้าผู้ทรงเป็นพระสัพพัญญู ทรงรู้เห็นธรรมทั้งปวง ทรงเป็นพระศาสดาผู้มีพระมหากรุณาธิคุณ ผู้รักษาพยาบาลชาวโลกทั้งปวง เป็นอาจารย์ของเรา[๗๒๓] ธรรมเครื่องให้ถึงความสิ้นอาสวะอันยอดเยี่ยมนี้พระองค์ ทรงแสดงไว้แล้ว เราได้ความไม่เศร้าโศกนี้เพราะอาศัย คำสั่งสอนของพระองค์

[๗๒๔] พวกโจรฟังถ้อยคำอันเป็นสุภาษิตของพระฤๅษีเถระแล้ว พากันวางศัสตราและอาวุธ บางพวกได้งดเว้นจากโจรกรรม บางพวกขอบรรพชา

[๗๒๕] โจรเหล่านั้นครั้นได้บรรพชาในศาสนาของพระสุคตเจ้าแล้ว ได้เจริญโพชฌงค์และพลธรรม ได้เป็นบัณฑิต มีจิตเฟื่องฟูเบิกบาน มีอินทรีย์อันอบรมดีแล้ว ได้บรรลุสันตบทคือพระนิพพานอันหาปัจจัยปรุงแต่งมิได้แล้ว

๒. ปาราสริยเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระปาราสริยเถระ

นัยว่า ท่านพระปาราสริยเถระ (เมื่อประกาศอาการที่ตนขบคิดเนื้อความ แห่งอินทริยภาวนาสูตรที่พระศาสดาทรงแสดงจนเป็นเหตุให้บรรลุอรหัตตผล) ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ไว้ ความว่า){๓๘๖}[๗๒๖] ความคิดคำนึงได้มีแล้วแก่พระสมณะปาราสริยะผู้นั่งเข้า ณานสงบอยู่ตามลำพังว่า

[๗๒๗] บุรุษพึงประพฤติวัตรอย่างไร ประพฤติมารยาทอย่างไร ตามลำดับอย่างไร จึงชื่อว่าเป็นผู้ทำกิจของตน และชื่อว่าไม่เบียดเบียนใคร ๆ

[๗๒๘] อินทรีย์ทั้งหลายย่อมมีเพื่อเป็นประโยชน์และเพื่อไม่เป็นประโยชน์แก่มนุษย์ทั้งหลาย อินทรีย์ที่ไม่รักษาย่อมมี เพื่อไม่เป็นประโยชน์ อินทรีย์ที่รักษาย่อมมีเพื่อเป็นประโยชน์