๕. มหาสุตโสมชาดก เล่ม ๒๘

๕. มหาสุตโสมชาดก (๕๓๗)

ว่าด้วยพระเจ้าสุตโสมผู้รักษาสัจจะ

(กาฬหัตถีเสนาบดีถามพ่อครัวที่ถูกจับมัดไพล่หลังว่า)

{๓๑๕} [๘๘๔] นี่พ่อครัว เพราะเหตุอะไรจึงทำกรรมอันรัายกาจเช่นนี้ เจ้าหลงบ้าฆ่าหญิงและชายมากมาย เพราะเหตุแห่งเนื้อหรือเพราะเหตุแห่งทรัพย์(พ่อครัวนั้นตอบว่า)

{๓๑๖} [๘๘๕] ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มิใช่เพราะเหตุแห่งตน มิใช่เพราะเหตุแห่งทรัพย์ ลูกเมีย สหาย หรือว่าญาติทั้งนั้น แต่พระจอมภูมิบาลผู้เป็นนายของข้าพเจ้า พระองค์เสวยมังสะเช่นนี้(กาฬหัตถีเสนาบดีถามว่า)

{๓๑๗} [๘๘๖] ถ้าเจ้าขวนขวายในกิจของเจ้านาย ทำกรรมอันร้ายกาจเช่นนี้เวลาเช้าเจ้าเข้าไปถึงภายในพระราชาวังแล้ว จะแถลงเหตุการณ์นั้นแก่เราต่อพระพักตร์พระราชาได้ไหม(พ่อครัวนั้นรับปากว่า)

{๓๑๘} [๘๘๗] ข้าแต่ท่านกาฬหัตถี ข้าพเจ้าจักทำตามที่ท่านสั่ง เวลาเช้า ข้าพเจ้าไปถึงภายในพระราชวังแล้ว จะแถลงเหตุการณ์นั้นแก่ท่านต่อพระพักตร์พระราชา(พระบรมศาสดาตรัสเล่าต่อไปว่า)

{๓๑๙} [๘๘๘] ครั้นราตรีสว่างแล้ว ดวงอาทิตย์อุทัยขึ้นมา กาฬหัตถีเสนาบดีได้พาคนทำเครื่องเสวยเข้าเฝ้าพระราชาแล้วได้ทูลถามว่า

[๘๘๙] ‘ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ได้ทราบด้วยเกล้าว่าพระองค์ทรงใช้พนักงานวิเสท ให้ฆ่าหญิงและชายมากมาย พระองค์เสวยเนื้อมนุษย์ เป็นความจริงหรือ พระเจ้าข้า’(พระเจ้าพรหมทัตทรงยอมรับว่า)

{๓๒๐} [๘๙๐] จริงอย่างนั้นแหละ ท่านกาฬหัตถี เราใช้พนักงานวิเสททำ เมื่อเขาทำประโยชน์ให้เรา ท่านจะไปด่าว่าเขาทำไม

(กาฬหัตถีเสนาบดีเมื่อนาเรื่องมาแสดง ได้กราบทูลว่า)

{๓๒๑} [๘๙๑] ปลาอานนท์ซึ่งติดอยู่ในรสปลาทุกชนิดกินปลาจนหมด เมื่อพวกพ้องหมดไป จึงกินตัวเองจนตาย

[๘๙๒] พระองค์ทรงประมาทไปแล้ว ทรงยินดียิ่งนักในรส ถ้ายังทรงเป็นพาลไม่ทรงรู้สึกต่อไปเช่นนี้ ก็จะทำให้พระโอรส พระมเหสี และพระประยูรญาติย่อยยับไปแล้วหันกลับมาเสวยพระองค์เอง เหมือนปลาอานนท์ฉะนั้น[๘๙๓] ครั้นได้ทรงสดับเรื่องนี้แล้ว ขอความพอพระหัยของพระองค์จงคลายไป ข้าแต่พระราชาผู้เป็นใหญ่กว่ามนุษย์ อย่าได้เสวยเนื้อมนุษย์เลย อย่าได้ทรงทำแว่นแคว้นนี้ให้ว่างเปล่าเหมือนปลาอานนท์ทำมหาสมุทรให้ว่างเปล่าฉะนั้นเลย(พระเจ้าพรหมหัตได้สดับดังนั้นแล้ว จึงตรัสเล่าเรื่องอ้างเหตุผลว่า)

{๓๒๒} [๘๙๔] (มี)กุฎุมพีชื่อว่าสุชาตะ บุตรที่เกิดแต่ตนของเขาไม่ได้ชิ้นลูกหว้าบุตรนั้นก็ตายเพราะชิ้นลูกหว้าสิ้นไป ฉันใด

[๘๙๕] ดูก่อนท่านกาฬหัตถี เราก็ฉันนั้น ได้บริโภคอาหารซึ่งมีรสสูงสุดแล้ว ครั้นไม่ได้เนื้อมนุษย์เห็นจักต้องเสียชีวิตเป็นแน่

(กาฬหัตถีเสนาบดีได้นำเรื่องที่มาณพผู้เป็นบุตรพราหมณ์ในตระกูลโสตถิยะผู้รักษาศีล ๕ เป็นบัณฑิตเรียนจบไตรเพท ไม่กินเนื้อและไม่ดื่มสุรา ภายหลังถูกพวกเพื่อนล่อลวงชักจูงให้ดื่มสุรา เกิดติดใจในรส ดื่มสุรานั้น จนเมามายมาเล่ากราบทูลเป็นอุทาหรณ์อีกว่า) {๓๒๓} [๘๙๖] (พราหมณ์ผู้เป็นบิดาได้กล่าวกะมาณพว่า) ‘พ่อหนุ่มน้อย เจ้าเป็นผู้มีรูปงามที่เกิดในตระกูลพราหมณ์โสตถิยะ เจ้าไม่ควรกินสิ่งที่ไม่ควรกินนะ พ่อ’

{๓๒๔} [๘๙๗] (มาณพผู้เป็นบุตรกล่าวว่า) ‘บรรดารสทั้งหลาย นํ้าดื่มนี้ก็เป็นรสอย่างหนึ่ง เพราะเหตุอะไร คุณพ่อจึงต้องห้ามผม ผมจักไปในสถานที่ที่ผมจักได้รสเช่นนี้

[๘๙๘] ผมจักออกไป จักไม่อยู่ในสำนักของคุณพ่อ เพราะผมเป็นผู้ที่คุณพ่อไม่ยินดีจะเห็นหน้า’

{๓๒๕} [๘๙๙] (พราหมณ์จึงกล่าวว่า) ‘พ่อหนุ่มน้อย พ่อจักได้ลูกชายที่จะเป็นทายาทได้อีกหลายคนเป็นแน่ แน่ะเจ้าคนต่ำทราม เจ้าจงพินาศ เจ้าจงไปเสียในสถานที่ที่พ่อจะไม่ได้ยินเรื่องราวของเจ้า’{๓๒๖} [๙๐๐] ขอเดชะพระจอมชน พระองค์ก็เหมือนกัน ขอทรงโปรดสดับถ้อยคำของข้าพระองค์บ้าง เขาจักเนรเทศพระองค์เสียจากแว่นแคว้น เหมือนอย่างมาณพนักดื่มสุราฉะนั้น

(พระเจ้าพรหมหัตได้ตรัสแสดงเหตุผลอื่นอีกว่า)

{๓๒๗} [๙๐๑] สาวกของพวกฤๅษีผู้มีตนอันอบรมแล้วนามว่าสุชาต เขาปรารถนานางอัปสรจนไม่ยอมกินไม่ยอมดื่ม

[๙๐๒] เมื่อเทียบกามของมนุษย์(กับกาม)ในสำนักกามอันเป็นทิพย์ ก็เท่ากับเอาปลายหญ้าคาจุ่มน้ำมาเทียบกับนํ้าในมหาสมุทร[๙๐๓] ดูก่อนท่านกาฬหัตถี เราก็ฉันนั้น ได้บริโภคอาหารที่มีรสอย่างสูงสุดแล้ว ครั้นไม่ได้เนื้อมนุษย์เห็นจักต้องเสียชีวิตเป็นแน่(กาฬหัตถีเสนาบดีจึงกราบทูลว่า)

{๓๒๘} [๙๐๔] เปรียบเหมือนพวกหงส์เหล่าธตรฐสัญจรไปทางอากาศ ถึงความตายไปทั้งหมดเพราะบริโภคอาหารที่ไม่ควรบริโภค ฉันใด[๙๐๕] ขอเดชะพระจอมชน พระองค์ก็ฉันนั้นแล ขอทรงโปรดสดับถ้อยคำของข้าพระองค์บ้าง พระองค์เสวยมังสะที่ไม่ควรเหตุนั้น เขาจักเนรเทศพระองค์(โจรโปริสาท กล่าวกะรุกขเทวดานั้นว่า)

{๓๒๙} [๙๐๖] ข้าพเจ้าบอกท่านว่าหยุดก่อน ท่านกลับเดินหน้าไม่เหลียวหลัง ดูก่อนท่านพรหมจารี ท่านไม่ได้หยุด แต่กล่าวว่าเราหยุดแล้ว

ดูก่อนสมณะ คำพูดของท่านเหมาะสมแล้วหรือ ท่านสำคัญดาบของเราว่าเป็นขนปีกนกตะกรุมหรือไง

(ลำดับนั้น รุกขเทวดากล่าวว่า)

{๓๓๐} [๙๐๗] ขอถวายพระพร อาตมาเป็นผู้หยุดอยู่ในธรรมของตนแล้ว ไม่ได้เปลี่ยนนามและโคตร ส่วนโจรบัณฑิตกล่าวว่าเป็นผู้ไม่หยุดในโลก เพราะจุติจากโลกนี้ไปแล้วต้องเกิดในอบายหรือนรก[๙๐๘] ขอถวายพระพร ถ้ามหาบพิตรทรงเชื่ออาตมา มหาบพิตรจงจับพระเจ้าสุตโสมผู้เป็นกษัตริย์มา มหาบพิตรทรงบูชายัญด้วยพระเจ้าสุตโสมนั้นแล้วจักได้เสด็จขึ้นสวรรค์ด้วยประการอย่างนี้(พระเจ้าสุตโสมโพธิสัตว์ทอดพระเนตรเห็นนันทพราหมณ์ผู้มาจากต่างเมืองยืนถวายพระพรอยู่ข้างทางขณะเสด็จไปทรงทำพิธี จึงตรัสถามว่า)

{๓๓๑} [๙๐๙] ชาติภูมิของท่านอยู่ที่แคว้นไหน ท่านมาถึงพระนครนี้ด้วยหวังประโยชน์อะไร ดูก่อนพราหมณ์ ขอท่านจงบอกประโยชน์ นั้น

แก่ข้าพเจ้า ท่านปรารถนาอะไร ข้าพเจ้าจะให้ตามที่ท่านปรารถนาในวันนี้

(นันทพราหมณ์นั้นได้กราบทูลว่า)

{๓๓๒} [๙๑๐] ข้าแต่พระจอมธรณี มีพระคาถา ๔ คาถาซึ่งมีอรรถอันลึกซึ้งประเสริฐนัก เปรียบด้วยสาคร หม่อมฉันมาในพระนครนี้เพื่อประโยชน์แก่พระองค์ ขอพระองค์โปรดสดับพระคาถาอันประกอบด้วยประโยชน์อย่างยอดเยี่ยมเถิด(โจรโปริสาทจับพระเจ้าสุตโสมไปได้แล้ว ไม่เห็นใครสักคนติดตามมา เห็นหยาดนํ้าจากพระเกศาของพระเจ้าสุตโสมหยดลงมาตกที่อกของตน จึงคิดว่าพระเจ้าสุตโสมทรงกันแสงเพราะกลัวมรณภัย ได้กราบทูลถามว่า){๓๓๓} [๙๑๑] คนที่มีความรู้ มีปัญญา เป็นพหูสูต คิดเหตุการณ์ได้มาก ย่อมไม่ร้องไห้ การที่บัณฑิตทั้งหลายเป็นผู้บรรเทาความเศร้าโศกของผู้อื่นได้นี่แหละเป็นที่พึ่งอย่างยอดเยี่ยมของนรชน[๙๑๒] ดูก่อนสุตโสม พระองค์ทรงเศร้าโศกถึงใคร ถึงพระองค์เอง พระประยูรญาติ พระโอรส พระมเหสี ข้าวเปลือก ทรัพย์ หรือเงินทอง ดูก่อนท่านโกรัพยะผู้ประเสริฐสุด หม่อมฉันขอฟังพระดำรัสของพระองค์(พระเจ้าสุตโสมโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๓๓๔} [๙๑๓] หม่อมฉันมิได้เศร้าโศกถึงตน โอรส มเหสี ทรัพย์ และแว่นแคว้น แต่มีธรรมของสัตบุรุษที่ประพฤติมาแต่ก่อน คือ หม่อมฉันได้ขอผัดนัดไว้กับพราหมณ์ หม่อมฉันเศร้าโศกถึงการผัดนัดนั้น

[๙๑๔] หม่อมฉันดำรงอยู่ในความเป็นใหญ่ในแว่นแคว้นของตน ได้ทำการผัดนัดไว้กับพราหมณ์ ถ้าพระองค์ทรงปล่อยหม่อมฉันไป หม่อมฉันได้ฟังธรรมนั้นแล้วจักเป็นผู้รักษาความสัตย์กลับมา(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๓๕} [๙๑๕] คนที่หลุดพ้นจากปากของมฤตยูไปมีความสุขได้แล้วจะกลับมาสู่เงื้อมมือของศัตรูอีก หม่อมฉันไม่เชื่อเลย ดูก่อนท่านโกรัพยะผู้ประเสริฐสุด พระองค์จะไม่เสด็จเข้ามาใกล้หม่อมฉันอีกแน่[๙๑๖] พระองค์ทรงพ้นจากเงื้อมมือของโปริสารท เสด็จไปถึงพระราชมณเฑียรของพระองค์ได้ ก็จะมัวทรงเพลิดเพลินกามคุณ ทรงได้พระชนมชีพอันเป็นที่รักแสนหวานแล้ว ที่ไหนจักเสด็จกลับมายังสำนักของหม่อมฉันอีกเล่า(พระเจ้าสุตโสมได้สดับดังนั้น จึงตรัสว่า)

{๓๓๖} [๙๑๗] ผู้มีศีลบริสุทธิ์พึงปรารถนาความตายมากกว่า การมีชีวิตอันเป็นบาปธรรมซึ่งถูกตำหนิไม่ประเสริฐอะไรเลย คำเท็จซึ่งคนทุศีลพูดเพราะเหตุแห่งตนเป็นต้นก็ป้องกันนรชนนั้นจากทุคติไม่ได้เลย[๙๑๘] แม้ลมก็อาจจะพัดเอาภูเขามาได้ ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ก็อาจจะตกลงมา ณ แผ่นดินได้ ถึงแม่น้ำทุกสายก็อาจจะไหลทวนกระแสได้ แต่หม่อมฉันพูดเท็จไม่ได้เลย พระเจ้าข้า{๓๓๗} [๙๑๙] ฟ้าพึงแตกได้ ทะเลพึงแห้งได้ แผ่นดินอันเป็นที่รองรับชีวิตพึงพลิกได้ เขาพระสุเมรุก็พึงล้มละลายทั้งฐานได้ แต่หม่อมฉันพูดเท็จไม่ได้เลย พระเจ้าข้า

{๓๓๘} [๙๒๐] ดูก่อนพระสหาย หม่อมฉันขอจับดาบและหอกไว้เป็นพยาน หม่อมฉันขอทำการสาบานแก่พระองค์ หม่อมฉันอันพระองค์ทรงปล่อยไปใช้หนี้หมดแล้ว จักเป็นผู้รักษาความสัตย์กลับมาอีก(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๓๙} [๙๒๑] พระองค์ผู้ดำรงอยู่ในความเป็นใหญ่ในแว่นแคว้นของตนได้ทำการผัดนัดอันใดไว้กับพราหมณ์ ขอพระองค์จงทำการผัดนัดอันนั้นให้สำเร็จ แล้วเป็นผู้รักษาคำสัตย์กลับมาเถิด(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๔๐} [๙๒๒] หม่อมฉันผู้ดำรงอยู่ในความเป็นใหญ่ในแว่นแคว้นของตนได้ทำการผัดนัดอันใดไว้กับพราหมณ์ หม่อมฉันทำการผัดนัดอันนั้นสำเร็จแล้วจักเป็นผู้รักษาคำสัตย์กลับมา(พระบรมศาสดาตรัสเล่าต่อไปว่า)

{๓๔๑} [๙๒๓] ก็พระเจ้าสุตโสมนั้นทรงพ้นจากเงื้อมมือของโจรโปริสาทแล้ว ได้เสด็จไปตรัสกะพราหมณ์นั้นว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ข้าพเจ้าขอฟังพระคาถาที่ควรค่าหนึ่งร้อยซึ่งได้ฟังแล้วจะพึงมีประโยชน์แก่ข้าพเจ้า’(นันทพราหมณ์เปิดคัมภีร์ดูแล้วกราบทูลคาถารวม ๔ คาถาว่า)

{๓๔๒} [๙๒๔] ข้าแต่พระสุตโสม การสมาคมกับสัตบุรุษคราวเดียวเท่านั้น การสมาคมนั้นย่อมคุ้มครองผู้นั้นไว้ได้ การสมาคมกับอสัตบุรุษแม้มากครั้งก็คุ้มครองไม่ได้

[๙๒๕] นรชนพึงอยู่ร่วมกับสัตบุรุษเท่านั้น พึงทำความสนิทสนมกับสัตบุรุษ เพราะรู้ทั่วถึงสัทธรรม ของสัตบุรุษ ย่อมมีแต่ความเจริญ ไม่มีความเสื่อม[๙๒๖] ราชรถอันวิจิตรตระการตากังครํ่าคร่าได้ และแม้สรีระก็เข้าถึงชราโดยแท้ ส่วนธรรมของสัตบุรุษย่อมไม่เข้าถึงความครํ่าคร่า สัตบุรุษทั้งหลายนั่นแลย่อมประกาศพระนิพพาน [๙๒๗] ฟ้ากับแผ่นดินไกลกัน ฝั่งโน้น(กับฝั่งนี้)ของมหาสมุทรก็กล่าวกันว่าไกลกัน ข้าแต่พระราชา ธรรมของสัตบุรุษและธรรมของอสัตบุรุษนักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่าไกลกันยิ่งกว่านั้น(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๔๓} [๙๒๘] คาถาเหล่านี้ชื่อสาหัสสิยา ควรแก่ค่าคาถาละ ๑,๐๐๐ คาถา เหล่านี้หาใช่ควรแก่ค่าคาถาละ ๑๐๐ ไม่ ดูก่อนพราหมณ์ เชิญท่านรีบมารับเอาทรัพย์ ๔,๐๐๐ ไปเถิด(พระราชชนกของพระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๔๔} [๙๒๙] ธรรมดาคาถาควรแก่ค่า ๘๐ และควรแก่ค่า ๙๐ เท่านั้น ที่ควรแก่ค่า ๑๐๐ ก็พอมีบ้าง ดูก่อนพ่อสุตโสม พ่อจงรู้ด้วยตนเองเถิดจะมีคาถาอะไรที่ชื่อว่าควรแก่ค่าตั้ง ๑,๐๐๐

(พระเจ้าสุตโสมโพธิสัตว์ทูลว่า)

{๓๔๕} [๙๓๐] หม่อมฉันปรารถนาความเจริญทางวิชาของตน สัตบุรุษทั้งหลายจึงมาคบหม่อมฉันว่าเป็นสัตบุรุษ ข้าแต่ทูลกระหม่อม หม่อมฉันย่อมไม่อิ่มด้วยสุภาษิต เหมือนดังมหาสมุทรไม่อิ่มด้วยนํ้าฉะนั้น[๙๓๑] ข้าแต่พระราชาผู้ประเสริฐสุด ไฟที่ไหม้หญ้าและไม้ย่อมไม่อิ่ม (ด้วยเชื้อ) และสาครก็ไม่อิ่มด้วยน้ำ ฉันใด แม้บัณฑิตเหล่านั้นก็ฉันนั้น ได้ฟังคำสุภาษิตแล้วย่อมไม่อิ่มด้วยคำสุภาษิต[๙๓๒] ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมประชาชน เมื่อใด หม่อมฉันฟังคาถาที่มีประโยชน์จากทาสของตน เมื่อนั้น หม่อมฉันจะตั้งใจฟังคาถา นั้นโดยเคารพ ข้าแต่ทูลกระหม่อม หม่อมฉันไม่มีความอิ่มในธรรมเลย{๓๔๖} [๙๓๓] รัฐมณฑลของทูลกระหม่อมนี้ก็บริบูรณ์ด้วยสิ่งที่น่าปรารถนาทุกอย่าง พร้อมทั้งทรัพย์ ยวดยาน และพระธำมรงค์ ทูลกระหม่อมจะทรงบริภาษหม่อมฉันเพราะเหตุแห่งกามทำไม หม่อมฉันขอทูลลาไปในสำนักโปริสารท ณ บัดนี้(พระราชชนกตรัสว่า)

{๓๔๗} [๙๓๔] กองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ และกองพลราบ ล้วนแต่เชี่ยวชาญการธนูพอที่จะรักษาตัวได้ พวกเราจะยกทัพไปจับศัตรูฆ่าเสีย

(พระเจ้าสุตโสมโพธิสัตว์ทรงสดับแล้วได้ตรัสว่า)

{๓๔๘} [๙๓๕] โจรโปริสาทได้ทำสิ่งที่ทำได้แสนยาก จับหม่อมฉันได้ทั้งเป็น แล้วยังปล่อยตัวมา ข้าแต่ทูลกระหม่อมพระจอมชน หม่อมฉัน

ระลึกถึงบุญคุณที่มีก่อนเช่นนั้นอยู่ จะพึงประทุษร้ายต่อโจรโปริสาทนั้นได้อย่างไร

(พระบรมศาสดาตรัสเล่าต่อไปว่า)

{๓๔๙} [๙๓๖] พระเจ้าสุตโสมผู้ทรงเป็นสัจจวาที ถวายบังคมพระชนกและพระชนนี ทรงอนุศาสน์พรํ่าสอนชาวนิคมและพสกนิกรแล้ว เมื่อจะทรงรักษาความสัตย์ ได้เสด็จไปในสำนักของโปริสาทแล้ว(พระเจ้าสุตโสมตรัสกะโจรโปริสาทว่า)

{๓๕๐} [๙๓๗] หม่อมฉันผู้ดำรงอยู่ในความเป็นใหญ่ในแว่นแคว้นของตน ได้ทำการผัดนัดอันใดไว้กับพราหมณ์ หม่อมฉันทำการผัดนัดอันนั้นสำเร็จแล้ว จึงได้เป็นผู้รักษาคำสัตย์กลับมา ดูก่อนโปริสาทเชิญพระองค์บูชายัญเสวยหม่อมฉันเถิด(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๕๑} [๙๓๘] การกินของหม่อมฉันย่อมไม่หายไปไหนเสีย กองไฟนี้ยังมีควันอยู่ เนื้อที่ย่างบนถ่านไฟที่ไม่มีควันจึงจะชื่อว่าสุกดี หม่อมฉันจะขอฟังสตารหาคาถาซึ่งควรแก่ค่า ๑๐๐ เสียก่อน(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๕๒} [๙๓๙] ดูก่อนโปริสารท พระองค์เป็นผู้ทรงประพฤติไม่ชอบธรรม ต้องพลัดพรากจากรัฐมณฑลเพราะเหตุแห่งท้องส่วนพระคาถานี้ย่อมกล่าวสรรเสริญธรรม ธรรมและอธรรมจะลงรอยกันได้ที่ไหน[๙๔๐] คนผู้ประพฤติไม่ชอบธรรม หยาบช้า มีฝ่ามือเปื้อนเลือดเป็นนิจ ย่อมไม่มีสัจจะ ธรรมจักมีแต่ที่ไหน พระองค์จักทรงทำอะไรได้ด้วยการสดับ

(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๕๓} [๙๔๑] ผู้ที่เที่ยวล่าสัตว์เพราะเหตุแห่งเนื้อ หรือผู้ที่ฆ่าคนตายเพราะเหตุแห่งตน แม้ทั้งสองคนนั้นตายไปแล้ว ก็ย่อมเสมอกันในโลกหน้า เพราะเหตุอะไรหนอ พระองค์จึงประณามเฉพาะหม่อมฉันว่าประพฤติไม่ชอบธรรม(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๕๔} [๙๔๒] เนื้อสัตว์ ๑๐ ชนิดอันกษัตริย์ผู้รู้ขัตติยธรรมไม่ควรเสวย ดูก่อนพระราชา พระองค์เสวยเนื้อมนุษย์ซึ่งเป็นเนื้อที่ไม่ควรเสวย เพราะฉะนั้น พระองค์จึงชื่อว่าประพฤติไม่ชอบธรรม(โจรโปริสาทต้องการให้พระโพธิสัตว์มีส่วนผิดบ้าง จึงกราบทูลว่า)

{๓๕๕} [๙๔๓] พระองค์พ้นจากเงื้อมมือของโปริสาทเสด็จไปถึงพระราชมณเฑียรของพระองค์ได้แล้ว ทรงเพลิดเพลินอยู่ในกามคุณารมณ์ ยังเสด็จกลับมาสู่เงื้อมมือของหม่อมฉันผู้เป็นศัตรูอีก พระองค์ก็เป็นผู้ไม่ฉลาดในขัตติยธรรม เลยนะ พระเจ้าข้า(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๕๖} [๙๔๔] ชนเหล่าใดเป็นผู้ฉลาดในขัตติยธรรม ชนเหล่านั้นต้องตกนรกโดยมาก เพราะฉะนั้น หม่อมฉันจึงละขัตติยธรรม เป็นผู้รักษาความสัตย์กลับมา ดูก่อนโปริสารท เชิญพระองค์บูชายัญเสวยหม่อมฉันเถิด

(โจรโปริสาทกราบทูลถามว่า)

{๓๕๗} [๙๔๕] ปราสาทราชมณเฑียร แผ่นดิน โค ม้า หญิงที่น่ารักใคร่ผ้าแคว้นกาสี และแก่นจันทน์ พระองค์ทรงได้ทุกสิ่งทุกอย่างในพระนครนั้น เพราะพระองค์เป็นพระเจ้าแผ่นดิน พระองค์ทรงเห็นอานิสงส์อะไรด้วยความสัตย์(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๕๘} [๙๔๖] รสเหล่าใดบรรดามีในแผ่นดิน สัจจะเป็นรสที่ยังประโยชน์ให้สำเร็จกว่ารสเหล่านั้น เพราะว่าสมณพราหมณ์ผู้ดำรงอยู่ในสัจจะ ย่อมข้ามพ้นฝั่งแห่งชาติและมรณะได้

(โจรโปริสาทแลดูพระพักตร์ของพระเจ้าสุตโสมแล้วทูลถามว่า)

{๓๕๙} [๙๔๗] พระองค์พ้นจากเงื้อมมือของโปริสาท เสด็จไปถึงพระราชมณเฑียรของพระองค์ได้แล้ว ทรงเพลิดเพลินอยู่ในกามคุณารมณ์ยังเสด็จกลับมาสู่เงื้อมมือของหม่อมฉันผู้เป็นศัตรูอีก ข้าแต่พระจอมชน พระองค์ไม่ทรงกลัวความตายแน่ละหรือ พระองค์ผู้ตรัสคำสัตย์ไม่มีพระทัยท้อแท้เลยหรือ(พระเจ้าสุตโสมโพธิสัตร์ตรัสตอบว่า)

{๓๖๐} [๙๔๘] กัลยาณธรรมหลายอย่างหม่อมฉันก็ได้บำเพ็ญแล้ว ยัญอันไพบูลย์ที่บัณฑิตสรรเสริญ หม่อมฉันก็ได้บูชาแล้ว หนทางไปสู่ปรโลกหม่อมฉันก็ได้แผ้วถางไว้แล้ว ผู้ที่ดำรงอยู่ในธรรมใครเล่าจะกลัวตาย

[๙๔๙] กัลยาณธรรมหลายอย่างหม่อมฉันก็ได้บำเพ็ญแล้ว ยัญอันไพบูลย์ที่บัณฑิตสรรเสริญหม่อมฉันก็ได้บูชาแล้ว หม่อมฉันจึงไม่เดือดร้อนที่จะไปปรโลก ดูก่อนโปริสาท เชิญพระองค์บูชายัญเสวยหม่อมฉันเถิด[๙๕๐] พระชนกและพระชนนีหม่อมฉันก็ได้บำรุงแล้ว ราชสมบัติหม่อมฉันก็ปกครองโดยธรรม หนทางไปปรโลกหม่อมฉันก็ได้แผ้วถางไว้แล้ว ผู้ที่ดำรงอยู่ในธรรม ใครเล่าจะกลัวตาย[๙๕๑] พระชนกและพระชนนีหม่อมฉันก็ได้บำรุงแล้ว ราชสมบัติหม่อมฉันก็ปกครองโดยธรรม หม่อมฉันจึงไม่เดือดร้อนที่จะไปปรโลก ดูก่อนโปริสาท เชิญพระองค์บูชายัญเสวยหม่อมฉันเถิด[๙๕๒] อุปการกิจในพระประยูรญาติและมวลมิตรหม่อมฉันก็ได้ทำแล้ว

ราชสมบัติหม่อมฉันก็ปกครองโดยธรรม หนทางไปปรโลกหม่อมฉันก็ได้แผ้วถางไว้แล้ว ผู้ที่ดำรงอยู่ในธรรม ใครเล่าจะกลัวตาย[๙๕๓] อุปการกิจในพระประยูรญาติและมวลมิตรหม่อมฉันก็ได้ทำแล้ว ราชสมบัติหม่อมฉันก็ปกครองโดยธรรม หม่อมฉันจึงไม่เดือดร้อนที่จะไปปรโลก ดูก่อนโปริสารท เชิญพระองค์บูชายัญเสวยหม่อมฉันเถิด[๙๕๔] ทานโดยอาการเป็นอันมากหม่อมฉันก็ได้ให้แล้วแก่คนเป็นอันมาก สมณพราหมณ์ทั้งหลายหม่อมฉันก็เลี้ยงดูอิ่มหนำสำราญแล้ว หนทางไปปรโลกหม่อมฉันก็ได้แผ้วถางไว้แล้ว ผู้ที่ดำรงอยู่ในธรรม ใครเล่าจะกลัวตาย

[๙๕๕] ทานโดยอาการเป็นอันมากหม่อมฉันก็ได้ให้แล้วแก่คนเป็นอันมาก สมณพราหมณ์ทั้งหลายหม่อมฉันก็เลี้ยงดูอิ่มหนำสำราญแล้ว หม่อมฉันจึงไม่เดือดร้อนที่จะไปปรโลก ดูก่อนโปริสารท เชิญ พระองค์บูชายัญเสวยหม่อมฉันเถิด(โจรโปริสาทได้ฟังดังนั้น จึงกราบทูลว่า)

{๓๖๑} [๙๕๖] คนที่รู้ตัวอยู่ จะกล้ากินยาพิษหรือจับอสรพิษที่มีฤทธิ์ร้ายแรงมีเดชกล้าได้หรือ ผู้ใดกินคนผู้กล่าวคำสัตย์เช่นพระองค์ ศีรษะของผู้นั้นพึงแตกเป็นเจ็ดเสี่ยง

{๓๖๒} [๙๕๗] นรชนได้ฟังธรรมแล้วยังรู้แจ้งบุญและบาปได้ เพราะได้ฟังพระคาถา ใจของหม่อมฉันคงจะยินดีในธรรมได้บ้างกระมัง

(พระเจ้าสุตโสมทรงแสดงธรรมแก่โจรโปริสาทว่า)

{๓๖๓} [๙๕๘] ดูก่อนพระมหาราชเจ้า การสมาคมกับสัตบุรุษคราวเดียวเท่านั้น การสมาคมนั้นย่อมรักษาผู้นั้นไว้ได้ การสมาคมกับอสัตบุรุษแม้มากครั้งก็รักษาไม่ได้

[๙๕๙] นรชนพึงอยู่ร่วมกับสัตบุรุษเท่านั้น พึงทำความสนิทสนมกับสัตบุรุษ เพราะรู้ทั่วถึงสัทธรรมของสัตบุรุษ ย่อมมีแต่ความเจริญ ไม่มีความเสื่อม

[๙๖๐] ราชรถอันวิจิตรตระการตายังครํ่าคร่าได้ และแม้สรีระก็เข้าถึงชราโดยแท้ ส่วนธรรมของสัตบุรุษย่อมไม่เข้าถึงความครํ่าคร่า สัตบุรุษทั้งหลายนั่นแลย่อมประกาศพระนิพพาน[๙๖๑] ฟ้าและแผ่นดินไกลกัน ฝั่งข้างโน้นของมหาสมุทรก็กล่าวกันว่าไกลกัน ข้าแต่พระราชา ธรรมของสัตบุรุษและธรรมของอสัตบุรุษนักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่าไกลกันยิ่งกว่านั้น

(โจรโปริสารทกราบทูลว่า)

{๓๖๔} [๙๖๒] ดูก่อนพระสหายผู้เป็นจอมชน พระคาถาเหล่านี้มีอรรถสมบูรณ์ มีพยัญชนะพร้อมมูล พระองค์ตรัสไว้ดีแล้ว หม่อมฉันได้สดับแล้วเพลิดเพลิน ปลื้มใจ ชื่นใจ อิ่มใจ หม่อมฉันขอถวายพร ๔ ประการแก่พระองค์(พระเจ้าสุตโสมโพธิสัตว์เมื่อจะรุกโจรโปริสารท จึงตรัสว่า)

{๓๖๕} [๙๖๓] ดูก่อนท่านผู้มีบาปธรรม พระองค์ไม่รู้ความตายของพระองค์ ไม่รู้สิ่งที่เป็นประโยชน์และมิใช่ประโยชน์ ไม่รู้นรกและสวรรค์ ติดอยู่แต่ในรส หมกมุ่นอยู่แต่ในทุจริต จะให้พรอะไรได้[๙๖๔] หม่อมฉันทูลขอพระองค์ว่าขอให้ทรงประทานพร แม้พระองค์ประทานแล้วจะกลับไม่ประทานก็ได้ ความทะเลาะวิวาทที่เกิดขึ้นปัจจุบันนี้ ผู้รู้คนไหนเล่าจะมาเป็นบัณฑิตวินิจฉัยให้ได้(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๖๖} [๙๖๕] คนเราให้พรใดแล้วจะกลับไม่ยอมให้ ย่อมไม่ควรให้พรนั้น ดูก่อนพระสหาย ขอพระองค์อย่าหวั่นพระทัย ทรงรับพรเถิดแม้ชีวิตหม่อมฉันก็ยอมสละถวายได้(พระเจ้าสุตโสมจึงตรัสว่า)

{๓๖๗} [๙๖๖] มิตตธรรมของอารยชนกับอารยชนย่อมทัดเทียมกัน มิตตธรรมของผู้มีปัญญากับผู้มีปัญญาย่อมทัดเทียมกัน หม่อมฉันพึงเห็นพระองค์เป็นผู้ไร้โรคาตลอด ๑๐๐ ปี นี้เป็นพรข้อที่ ๑ ที่หม่อมฉันทูลขอ

(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๖๘} [๙๖๗] มิตตธรรมของอารยชนกับอารยชนย่อมทัดเทียมกัน มิตตธรรมของผู้มีปัญญากับผู้มีปัญญาย่อมทัดเทียมกัน พระองค์พึงเห็นหม่อมฉันเป็นผู้หาโรคมิได้ตลอด ๑๐๐ ปี นี้เป็นพรข้อที่ ๑ ที่ หม่อมฉันขอถวาย(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๖๙} [๙๖๘] พระเจ้าแผ่นดินผู้เป็นกษัตริย์เหล่าใดในชมพูทวีปนี้เป็นผู้ได้รับมูรธาภิเษกเฉิลมพระนามแล้ว ขอพระองค์อย่าได้เสวยพระเจ้าแผ่นดินเหล่านั้นเลย นี้เป็นพรข้อที่ ๒ ที่หม่อมฉันทูลขอ(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๗๐} [๙๖๙] พระเจ้าแผ่นดินผู้เป็นกษัตริย์เหล่าใดในชมพูทวีปนี้เป็นผู้ได้รับมูรธาภิเษกเฉลิมพระนามแล้ว หม่อมฉันจะไม่กินพระเจ้าแผ่นดินเหล่านั้น นี้เป็นพรข้อที่ ๒ ที่หม่อมฉันขอถวาย(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๗๑} [๙๗๐] กษัตริย์ ๑๐๑ พระองค์ที่พระองค์ทรงจับร้อยพระหัตถ์ไว้ มีพระพักตร์ชุ่มด้วยพระอัสสุชลกันแสงอยู่ ขอพระองค์ได้ทรงโปรดปล่อยกษัตริย์เหล่านั้นให้กลับไปยังแว่นแคว้นของตน ๆ ด้วยเถิด นี้เป็นพรข้อที่ ๓ ที่หม่อมฉันทูลขอ(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๗๒} [๙๗๑] กษัตริย์ ๑๐๑ พระองค์ที่หม่อมฉันจับร้อยพระหัตถ์ไว้ มีพระพักตร์ชุ่มด้วยพระอัสสุชลกันแสงอยู่ หม่อมฉันจะปล่อย

กษัตริย์เหล่านั้นให้กลับไปยังแว่นแคว้นของตน ๆ นี้เป็นพร ข้อที่ ๓ ที่หม่อมฉันขอถวาย

(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๗๓} [๙๗๒] รัฐมณฑลของพระองค์มีช่องว่าง เพราะนรชนเป็นอันมากพากันหวาดเสียวด้วยความกลัว หนีเข้าหาที่ซ่อนเร้นกัน ขอพระองค์โปรดทรงงดเว้นเนื้อมนุษย์เถิด พระเจ้าข้า นี้เป็นพรข้อที่ ๔ ที่หม่อมฉันทูลขอ(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๗๔} [๙๗๓] นั่นเป็นอาหารที่ชอบใจของหม่อมฉันมานานแล้ว หม่อมฉันเข้าป่าก็เพราะเหตุแห่งอาหารนี้ หม่อมฉันจะพึงงดอาหารนี้ได้อย่างไร ขอพระองค์ทรงเลือกพรข้อที่ ๔ อย่างอื่นเถิด(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๗๕} [๙๗๔] ดูก่อนพระจอมชน คนเช่นพระองค์มัวพะวงอยู่ว่า ‘สิ่งนี้เป็นที่รักของเรา’ ทำตนให้เหินห่างจากความดี ย่อมไม่ได้ประสบสิ่งที่รักทั้งหลาย ตนแลประเสริฐที่สุด ประเสริฐอย่างยอดเยี่ยมด้วยว่าผู้อบรมตนแล้วจะพึงได้สิ่งที่รักในภายหลัง(โจรโปริสาทกราบทูลว่า)

{๓๗๖} [๙๗๕] เนื้อมนุษย์เป็นที่รักของหม่อมฉัน ข้าแต่พระองค์สุตโสมโปรดทรงทราบอย่างนี้ หม่อมฉันไม่สามารถจะงดเว้นได้ เชิญพระองค์ทรงเลือกพรอย่างอื่นเถิด พระสหาย

(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๗๗} [๙๗๖] ผู้ใดแลมัวรักษาของรักว่า ‘สิ่งนี้เป็นที่รักของเรา’ ทำตนให้เหินห่างจากความดี ซ่องเสพของรักทั้งหลายอยู่ เหมือนนักเลงสุราดื่มสุราเจือยาพิษ ผู้นั้นย่อมได้รับความทุกข์ในโลกหน้า เพราะกรรมอันลามกนั้น[๙๗๗] ส่วนผู้ใดในโลกนี้พิจารณาแล้วละของรักได้ ซ่องเสพอริยธรรมทั้งหลายแม้ด้วยความยากเหมือนคนเป็นไข้ทนดื่มยา ผู้นั้นย่อมได้รับความสุขในโลกหนัาเพราะกัลยาณกรรมนั้น(โจรโปริสาทคร่ำครวญว่า)

{๓๗๘} [๙๗๘] หม่อมฉันสู้ละทิ้งพระชนกและพระชนนีตลอดทั้งเบญจกามคุณที่น่าเพลิดเพลินเจริญใจเข้าป่ามา ก็เพราะเหตุแห่งเนื้อมนุษย์หม่อมฉันจะถวายพรข้อนั้นแก่พระองค์ได้อย่างไร(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๗๙} [๙๗๙] บัณฑิตทั้งหลายไม่กล่าววาจาเป็นสอง สัตบุรุษทั้งหลายย่อมมีปฏิญญาเป็นสัตย์โดยแท้ พระองค์ได้ตรัสกะหม่อมฉันว่า ‘เชิญรับพรเถิด พระสหาย’ พระองค์ได้ตรัสไว้อย่างนี้ เพราะฉะนั้นพระดำรัสที่พระองค์ตรัสย่อมไม่สมกัน(โจรโปริสาทถึงกับร้องไห้กราบทูลว่า)

{๓๘๐} [๙๘๐] หม่อมฉันเข้าถึงลาภที่ไม่เป็นบุญ ความอัปยศ ไร้เกียรติ บาป ทุจริต และความเศร้าหมองเป็นอันมาก ก็เพราะเนื้อมนุษย์เป็นเหตุ หม่อมฉันจะพึงถวายพรข้อนั้นแก่พระองค์ได้อย่างไร

(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๘๑} [๙๘๑] คนเราให้พรใดแล้วจะกลับไม่ให้ ย่อมไม่ควรให้พรนั้น ดูก่อนพระสหาย ขอพระองค์อย่าทรงครั่นคร้ามยอมให้พรเถิด แม้ชีวิตก็พึงสละให้ทีเดียว

{๓๘๒} [๙๘๒] การสละชีวิตได้นี้เป็นธรรมของสัตบุรุษ สัตบุรุษทั้งหลายย่อมมีปฏิญญาเป็นสัตย์โดยแท้ พรที่พระองค์ได้ประทานไว้แล้ว ขอได้โปรดประทานเสียโดยพลันเถิด ดูก่อนพระราชาผู้ประเสริฐสุด พระองค์จงทรงสมบูรณ์ด้วยธรรมข้อนั้นเถิด[๙๘๓] นรชนพึงสละทรัพย์เพราะเหตุแห่งอวัยวะอันประเสริฐ เมื่อจะรักษาชีวิตไว้ พึงสละอวัยวะ เมื่อระลึกถึงธรรม พึงสละทั้งอวัยวะ ทั้งทรัพย์ และแม้ชีวิตทั้งหมด

{๓๘๓} [๙๘๔] คนเรารู้แจ้งธรรมจากบุคคลใด และบุคคลเหล่าใดเป็นสัตบุรุษ กำจัดความสงสัยของผู้นั้นได้ บุคคลเหล่านั้นจัดว่าเป็นที่พึ่งที่พำนักของผู้นั้น ผู้มีปัญญาไม่พึงทำลายไมตรีจากบุคคลนั้นเสีย(โจรโปริสาทจึงกราบทูลว่า)

{๓๘๔} [๙๘๕] นั่นเป็นอาหารที่ชอบใจของหม่อมฉันมานานแล้ว หม่อมฉันเข้าป่ามาก็เพราะเหตุแห่งอาหารนี้ ดูก่อนพระสหาย ก็ถ้าพระองค์ตรัสขอเรื่องนี้กะหม่อมฉัน หม่อมฉันยอมถวายพรข้อนี้แด่พระองค์{๓๘๕} [๙๘๖] พระองค์เป็นครูของหม่อมฉันและเป็นพระสหายของหม่อมฉันด้วย ดูก่อนพระสหาย หม่อมฉันได้ทำตามพระดำรัสของพระองค์แล้ว แม้พระองค์ก็ขอได้ทรงโปรดทำตามคำของหม่อมฉันบ้าง เราทั้งสองจะได้ปล่อย(กษัตริย์ ๑๐๑ พระองค์)ไปด้วยกัน

(พระเจ้าสุตโสมตรัสว่า)

{๓๘๖} [๙๘๗] หม่อมฉันเป็นครูของพระองค์และเป็นพระสหายของพระองค์ด้วย ดูก่อนพระสหาย พระองค์ได้ทรงทำตามคำของหม่อมฉันแล้ว แม้หม่อมฉันก็จะทำตามพระดำรัสของพระองค์บ้าง เราทั้งสองจะได้ปล่อยไปด้วยกัน(ครั้นแล้ว พระเจ้าสุตโสมโพธิสัตว์เสด็จเข้าไปหากษัตริย์เหล่านั้นแล้ว ตรัสว่า)

{๓๘๗} [๙๘๘] พวกพระองค์อย่าได้ประทุษร้ายพระราชานี้ด้วยความแค้นว่า ‘พวกเราถูกเจ้ากัมมาสบาท เบียดเบียนแล้ว ถูกร้อยฝ่ามือร้องไห้ มีหน้าชุ่มด้วยนํ้าตา’ ขอพระองค์ทั้งหลายจงทรงรับสัจจปฏิญญาต่อหม่อมฉันด้วย(กษัตริย์เหล่านั้นตรัสตอบว่า)

{๓๘๘} [๙๘๙] พวกหม่อมฉันจะไม่ประทุษร้ายพระราชานี้ด้วยความแค้นว่า ‘พวกเราถูกเจ้ากัมมาสบาทเบียดเบียนแล้ว ถูกร้อยฝ่ามือร้องไห้มีหน้าชุ่มด้วยน้ำตา’ หม่อมฉันทั้งหลายขอรับสัจจปฏิญญาต่อพระองค์(พระเจ้าสุตโสมโพธิสัตว์ตรัสกะกษัตริย์เหล่านั้นว่า)

{๓๘๙} [๙๙๐] บิดาหรือมารดาเป็นผู้มีความกรุณาปรารถนาประโยชน์แก่บุตรทั้งหลาย ฉันใด แม้พระราชาพระองค์นี้ก็จงเป็นเหมือนพระชนกชนนีของท่านทั้งหลาย ฉันนั้น และท่านทั้งหลายก็จงเป็นเหมือนโอรส

(กษัตริย์เหล่านั้นทรงรับปฏิญญาว่า)

{๓๙๐} [๙๙๑] บิดาหรือมารดาเป็นผู้มีความกรุณาปรารถนาประโยชน์แก่บุตรทั้งหลาย ฉันใด แม้พระราชาพระองค์นี้ก็จงเป็นเหมือนพระชนกชนนีของพวกหม่อมฉัน ฉันนั้น แม้พวกหม่อมฉันก็จะเป็นเหมือนโอรส(พระเจ้าสุตโสมโพธิสัตว์ทรงพรรณนาถึงความสุขหนหลังในพระนครตรัสปลอบโจรโปริสาทว่า)

{๓๙๑} [๙๙๒] พระองค์เคยเสวยพระกระยาหารอันโอชารสล้วนแต่เนื้อสัตว์ ๔ เท้า และนกที่พวกวิเสทปรุงให้สำเร็จเป็นอย่างดี ดังท้าวสักกเทวราชเสวยสุธาโภชน์ฉะนั้น ไฉนจะทรงทิ้งเสีย ไปยินดีอยู่ในป่าแต่พระองค์เดียวเล่า[๙๙๓] นางกษัตริย์เหล่านั้นล้วนแต่เอวบางร่างเล็ก สะโอดสะอง ประดับประดาแล้ว แวดล้อมบำเรอพระองค์ให้เบิกบานพระทัยดังเทพอัปสรแวดล้อมองค์อินทร์ในทิพยสถานฉะนั้น ไฉนจะทรงทิ้งเสีย ไปยินดีอยู่ในป่าแต่พระองค์เดียวเล่า[๙๙๔] พระแท่นบรรทมมีพนักแดง โดยมากปูลาดด้วยผ้าโกเชาว์ ล้วนลาดด้วยเครื่องลาดอันงดงาม ประดับด้วยเครื่องอลังการอันวิจิตร พระองค์เคยบรรทมสำราญพระทัยท่ามกลางพระแท่นบรรทมเช่นนั้น ไฉนจะทรงทิ้งเสีย ไปยินดีอยู่ในป่าแต่พระองค์เดียวเล่า[๙๙๕] เวลาพลบค่ำมีการฟ้อนรำส่งสำเนียงเสียงตะโพนสำทับ ดนตรีรับประสานเสียง ล้วนแต่สตรีไม่มีบุรุษเจือปน การขับและการประโคมก็ล้วนแต่ไพเราะ ไฉนจะทรงทิ้งเสีย ไปยินดีอยู่ในป่าแต่พระองค์เดียวเล่า

[๙๙๖] พระราชอุทยานมิคชินวันบริบูรณ์ด้วยปุบผชาติเป็นอันมาก พระนครของพระองค์ประกอบด้วยพระราชอุทยานเช่นนี้ เป็นที่น่ารื่นรมย์ใจยิ่งนัก ทั้งสมบูรณ์ด้วยม้า รถ และคชสาร ไฉนจึงทรงทิ้งเสีย ไปยินดีอยู่ในป่าแต่พระองค์เดียวเล่า(โจรโปริสาทกราบทูลพระเจ้าสุตโสมโพธิสัตว์ว่า)

{๓๙๒} [๙๙๗] ข้าแต่มหาราชา ในช่วงข้างแรม ดวงจันทร์ย่อมอ่อนแสงลงทุกวัน ๆ ฉันใด การสมาคมกับอสัตบุรุษก็มีอุปมาเหมือนดวงจันทร์ในช่วงข้างแรม ฉันนั้น

[๙๙๘] หม่อมฉันก็เหมือนกัน อาศัยคนครัวเครื่องต้นที่เป็นคนชั่วเลวทราม จึงได้ทำบาปกรรมอันเป็นเหตุให้ไปสู่ทุคติ

[๙๙๙] ข้าแต่มหาราชา ในช่วงข้างขึ้น ดวงจันทร์ย่อมส่องสว่างขึ้นทุกวัน ๆ ฉันใด การสมาคมกับสัตบุรุษก็มีอุปมาเหมือนดวงจันทร์ในช่วงข้างขึ้น ฉันนั้น

[๑๐๐๐] ข้าแต่พระเจ้าสุตโสม ขอพระองค์จงทรงทราบว่าหม่อมฉันก็เหมือนกัน อาศัยพระองค์จักทำกุศลกรรมอันเป็นเหตุไปสู่สุคติ

[๑๐๐๑] ข้าแต่พระจอมชน นํ้าฝนที่ตกลงในที่ดอนย่อมไม่คงที่ ไม่ขังอยู่ได้นาน ฉันใด แม้การสมาคมกับอสัตบุรุษของหม่อมฉัน ก็ย่อมไม่คงที่เหมือนนํ้าในที่ดอน ฉันนั้น

[๑๐๐๒] ข้าแต่พระจอมชนผู้เป็นนระ ผู้กล้าหาญอย่างประเสริฐสุด นํ้าฝนที่ตกลงในสระย่อมขังอยู่ได้นาน ฉันใด แม้การสมาคมกับสัตบุรุษของหม่อมฉันก็ย่อมตั้งอยู่ได้นานเหมือนนํ้าในสระ ฉันนั้น

[๑๐๐๓] การสมาคมกับสัตบุรุษย่อมไม่รู้จักเสื่อมคลาย ย่อมเป็นอยู่อย่างนั้นแม้ตลอดเวลาที่ดำรงชีวิตอยู่ ส่วนการสมาคมกับอสัตบุรุษย่อมเสื่อมคลายเร็ว เพราะเหตุนั้น ธรรมของสัตบุรุษย่อมไกลจากอสัตบุรุษ{๓๙๓} [๑๐๐๔] พระราชาใดชนะคนที่ไม่ควรชนะ พระราชานั้นไม่ชื่อว่าเป็นพระราชา ผู้ใดเอาชนะเพื่อน ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นเพื่อน ภรรยาใดย่อมไม่กลัวเกรงสามี ภรรยานั้นไม่ชื่อว่าเป็นภรรยา บุตรเหล่าใด ไม่เลี้ยงดูมารดาบิดาผู้แก่แล้ว บุตรเหล่านั้นไม่ชื่อว่าเป็นบุตร[๑๐๐๕] ในที่ประชุมใดไม่มีสัตบุรุษ ที่ประชุมนั้นไม่ชื่อว่าสภา ชนเหล่าใด ไม่พูดเป็นธรรม ชนเหล่านั้นไม่ชื่อว่าเป็นสัตบุรุษ คนผู้ละราคะ โทสะ โมหะได้แล้ว พูดเป็นธรรม นั่นแลชื่อว่าเป็นสัตบุรุษ[๑๐๐๖] บัณฑิตผู้อยู่ปะปนกับคนพาล เมื่อไม่พูด ใครก็ไม่รู้ว่าเป็นบัณฑิต ต่อเมื่อพูดแสดงอมตธรรม จึงจะรู้ว่าเป็นบัณฑิต

[๑๐๐๗] เพราะเหตุนั้น บัณฑิตพึงกล่าวธรรมให้กระจ่าง พึงยกธงชัยของเหล่าพระฤๅษี พระฤๅษีทั้งหลายมีคำสุภาษิตเป็นธงชัยธรรมแลเป็นธงชัยของพระฤๅษีทั้งหลาย

จบ มหาสุตโสมชาดกที่ ๕

รวมชาดกที่มีในอสีตินิบาตนี้ คือ

๑. จุลลหังสชาดก ๒. มหาหังสชาดก

๓. สุธาโภชนชาดก ๔. กุณาลชาดก

๕. มหาสุตโสมชาดก

จบ อสีตินิบาต

๒๒. มหานิบาต

๑. เตมิยชาดก (๕๓๘)

ว่าด้วยพระเจ้าเตมีย์ทรงบำเพ็ญเนกขัมมบารมี

(เทพธิดาผู้เคยเป็นมารดาของพระเตมีย์โพธิสัตว์ปลอบพระเตมีย์โพธิสัตว์ให้สบายพระทัยแล้วตรัสว่า)

{๓๙๔} [๑๐๐๘] ท่านจงอย่าแสดงตนว่าเป็นคนฉลาด จงให้คนทั้งปวงรู้ว่าตนเป็นคนโง่ คนทั้งหมดนั้นจะได้ดูหมิ่นท่านว่าเป็นคนกาฬกัณณี ความประสงค์ของท่านจักสำเร็จด้วยอาการอย่างนี้(พระเตมีย์โพธิสัตว์ได้ความสบายพระทัยตามคำแนะนำนั้นแล้วตรัสว่า)

{๓๙๕} [๑๐๐๙] ดูก่อนแม่เทพธิดา ข้าพเจ้าจะทำตามคำที่ท่านแนะนำข้าพเจ้า ดูก่อนแม่เทพธิดา ท่านเป็นผู้หวังประโยชน์ เป็นผู้หวังเกื้อกูลแก่ข้าพเจ้า(พระเตมีย์โพธิสัตว์ถูกนำไปทิ้งนอกพระนคร ทรงได้กำลังคืนแล้ว ตรัสถามนายสารถีซึ่งกำลังขุดหลุมฝังพระองค์อยู่ว่า)

{๓๙๖} [๑๐๑๐] ดูก่อนท่านสารถี ท่านจะรีบขุดหลุมไปทำไม สหายเอ๋ย เราถามแล้ว ขอท่านจงบอก ท่านจักทำอะไรด้วยหลุม