๕. คชกุมภชาดก เล่ม ๒๗

(ลูกสาวเศรษฐีคนที่ ๒ กล่าวคำสาบานว่า)

{๖๗๕} [๖๗๕] หญิงคนใดลักมะม่วงของท่าน หญิงคนนั้นถึงจะมีอายุตั้ง ๒๐ ปี ๒๕ ปี หรือหย่อน ๓๐ ปี ตั้งแต่เกิด ก็ขออย่าได้ผัวเลย(ลูกสาวเศรษฐีคนที่ ๓ กล่าวคำสาบานว่า)

{๖๗๖} [๖๗๖] หญิงคนใดลักมะม่วงของท่านหญิงคนนั้นถึงจะกระเสือก กระสนเที่ยวหาผัวเดินทางไปไกลแสนไกลแต่ลำพังคนเดียว ถึงจะได้นัดแนะกันไว้แล้ว ก็ขออย่าได้พบได้เห็นผัวเลย(ลูกสาวเศรษฐีคนที่ ๔ กล่าวคำสาบานว่า)

{๖๗๗} [๖๗๗] หญิงคนใดลักมะม่วงของท่าน หญิงคนนั้นถึงจะมีที่อยู่สะอาด ตบแต่งร่างกาย ทัดทรงดอกไม้ ลูบไล้ด้วยกระแจะจันทน์ ก็จงนอนอยู่บนที่นอนแต่เพียงคนเดียวเถิด

๕. คชกุมภชาดก (๓๔๕)

ว่าด้วยการบริหารเวลา

(อำมาตย์โพธิสัตว์กล่าวกะตัวคืบว่า)

{๖๗๘} [๖๗๘] ดูก่อนเจ้าตัวคืบเมื่อไฟไหม้ป่าขึ้นมาเจ้าจะทำอย่างไร เจ้าคืบคลานเชื่องช้าออกอย่างนี้

(ตัวคืบกล่าวว่า)

{๖๗๙} [๖๗๙] โพรงไม้และระแหงดินมีอยู่เป็นอันมากถ้าพวกข้าพเจ้าไป ไม่ทันถึงโพรงไม้และระแหงดินเหล่านั้นพวกข้าพเจ้าก็ต้องตาย

(อำมาตย์โพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้นจึงกล่าวว่า)

{๖๘๐} [๖๘๐] ผู้ใด ในเวลาที่ควรช้า กลับเร่งรีบ แต่ในเวลาที่ควรเร่งรีบ กลับชักช้า ผู้นั้นย่อมตัดรอนประโยชน์ของตนเองไป เหมือนคน เหยียบใบไม้แห้งฉะนั้น{๖๘๑} [๖๘๑] ผู้ใด ในเวลาที่ควรช้า ก็ช้า และในเวลาที่ควรรีบเร่ง ก็รีบเร่ง ประโยชน์ของผู้นั้นย่อมบริบูรณ์ เหมือนดวงจันทร์ส่องแสง สว่างในเวลากลางคืนฉะนั้น

๖. เกสวชาดก (๓๔๖)

ว่าด้วยเกสวดาบสหายโรคเพราะรสคือความคุ้นเคย

(นารทอำมาตย์ได้กล่าวกะเกสวดาบสผู้หายโรคเพราะกลับมาอยู่ อาศรมของกัปปดาบสโพธิสัตว์ว่า)

{๖๘๒} [๖๘๒] ทำไมหนอเกสวดาบสผู้เป็นภควันต์ของพวกข้าพเจ้าจึงละ พระเจ้าพาราณสีผู้เป็นจอมมนุษย์ซึ่งสามารถให้สำเร็จประสงค์ ทุกอย่างทุกประการแล้วมายินดีอยู่ในอาศรมของกัปปดาบสได้(เกสวดาบสกล่าวว่า)

{๖๘๓} [๖๘๓] ดูก่อนนารทอำมาตย์ สิ่งดี ๆ น่ารื่นรมย์ก็มี พฤกษาที่น่ารื่นรมย์ ใจก็มี คำสุภาษิตที่กัปปดาบสกล่าวก็ทำให้ข้าพเจ้ายินดีได้(นารทอำมาตย์กล่าวว่า)

{๖๘๔} [๖๘๔] พระคุณเจ้าบริโภคข้าวสุกแห่งข้าวสาลีที่ปรุงด้วยเนื้อสะอาดไฉน ข้าวฟ่างและลูกเดือยอันหารสมิได้จึงทำให้พระคุณเจ้ายินดีได้เล่า