พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๑
๗. ธรรมสังวรเถรคาถา เล่ม ๒๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๒๔๔ (Royal Thai)7/10 in วรรคที่ ๑๑4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๑ ธรรมสังวรเถรคาถา (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 50 · Chaloem Phrakiat Volume 26)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 26, pp. 370–371
เราจะหลบไปจากอาวาสนั้น ไม่ขออยู่ ผู้มีปัญญาเห็นประจักษ์ไม่พึงอยู่อาศัยอาวาสที่ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์เลย
๖. สุเหมันตเถรคาถา
สุภาษิตชี้ลักษณะคนโง่และคนฉลาด
นัยว่า ท่านพระสุเหมันตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๓}[๑๐๖] ผู้ด้อยปัญญามักเห็นเนื้อความซึ่งมีความหมายตั้งร้อย ทรงข้อกำหนดไว้ตั้งร้อย ว่ามีความหมายและข้อกำหนด เพียงอย่างเดียวเท่านั้น ส่วนคนฉลาดย่อมเห็นได้ ตั้งร้อยอย่าง
๗. ธัมมสังวรเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการบวช
นัยว่า ท่านพระธัมมสังวรเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๔}[๑๐๗] เราได้พิจารณาแล้วจึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอนของ พระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว
- ๑อาวาสที่ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ ในที่นี้หมายถึงทั้งอาวาสที่ปัจจัย(เครื่องอาศัยของบรรพชิต ๔ อย่าง มีจีวรเป็นต้น)หาได้ง่าย แต่บำเพ็ญสมณธรรมให้บริบูรณ์ไม่ได้ และอาวาสที่ปัจจัยหาได้ฝืดเคือง ทั้งบำเพ็ญสมณธรรมก็ให้บริบูรณ์ไม่ได้ (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๒๙)
๘. ธัมมสฏปิตุเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการบวชเมื่อแก่
นัยว่า ท่านพระธัมมสฏปิตุเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๕}[๑๐๘] เรานั้นมีอายุ ๑๒๐ ปี จึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอนของ พระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว
๙. สังฆรักขิตเถรคาถา
สุภาษิตชี้โทษการไม่สังวร
นัยว่า ท่านพระสังฆรักขิตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๖}[๑๐๙] ภิกษุผู้อยู่ในที่สงัดนี้เห็นจะไม่คำนึงถึงคำสอนของพระศาสดาผู้ทรงอนุเคราะห์สัตว์โลกด้วยประโยชน์อย่างเยี่ยมเป็นแน่ จึงปล่อยอินทรีย์ไปตามปกติอยู่ เหมือนเนื้อแม่ลูกอ่อนในป่าฉะนั้น
- ๑คำสอน ในที่นี้หมายถึงคำสอนว่าด้วยข้อปฏิบัติ (ปฏิปัตติศาสนา) ซึ่งได้แก่ การเจริญกัมมัฏฐาน ที่มุ่งเน้นอริยสัจ ๔ (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๓๘)
- ๒ปล่อยอินทรีย์ไปตามปกติอยู่ หมายถึงปล่อยอินทรีย์ ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจไปตามอารมณ์ที่ตนปรารถนา หรีอไม่สำรวมทวาร ๖ มีจักขุทวารเป็นต้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๓๘)
- ๓สุภาษิตคาถานี้ ท่านพระสังฆรักขิตเถระกล่าวสอนภิกษุผู้เป็นสหายร่วมอยู่ป่าซึ่งฟุ้งซ่านเพราะ ถูกมิจฉาวิตกครอบงำโดยยกอุปมาเนื้อแม่ลูกอ่อนที่ไม่ยอมไปหากินในที่ไกลแม้จะอดโซ ก็ยอม ลำบาก เพราะความหวงแหนลูกซึ่งท่านเห็นแล้วเกิดความสังเวชนำมาพิจารณาว่าสัตว์โลกนี้ถูกตัณหาผูกมัด จึงได้รับทุกข์มหันต์ ยกขึ้นเจริญวิปัสสนาแล้วบรรลุอรหัตตผล (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๓๖,๓๓๗)
End of ๗. ธรรมสังวรเถรคาถา