พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๐
๗. ติสสเถรคาถา เล่ม ๒๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๒๓๔ (Royal Thai)7/10 in วรรคที่ ๑๐4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๐ ติสสเถรคาถา (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 50 · Chaloem Phrakiat Volume 26)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 26, pp. 365–366
๖. ขัณฑสุมนเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญความเสียสละ
นัยว่า ท่านพระขัณฑสุมนเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๓}[๙๖] เพราะเสียสละดอกไม้เพียงดอกเดียว เราได้รับการปรนเปรออยู่ในสวรรค์ถึง ๘๐โกฏิปี เพราะผลกรรมที่เหลือ จึงได้บรรลุนิพพาน
๗. ติสสเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญบาตรดินเผา
นัยว่า ท่านพระติสสเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๔}[๙๗] เราได้สละภาชนะทองมีนํ้าหนักประมาณ ๑๐๐ ปละ วิจิตรด้วยลวดลายนับร้อยชนิด มาถือเอาบาตรดินแทน นี้เป็นการอภิเษกครั้งที่ ๒ ของเรา
- ๑พระขัณฑสุมนเถระนี้บังเกิดในราชสกุลเจ้ามัลละ แห่งพระนครปาวา เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อัมพวันของจุนทอุบาสก ได้เข้าไปเฝ้าฟังพระธรรมเทศนา เลื่อมใสทูลขอบวช เจริญวิปัสสนากัมมัฏฐานแล้วสำเร็จเป็นพระอรหันต์พร้อมทั้งได้อภิญญา๖ เปล่งอุทานเป็นสุภาษิตคาถา เช่นนี้เพราะระลึกชาติเห็นว่าการถวายดอกมะลิดอกเดียวเป็นพุทธบูชาที่พระสถูปของพระพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตตระในอดีตชาติของตน นอกจากจะเป็นเหตุให้เกิดอยู่ในสวรรค์นานถึง ๘๐๐ ล้านปีแล้ว ยังเป็นอุปนิสสยปัจจัยให้สำเร็จเป็นพระอรหันต์อีกด้วย (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๐๘-๓๐๙)
- ๒ปละ ชื่อมาตรานํ้าหนักมคธ ๑๐๐ ปละ เป็น ๑ ตุลา, ๒๐ ตุลา เป็น ๑ ภาระ (พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕)
- ๓หมายถึง ท่านพระติสสเถระนี้บังเกิดในราชสกุลโรรุวนคร ได้ครองราชสมบัติมาก่อนบวช ซื่งถือว่าเป็นการอภิเษกครั้งแรกของท่าน ส่วนการเข้ามาบวชในพระพุทธศาสนาแล้วสำเร็จเป็นพระอรหันต์ท่านถือว่าเป็นการอภิเษกครั้งที่ ๒ (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๑๑, ๓๑๒)
๘. อภยเถรคาถา
นัยว่า ท่านพระอภัยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๕}[๙๘] เมื่อบุคคลได้เห็นรูปารมณ์แล้ว มัวใส่ใจถึงอารมณ์เป็นที่รักนั้นอยู่ สติก็หลงลืมไป ผู้ใดมีจิตกำหนัดยินดีเสวยรูปารมณ์ รูปารมณ์ก็ครอบงำผู้นั้นอยู่ได้ อาสวะทั้งหลาย ย่อมเจริญแก่ผู้นั้นผู้เข้าถึงซึ่งมูลแห่งภพ
๙. อุตติยเถรคาถา
นัยว่า ท่านพระอุตติยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๖}[๙๙] เมื่อบุคคลได้สดับสัททารมณ์แล้ว มัวใส่ใจถึงอารมณ์เป็นที่รักนั้น สติก็หลงลืมไป ผู้ใดมีจิตกำหนัดยินดีเสวย สัททารมณ์ สัททารมณ์ก็ครอบงำผู้นั้นอยู่ได้ อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่ผู้นั้นผู้เข้าถึงซึ่งสังสารวฏ
- ๑อารมณ์ หมายถึงเครื่องยึดหน่วงของจิต สิ่งที่จิตยึดหน่วง หรือสิ่งที่จิตรับรู้ ได้แก่ อายตนะ ภายนอก ๖ คือ (๑) รูปารมณ์ อารมณ์คือรูป หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางตา ได้แก่ รูปหรือแสงสีต่าง ๆ ที่ตามองเห็น (๒) สัททารมณ์ อารมณ์คือเสียง หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางหู ได้แก่ เสียงต่าง ๆ ที่หูได้ยิน (๓) คันธารมณ์ อารมณ์คือกลิ่น หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางจมูก ได้แก่ กลิ่นต่าง ๆ ที่จมูกสูดดม (๔) รสารมณ์ อารมณ์คือรส หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางลิ้น ได้แก่ รสต่าง ๆ ที่ลิ้นลิ้มรู้ (๕) โผฏฐัพพารมณ์ อารมณ์คือโผฏฐัพพะ หมายถึงสิ่งที่จิตรับรู้ทางกายประสาท ได้แก่ สิ่งใด ๆ ที่กระทบถูกต้องกายแล้วเกิดการรับรู้ได้ เช่น เย็น ร้อน อ่อน แข็ง เป็นต้น หรือ เรียกสามัญว่า สัมผัสทางกาย (๖) ธรรมารมณ์ อารมณ์ทางใจ หมายถึงสิ่งที่จิตนึกคิด ได้แก่ สิ่งที่เป็นนามธรรมต่าง ๆ ที่จิตคิดปรุงแต่ง หรือความคิด (นัย องฺ.จตุกฺก.อ. ๓๐๒)
End of ๗. ติสสเถรคาถา