๘. วักกลิเถรคาถา เล่ม ๒๖

๘. วักกลิเถรคาถา

สุภาษิตปฏิญาณเป็นผู้ไม่เกียจคร้าน

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามท่านพระวักกลิเถระว่า)

{๓๔๒}[๓๕๐] ดูก่อนภิกษุ เมื่อเธออยู่ในป่าใหญ่ซี่งเป็นที่ปราศจากหมู่บ้านสำหรับบิณฑบาต เป็นที่เศร้าหมอง ถูกโรคลม ครอบงำเข้าแล้ว จักทำอย่างไร

(ท่านพระวักกลิเถระกราบทูลว่า)

[๓๕๑] ข้าพระองค์จะแผ่ปีติและความสุขอันไพบูลย์ไปสู่ร่างกาย ครอบงำปัจจัยอันเศร้าหมองเสีย อยู่ในป่าใหญ่

[๓๕๒] จักเจริญสติปัฏฐาน ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ และโพชฌงค์ ๗ อยู่ในป่าใหญ่

[๓๕๓] จักดูภิกษุทั้งหลายผู้ปรารภความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน มีความบากบั่นมั่นเป็นนิจ มีความพร้อมเพรียงกัน มีความเห็นร่วมกัน อยู่ในป่าใหญ่[๓๕๔] จักระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้มีพระองค์อันฝึกแล้ว มีพระหฤทัยตั้งมั่น เป็นผู้ไม่เกียจคร้านตลอดทั้งกลางคืน และกลางวัน อยู่ในป่าใหญ่

๙.วิชิตเสนเถรคาถา

สุภาษิตเกี่ยวกับการฝึกจิต

นัยว่า ท่านพระวิชิตเถระ (เมื่อจะข่มจิตให้อยู่ในอำนาจ) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๕ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๔๓}[๓๕๕] เราจักคล้องจิตนั้นของเราไว้ให้เหมือนควาญช้างคล้องช้าง ไว้ที่ประตูใส่ลิ่ม เราจักไม่ประกอบจิตซึ่งป็นข่ายแห่งกาม เกิดในร่างกายนั้นไว้ในธรรมอันเลวทราม[๓๕๖] เจ้าถูกเราคล้องไว้แล้วจักไปตามชอบใจไม่ได้ เหมือนช้างที่ไม่ได้ช่องประตูฉะนั้น ดูก่อนจิตผู้ชั่วช้า บัดนี้เจ้าจักยินดีในธรรมอันเลวทรามเที่ยวไปเนือง ๆ ดังก่อนไม่ได้[๓๕๗] ควาญช้างผู้มีกำลังแข็งแรงย่อมบังคับช้างที่จับได้ใหม่ ยัง ม่ได้ฝึกให้อยู่ในอำนาจด้วยขอ ฉันใด เราจักบังคับเจ้าให้อยู่ในอำนาจ ฉันนั้น[๓๕๘] นายสารถีผู้ฉลาดในการฝึกม้าที่ดี เป็นผู้ประเสริฐ ย่อมฝึกม้าให้รอบรู้ได้ ฉันใด เราจักยืนหยัดอยู่ในพละ ๕ ฝึก เจ้าให้ได้ ฉันนั้น[๓๕๙] เราจักผูกเจ้าไว้ด้วยสติ จักเพียรพยายามฝึกเจ้าให้ได้ เจ้าถูกจับข่มไว้ในธุระคือความเพียรของเราแล้ว จักพล่านไปไกลจากข้างในนี้ไม่ได้แล้วนะ จิตเอ๋ย