๕. มาตังคปุตตเถรคาถา เล่ม ๒๖

๔. ธนิยเถรคาถา

สุภาษิตสอนการเป็นสมณะ

นัยว่า ท่านพระธนิยเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๑๐}[๒๒๘] ถ้าภิกษุมุ่งหวังในความเป็นสมณะ ปรารถนาจะเป็นอยู่สบาย ก็ไม่พึงดูหมิ่นจีวร ข้าว และนํ้าของสงฆ์[๒๒๙] ถ้าภิกษุมุ่งหวังในความเป็นสมณะ ปรารถนาจะเป็นอยู่สบาย ก็พึงเสพเสนาสนะตามมีตามได้ เหมือนงูอาศัยรูหนูอยู่ฉะนั้น[๒๓๐] ถ้าภิกษุมุ่งหวังในความเป็นสมณะ ปรารถนาจะเป็นอยู่สบาย ก็พึงยินดีด้วยปัจจัยตามมีตามได้ และพึงเจริญธรรมอย่างเอกคือความไม่ประมาท

๕. มาตังคปุตตเถรคาถา

สุภาษิตชี้โทษความเกียจคร้าน

นัยว่า ท่านพระมาตังคเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๑๑}[๒๓๑] ขณะทั้งหลายย่อมล่วงเลยคนที่ละทิ้งการงานเสียด้วย อ้างว่าหนาวนัก ร้อนนัก เวลานี้เย็นเสียแล้ว ดังนี้เป็นต้น[๒๓๒] ส่วนผู้ใดไม่สำคัญความหนาวและความร้อนเกินกว่าหญ้าไป ทำกิจของบุรุษไป ผู้นั้นย่อมไม่เสื่อมจากความสุขเลย

[๒๓๓] เราจักใช้อกแหวกป่าหญ้าแพรก หญ้าคา หญ้าดอกเลา แฝก หญ้าปล้อง หญ้ามุงกระต่าย พอกพูนวิเวก

๖. ขุชชโสภิตเถรคาถา

สุภาษิตชี้ทางแห่งความสุข

นัยว่า ท่านพระขุชชโสภิตเถระ (เมื่อจะบอกจุดประสงค์ที่ตนมาที่ประตูถํ้าสัตตบรรณคูหาแก่เทวดาองค์หนึ่ง) ได้ภาษิตคาถาที่ ๑ อย่างนี้ว่า

{๓๑๒}[๒๓๔] สมณะเหล่าใดเป็นผู้กล่าวธรรมอันวิจิตร เป็นพหูสูต มีปกติอยู่ในเมืองปาฏลีบุตร ท่านขุชชโสภิตะซึ่งยืนอยู่ที่ประตูถํ้านี้ เป็นสมณะผู้หนึ่งในจำนวนสมณะเหล่านั้น

(เทวดาครั้นฟังดังนั้นแล้ว เมื่อจะแจ้งจุดประสงค์การมาของพระเถระ ให้ภิกษุสงฆ์ที่ประชุมกัน ณ ถํ้าสัตตบรรณคูหา พระนครราชคฤห์ ในคราวทำ ปฐมมหาสังคายนาทราบ ได้กล่าวเป็นคาถาอย่างนี้ว่า)[๒๓๕] สมณะเหล่าใดเป็นผู้กล่าวธรรมอันวิจิตร เป็นพหูสูต มีปกติอยู่ในเมืองปาฏลีบุตร ท่านผู้มีอายุมาด้วยกำลังฤทธิ์ดังลมพัด ยืนอยู่ที่ประตูถํ้านี้ ก็เป็นสมณะผู้หนึ่ง ในจำนวนสมณะเหล่านั้น

(ท่านพระขุชชโสภิตเถระเมื่อจะพยากรณ์อรหัตตผลในท่ามกลางสงฆ์ ได้ภาษิตคาถาไว้อย่างนี้ว่า

[๒๓๖] ขุชชโสภิตภิกษุรูปนี้มีการรบที่ดี มีการบูชาอย่างดี มีชัยชนะในสงคราม และมีพรหมจรรย์ที่ประพฤติแล้ว ได้รับความสุขอย่างนี้