๘. ปัสสิกเถรคาถา เล่ม ๒๖

๗. วารณเถรคาถา

สุภาษิตสอนข้อควรศึกษา

นัยว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสอนท่านพระวารณเถระด้วย พระพุทธคาถา ๓ พระคาถาอย่างนี้ว่า

{๓๑๓}[๒๓๗] ในหมู่มนุษย์ นรชนใดเบียดเบียนสัตว์อื่น นรชนนั้นย่อมเสื่อมจากความสุขในโลกทั้งสองคือโลกนี้และโลกหน้า[๒๓๘] นรชนใดมีจิตประกอบด้วยเมตตา อนุเคราะห์สัตว์ทั้งปวง นรชนผู้เช่นนั้นย่อมได้ประสบบุญเป็นอันมาก

[๒๓๙] ควรศึกษาถ้อยคำสุภาษิต (คือปริยัติธรรม) การเข้าไปนั่งใกล้สมณะ การอยู่แต่ผู้เดียวในที่สงัด และธรรมเครื่องสงบระงับจิต

๘. ปัสสิกเถรคาถา

สุภาษิตชี้ผลการแนะนำให้คนทำดี

นัยว่า ท่านพระปัสสิกเถระ (เมื่อจะกราบทูลพระศาสดาถึงอุปการะที่ตนทำแก่หมู่ญาติ) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๑๔}[๒๔๐] ก็ในบรรดาหมู่ญาติผู้ไม่มีศรัทธา ถ้ามีสักคนหนึ่งเป็นคนมีศรัทธา มีปัญญา ตั้งอยู่ในธรรม สมบูรณ์ด้วยศีล ก็ย่อมเป็นประโยชน์แก่พวกพ้องได้

[๒๔๑] ญาติทั้งหลายอันข้าพระองค์ข่มขี่ อนุเคราะห์ ตักเตือน ให้ทำสักการบูชาในภิกษุทั้งหลายแล้วด้วยความรักในญาติ และเผ่าพันธุ์

[๒๔๒] ญาติเหล่านั้นทำกาละล่วงไปแล้ว ได้รับความสุขในไตรทิพย์ พี่ชาย น้องชาย และมารดาของข้าพระองค์ เป็นผู้พรั่งพร้อมด้วยกามคุณบันเทิงอยู่

๙. ยโสชเถรคาถา

สุภาษิตเกี่ยวกับการอยู่ผู้เดียว

นัยว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะตรัสสรรเสริญท่านพระยโสชเถระ ได้ทรงภาษิตพระคาถาไว้อย่างนี้ว่า

{๓๑๕}[๒๔๓] นรชนผู้มีใจไม่ย่อท้อ เป็นผู้รู้จักประมาณในข้าวและนํ้า ย่อมมีร่างกายซูบผอม มีตัวสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น เหมือนกับเถาหญ้านาง

(ท่านพระยโสชเถระเมื่อจะแสดงธรรมแก่เหล่าภิกษุโดยมุ่งประกาศ คุณธรรมที่ตนได้รับการสรรเสริญ ได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า)

[๒๔๔] ภิกษุถูกเหลือบยุงทั้งหลายกัดในป่าใหญ่แล้ว พึงเป็นผู้มีสติอดกลั้นในอันตรายเหล่านั้น เหมือนช้างในสงคราม

[๒๔๕] ภิกษุอยู่ผู้เดียวย่อมเป็นเหมือนพรหม (ได้รับความสงบ) อยู่กัน ๒ รูปย่อมเป็นเหมือนเทวดา (ย่อมกระทบกระทั่งกัน) อยู่กัน ๓ รูปย่อมเป็นเหมือนชาวบ้าน (คลุกคลีกัน) อยู่กันเกินกว่านั้น ย่อมมีแต่ความวุ่นวาย