๒. โกณฑัญญพุทธวงศ์ เล่ม ๓๓

๔. โกณฑัญญพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระโกณฑัญญพุทธเจ้า

{๓} [๑] สมัยต่อจากพระทีปังกรพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าทรงพระนามว่าโกณฑัญญะผู้ทรงเป็นนายกของโลก ทรงพระเดชไม่มีที่สุด มีพระ(บริวาร)ยศนับไม่ได้ ประมาณไม่ได้ ยากที่จะรู้

[๒] พระองค์ทรงมีอุปมาดังแผ่นดินโดยพระขันติธรรม ทรงมีอุปมาดังสาครโดยศีล ทรงมีอุปมาดังขุนเขาพระสุเมรุโดยสมาธิ ทรงมีอุปมาดังท้องฟ้าโดยพระญาณ

[๓] ทรงประกาศอินทรีย์ พละ โพชฌงค์ มรรค และอริยสัจ ในกาลทุกเมื่อ เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์

[๔] เมื่อพระพุทธโกณฑัญญะพระนายกของโลกทรงประกาศธรรมจักรธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่มนุษย์และเทวดา ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

[๕] ต่อแต่นั้น เมื่อทรงแสดงพระธรรมเทศนาในสมาคมมนุษย์และเทวดา ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ได้มีแก่มนุษย์และเทวดา ๙๐,๐๐๐ โกฏิ

[๖] ในเมื่อทรงแสดงธรรมย่ำยีพวกเดียรถีย์ ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่เทวดาและมนุษย์ ๘๐,๐๐๐ โกฏิ

[๗] พระโกณฑัญญพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทรงประชุมพระสาวกขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน ผู้มีจิตสงบ ผู้คงที่ ๓ ครั้ง

[๘] การประชุมครั้งที่ ๑ มีพระสาวกจำนวน ๑๐๐,๐๐๐โกฏิ ครั้งที่ ๒ จำนวน ๑,๐๐๐ โกฏิ ครั้งที่ ๓ จำนวน ๙๐ โกฏิ

[๙] สมัยนั้น เราเป็นพระมหากษัตริย์พระนามว่าวิชิตาวีผู้เป็นใหญ่ ในแผ่นดินมีสมุทรสาครเป็นขอบเขต

[๑๐] เรานิมนต์พระสงฆ์สาวกผู้ปราศจากมลทิน ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พร้อมด้วยพระศาสดาผู้เป็นพระนาถะชั้นเลิศของโลกให้ฉันภัตตาหารอย่างดี[๑๑-๒๑] แม้พระโกณฑัญญพุทธเจ้าพระนายกของโลกพระองค์นั้นก็ทรงพยากรณ์เราว่า “ผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลก ... ข้ามแม่นํ้าใหญ่ฉะนั้น,[๒๒] เราได้ฟังพระพุทธพยากรณ์นั้นแล้วทำจิตให้เลื่อมใสอย่างยิ่ง เราเมื่อจะยังประโยชน์นั้นให้สำเร็จ จึงได้ถวายราชสมบัติอันใหญ่แก่พระชินเจ้า ครั้นแล้วก็ออกบวชในสำนักของพระองค์[๒๓] เราได้เล่าเรียนพระสูตรและพระวินัยอันเป็นนวังคสัตถุศาสน์ทั้งปวงแล้วทำพระศาสนาของพระชินเจ้าให้งดงาม

[๒๔] เราเป็นผู้ไม่ประมาทในคำสั่งสอนของพระองค์ ทั้งเวลานั่ง ยืนและเดิน ถึงความสำเร็จในอภิญญาและได้เข้าถึงพรหมโลก

[๒๕] มีพระนครชื่อรัมมวดี พระมหากษัตริย์ทรงพระนามว่าสุนันทะเป็นพระชนกของพระโกณฑัญญพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พระชนนีพระนามว่าสุชาดา[๒๖] พระองค์ทรงครอบครองเหย้าเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี ทรงมีปราสาทอันประเสริฐ ๓ องค์ ชื่อรุจิ ๑ สุรุจิ ๑ สุภะ ๑

[๒๗] ทรงมีพระสนมกำนัลใน ๓๐๐,๐๐๐ ล้วนประดับประดาสวยงามพระมเหสีพระนามว่ารุจิเทวี พระราชโอรสพระนามว่าชีวิตเสนะ[๒๘] พระองค์ทรงเห็นนิมิต ๔ ประการ จึงเสด็จออกผนวชด้วยรถราชยาน ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม[๒๙] พระพุทธโกณฑัญญมหาวีรเจ้าผู้สูงสุดกว่าสัตว์ ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักรแก่เทวดาและมนุษย์ในป่ามหาวัน[๓๐] พระองค์ทรงมีพระภัททเถระและพระสุภัททเถระเป็นอัครสาวกมีพระเถระนามว่าอนุรุทธะเป็นอุปัฏฐาก[๓๑] มีพระติสสาเถรีและพระอุปติสสาเถรีเป็นอัครสาวิกา มีต้นสาละ ต้นงามเป็นต้นโพธิตร้สรู้

[๓๒] มีโสณอุบาสกและอุปโสณอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก มีนันทาอุบาสิกาและสิริมาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา[๓๓] พระมหามุนีพระองค์นั้นสูง ๘๘ ศอก ทรงงามดังดวงจันทร์และเหมือนดวงอาทิตย์ในเวลาเที่ยงวัน

[๓๔] ในขณะนั้น สัตว์ทั้งหลายมีอายุ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนมายุอยู่เท่านั้น ทรงช่วยให้หมู่ชนข้ามพ้นวัฏฏสงสาร[๓๕] พื้นเมทนีงามวิจิตรไปด้วยพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน พระองค์ทรงงดงามด้วยพระขีณาสพ เหมือนดังท้องฟ้างดงามด้วยหมู่ดาวฉะนั้น[๓๖] พระมหานาคแม้เหล่านั้นมีคุณอันประมาณไม่ได้ นับไม่ถ้วนยากที่จะรู้ได้ ท่านผู้ทรงยศเหล่านั้นแสดงตนเหมือนสายฟ้าตกแล้วปรินิพพาน

[๓๗] พระชินเจ้าทรงมีพระฤทธิ์ไม่มีที่เปรียบ มีสมาธิอันพระญาณอบรมแล้ว ทุกอย่างหายไปหมดสิ้น สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ[๓๘] พระโกณฑัญญพุทธเจ้าผู้ทรงพระสิริเสด็จนิพพานที่นันทาราม พระเจดีย์ของพระองค์สูง ๗ โยชน์ สร้างไว้ที่นันทารามนั้น

จบ โกณฑัญญพุทธวงศ์ที่ ๒

๕. มังคลพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระมงคลพุทธเจ้า

{๔} [๑] สมัยต่อจากพระโกณฑัญญพุทธเจ้า มีพระพุทธเจ้าพระนามว่า มังคละผู้ทรงกำจัดความมืดในโลกได้แล้ว ทรงชูคบเพลิงคือพระธรรมสว่างไสว[๒] พระองค์มีพระรัศมีไม่มีอะไรเปรียบปาน ยิ่งกว่าพระชินเจ้าองค์อื่น ๆ ทรงกำจัดรัศมีดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ ไพโรจน์ไปทั้งหมื่นจักรวาล[๓] แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นก็ทรงประกาศจตุสัจธรรมอันประเสริฐสุด เทวดาและมนุษย์ได้ดื่มรสสัจธรรมแล้วบรรเทาความมืดได้[๔] ในคราวที่พระองค์ทรงบรรลุพระโพธิญาณอันไม่มีอะไรเปรียบแล้ว ทรงแสดงธรรมครั้งแรก ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ[๕] พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมที่พิภพของท้าวสักกะจอมอสูร ในกาลนั้น ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ ได้มีแก่ทวยเทพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ