๑. ทีปังกรพุทธวงศ์ เล่ม ๓๓

[๗๙] พระศาสดาจึงทรงประกาศประโยชน์แก่โลกที่พระพุทธเจ้า ในอดีตทรงแสดงไว้แล้ว ทรงประพฤติมาแล้ว อันพระพุทธเจ้าทรงนำสืบ ๆ กันมาด้วยพระพุทธญาณที่ไปตามปุพเพนิวาสญาณ ในโลกพร้อมทั้งเทวโลกว่า[๘๐] “ท่านทั้งหลายจงทำจิตให้เกิดปีติและปราโมทย์ ให้บรรเทาลูกศรคือความโศก ให้ได้สมบัติทั้งปวงแล้วจงฟังเรา

[๘๑] ท่านทั้งหลายจงดำเนินไปตามมรรคาอันเป็นเครื่องย่ำยีความมัวเมา บรรเทาความโศก เป็นที่เปลื้องตนจากสังสารวัฏ เป็นที่สิ้นทุกข์ทั้งปวงโดยความเคารพเถิด

จบ รัตนจงกรมกัณฑ์

๒. สุเมธปัตถนากถา

ว่าด้วยความปรารถนาของพระสุเมธดาบส

{๒} [๑] ใน ๔ อสงไขยแสนกัป มีพระนครหนึ่งชื่อว่าอมรนคร เป็นนครที่น่าชม น่ารื่นรมย์ใจ

[๒] สมบูรณ์ด้วยข้าวและนํ้า ไม่ว่างจากเสียง ๑๐ ประการ คือ เสียงช้าง เสียงม้า เสียงกลอง เสียงสังข์ เสียงรถ เสียงเชิญให้มาเคี้ยว มาดื่ม มาบริโภคข้าวและนํ้า[๓] เป็นนครสมบูรณ์ด้วยองค์คุณทั้งปวง ประกอบด้วยการงานทุกอย่าง สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ คับคั่งไปด้วยหมู่ชนต่าง ๆ เป็นนครสมบูรณ์เหมือนเทพนคร เป็นที่อยู่ของผู้มีบุญ

[๔] เราเป็นพราหมณ์นามว่าสุเมธะอยู่ในนครอมรวดี สะสมโภคทรัพย์ไว้ได้หลายโกฏิ มีทรัพย์สมบัติมากมาย

[๕] เป็นผู้ร่ายมนต์ ทรงจำมนต์ รู้จบไตรเพท ถึงความสำเร็จในตำราทำนายลักษณะ และคัมภีร์อิติหาส และในธรรมของตน

[๖] นั่งคิดอยู่ในที่สงัดอย่างนี้ในครั้งนั้นว่า “การเกิดในภพใหม่ และความที่สรีระแตกเป็นทุกข์ (ความหลงตายเป็นทุกข์ ชีวิตถูกชราย่ำยี)

[๗] ก็ในกาลนั้น เรามีความเกิด ความแก่ ความป่วยไข้เป็นธรรมดา เราจักแสวงหาพระนิพพานซึ่งไม่แก่ ไม่ตาย เป็นแดนเกษม

[๘] เอาละ เราพึงเป็นผู้ไม่มีความห่วงใย ไม่มีความต้องการ ละทิ้งกายอันเปื่อยเน่า เต็มด้วยซากศพต่าง ๆ นี้ไปเสียเถิด

[๙] ทางที่ใคร ๆ ไม่อาจจะไปได้เพราะไม่มีเหตุจักมีแน่นอน เราจักแสวงหาทางนั้นเพื่อหลุดพ้นไปจากภพ

[๑๐] เมื่อทุกข์มี แม้สุขก็ย่อมมี ฉันใด เมื่อธรรมที่ทำให้เกิด(ภพ)มีอยู่ ธรรมที่ทำไม่ให้เกิด(วิภพ)ก็จำต้องปรารถนา ฉันนั้น

[๑๑] เมื่อความร้อนมี ความเย็นก็ย่อมมี ฉันใด เมื่อไฟ ๓ กองมีอยู่ ความดับก็จำต้องปรารถนา ฉันนั้น

[๑๒] เมื่อความชั่วมี แม้ความดีก็ย่อมมี ฉันใด เมื่อความเกิดมีอยู่ความไม่เกิดก็จำต้องปรารถนา ฉันนั้น

[๑๓-๑๔] คนที่ตกลงไปในหลุมคูถเห็นสระมีน้ำเต็มแล้วไม่ไปหาสระเอง นั้นไม่ใช่ความผิดของสระน้ำ ฉันใด เมื่อสระน้ำอมฤต อันเป็นสถานที่ชำระกิเลสมลทินมีอยู่แต่บุคคลผู้ต้องการจะชำระไม่ไปหาสระเอง ก็ไม่ใช่ความผิดของสระน้ำอมฤต ฉันนั้น

[๑๕-๑๖] คนที่ถูกข้าศึกล้อมไว้ เมื่อทางที่จะหนีไปได้มีอยู่ แต่ผู้นั้นไม่ยอมหนีไปเอง นั้นไม่ใช่ความผิดของทาง ฉันใด บุคคลผู้ถูกกิเลสรุมล้อมแล้ว เมื่อทางเกษมมีอยู่ แต่ไม่แสวงหาทางนั้น ก็ไม่ใช่ความผิดของทางเกษม ฉันนั้น[๑๗-๑๘] คนที่ป่วย เมื่อหมอมีอยู่ แต่ไม่ยอมให้หมอรักษาเยียวยา ความเจ็บไข้ให้ นั้นไม่ใช่ความผิดของหมอ ฉันใด บุคคลผู้มีทุกข์ ถูกพยาธิคือกิเลสเบียดเบียน แต่ไม่ยอมแสวงหาอาจารย์นั้นมิใช่ความผิดของอาจารย์ผู้แนะนำ ฉันนั้น(เอาละ เราพึงเป็นผู้ไม่มีความห่วงใย ไม่มีความต้องการละทิ้งกายอันเปื่อยเน่า เต็มไปด้วยซากศพต่างๆ นี้ไปเสีย)

[๑๙-๒๐] บุรุษเปลื้องซากศพอันน่าเกลียดซึ่งพันอยู่ที่คอออกเสียแล้วไปอยู่เป็นสุขเสรีตามลำพังตน ฉันใด เราก็พึงเป็นผู้ไม่มีความห่วงใย ไม่ต้องการ ละทิ้งกายอันเปื่อยเน่า เต็มไปด้วยซากศพต่าง ๆ นี้ไปเสีย ฉันนั้น[๒๑-๒๒] ชายหญิงถ่ายอุจจาระลงในส้วมเสร็จแล้วก็ออกไปโดยไม่ห่วงใยไม่ต้องการ ฉันใด เราก็จักละทิ้งกายอันเต็มด้วยซากศพต่าง ๆ นี้ไปเสียดังถ่ายอุจจาระในส้วมแล้วก็ไป ฉันนั้น[๒๓-๒๔] เจ้าของเรือทิ้งเรือที่เก่าครํ่าคร่า ชำรุด ชุ่มนํ้าไปโดยไม่ห่วงใยไม่ต้องการ ฉันใด เราก็จักละทิ้งกายอันมีช่อง ๙ แห่ง ไหลเข้าออกอยู่เป็นนิจนี้ไปเสียดังเจ้าของเรือทิ้งเรือที่คร่ำคร่าไป ฉันนั้น[๒๕-๒๖] บุรุษถือห่อสิ่งของไปกับพวกโจร ทิ้งสิ่งของไปเสีย เพราะเห็นภัยที่จะเกิดจากการตัด(ชิง)สิ่งของ ฉันใด เราก็จักละทิ้งกายนี้ซึ่งเปรียบเสมอด้วยมหาโจรไปเสีย เพราะกลัวจะตัดกุศล ฉันนั้น”

[๒๗] ครั้นเราคิดอย่างนี้แล้วได้ให้ทรัพย์หลายร้อยโกฏิทั้งแก่คนมีที่พึ่งและคนอนาถาแล้วเข้าไปยังภูเขาหิมวันต์[๒๘] ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ มีเขาลูกหนึ่งชื่อธัมมิกบรรพต เราสร้างอาศรมอย่างดี สร้างบรรณศาลาอย่างดีไว้ที่เขาธัมมิกบรรพต[๒๙] ณ ที่นั้น เราสร้างที่จงกรมอันเว้นโทษ ๕ ประการ เป็นที่นำมาซึ่งอภิญญาพละอันประกอบด้วยคุณ ๘ ประการไว้[๓๐] ละทิ้งผ้าสาฎกอันประกอบด้วยโทษ ๙ ประการเสีย มานุ่งผ้าเปลือกไม้อันประกอบด้วยคุณ ๑๒ ประการ

[๓๑] เราละทิ้งบรรณศาลาอันเกลื่อนกล่นไปด้วยโทษ ๘ ประการเสียมาอาศัยโคนไม้อันประกอบด้วยคุณ ๑๐ ประการ[๓๒] เราละทิ้งข้าวเปลือกที่ปลูกไว้หว่านไว้เสียโดยไม่เหลือ เก็บเอาผลไม้ที่หล่นเองซึ่งประกอบด้วยคุณหลายอย่างมาบริโภค[๓๓] ณ ที่นั้น เราบำเพ็ญความเพียรอยู่ในที่นั่งและที่จงกรมภายใน ๗ วัน ก็ได้บรรลุอภิญญาพละ

[๓๔] เมื่อเราถึงความสำเร็จ มีความชำนาญในศาสนาอย่างนี้แล้วพระชินเจ้าผู้ทรงเป็นนายกของโลกพระนามว่าทีปังกระ เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๓๕] เมื่อพระชินเจ้าเสด็จอุบัติบังเกิด ตรัสรู้ และแสดงพระธรรมเทศนา เราผู้เปี่ยมด้วยความยินดีในฌาน ไม่ได้เห็นนิมิต ๔ ประการ

[๓๖] ชนทั้งหลายทูลนิมนต์พระตถาคต ณ ที่ประทับในปัจจันตประเทศช่วยกันแผ้วถางทางสำหรับพระตถาคตเสด็จดำเนินมา

[๓๗] สมัยนั้น เราออกจากอาศรมของตนแล้วสบัดผ้าเปลือกไม้เหาะไปในท้องฟ้า

[๓๘] ได้เห็นหมู่ชนผู้มีจิตโสมนัส ยินดี ร่าเริง เบิกบานใจ จึงลงจากอากาศมาถามมนุษย์ทั้งหลายในขณะนั้นว่า

[๓๙] “มหาชนมีจิตโสมนัส ยินดี ร่าเริง เบิกบานใจช่วยกันแผ้วทางสำหรับเดินเพื่อใคร”

[๔๐] ชนเหล่านั้นถูกเราถาม จึงบอกว่า พระพุทธชินเจ้าผู้ยอดเยี่ยม ผู้ทรงเป็นนายกของโลกพระนามว่าทีปังกรเสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลกชนทั้งหลายช่วยกันแผ้วถางทางเพื่อพระองค์เสด็จดำเนิน”[๔๑] ขณะนั้น ปีติเกิดขึ้นแก่เราเพราะได้ฟังคำว่า 'พุทโธ' เราจึงกล่าวประกาศความโสมนัสว่า 'พุทโธ พุทโธ'

[๔๒] เราทั้งยินดีทั้งตื่นเต้นยืนคิดอยู่ ณ ที่นั้นว่าเราจะปลูกพืชคือบุญลงในที่นี้ โอกาสเวลาอย่าได้ล่วงเลยไปเสีย

[๔๓] แล้วกล่าวว่า “ท่านทั้งหลายช่วยกันแผ้วถางทางเพื่อพระพุทธเจ้า ขอจงให้โอกาสหนึ่งแก่ข้าพเจ้า แม้ข้าพเจ้าก็จะช่วยแผ้วถางทางเสด็จดำเนิน”[๔๔] ในกาลนั้น ชนเหล่านั้นได้ให้โอกาสเพื่อการถางทางแก่เราครั้งนั้น เราถางทางไปพลางคิดไปพลางว่า 'พุทโธ พุทโธ,

[๔๕] เมื่อเราทำยังไม่ทันเสร็จ พระมหามุนีทีปังกรชินเจ้าก็เสด็จมาถึงทาง พร้อมด้วยพระขีณาสพ ๔๐๐,๐๐๐ ผู้ได้อภิญญา ๖ ผู้คงที่ปราศจากมลทิน

[๔๖] การต้อนรับย่อมเป็นไป คนเป็นอันมากประโคมกลองเภรี มนุษย์และเทวดาต่างก็มีใจเบิกบาน เปล่งเสียงสาธุการ

[๔๗] เทวดาก็เห็นมนุษย์ มนุษย์ก็เห็นเทวดา มนุษย์และเทวดาทั้งสองพวกนั้นพากันเดินประนมมือตามพระตถาคตมา

[๔๘] พวกเทวดานำดนตรีทิพย์มาประโคม พวกมนุษย์นำดนตรีมนุษย์มาประโคม เดินตามพระตถาคตมาทั้งสองพวก

[๔๙] ทวยเทพผู้อยู่ในอากาศต่างก็โปรยดอกมณฑารพ ดอกปทุมดอกปาริชาตทิพย์ลงมายังทิศน้อยทิศใหญ่

[๕๐] และโปรยกระแจะจันทน์และของหอมอย่างดี ล้วนแต่เป็นของทิพย์ลงมายังทิศน้อยทิศใหญ่

[๕๑] พวกมนุษย์ผู้ที่อยู่บนพื้นดินก็โปรยดอกจำปา ดอกช้างน้าว ดอกประดู่ ดอกกากะทิง ดอกบุนนาค ดอกการะเกด ไปยังทิศน้อยทิศใหญ่[๕๒] เราสยายผมแล้วใช้ผ้าเปลือกไม้และหนังสัตว์ลาดลงบนเปือกตมนอนคว่ำลง ณ ที่นั้น

[๕๓] ด้วยประสงศ์ว่า “พระพุทธเจ้าพร้อมด้วยพระสาวกจงทรงเหยียบเราเสด็จไปเถิด อย่าทรงเหยียบเปือกตมนั้นเลย ข้อนั้นจักเป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่เรา”[๕๔] เมื่อเรานอนอยู่ที่พื้นดินได้มีความคิดอย่างนี้ว่า“เราเมื่อต้องการอยู่ ก็จะพึงเผากิเลสของเราได้ในวันนี้

[๕๕] ประโยชน์อะไรแก่เราที่จะรู้แจ้งธรรมในศาสนานี้ด้วยรูปลักษณะที่คนอื่นไม่รู้จัก เราพึงบรรลุพระสัพพัญญุตญาณหลุดพ้นแล้วพึงเปลื้องหมู่สัตว์พร้อมทั้งเทวดาให้หลุดพ้นด้วย

[๕๖] ประโยชน์อะไรแก่เราผู้เป็นคนมีกำลังที่จะข้ามไปคนเดียวเล่า เราบรรลุพระสัพพัญญุตญาณได้แล้ว จะช่วยหมู่สัตว์พร้อมทั้งเทวดาให้ข้ามพ้นได้

[๕๗] ด้วยอธิการที่เราทำไว้ในพระพุทธเจ้าผู้เป็นอุดมบุรุษนี้ เราบรรลุพระสัพพัญญุตญาณแล้ว จะช่วยสัตว์พร้อมทั้งเทวดาให้ข้ามพ้นได้เป็นอันมาก

[๕๘] เราตัดกระแสสงสาร กำจัดภพทั้งสามแล้ว ขึ้นสู่เรือคือธรรมแล้ว จะช่วยหมู่สัตว์พร้อมทั้งเทวดาให้ข้ามพ้นได้,,

[๕๙] อภินิหารย่อมสำเร็จได้เพราะธรรม ๘ ประการประชุมพร้อมกัน คือ ความเป็นมนุษย์ ๑ ความสมบูรณ์ด้วยเพศบุรุษ ๑ เหตุที่จะให้สำเร็จพระอรหัตในชาตินั้น ๑ การได้พบเห็นพระศาสดา ๑ การบรรพชา ๑ ความถึงพร้อมแห่งคุณ ๑ อธิการคือการทำให้ยิ่ง ๑ ความเป็นผู้มีฉันทะ ๑[๖๐] พระพุทธเจ้าทีปังกรผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชาประทับยืนอยู่เหนือศีรษะเรา ตรัสพระดำรัสว่า

[๖๑] “ท่านทั้งหลายจงดูชฎิลดาบสผู้มีตบะอันรุ่งเรืองนี้ เขาจักได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลกในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้

[๖๒] พระตถาคตชินเจ้าผู้มีพระเกียรติยศมากพระองค์นั้นจักเสด็จ ออกจากพระนครกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ จักทรงบำเพ็ญความเพียรทำทุกกรกิริยา

[๖๓] แล้วเสด็จไปประทับนั่งที่ควงไม้อชปาลนิโครธ ทรงรับข้าวมธุปายาส ณ ที่นั้นแล้ว เสด็จไปยังแม่น้ำเนรัญชรา

[๖๔] พระองค์เสวยข้าวมธุปยาสที่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชราแล้วจักเสด็จดำเนินตามทางราบเรียบที่เขาตกแต่งไว้ไปที่ควงไม้โพธิพฤกษ์

[๖๕] แต่นั้น จักทรงทำประทักษิณโพธิมณฑลอันยอดเยี่ยมแล้ว จักตรัสรู้ที่ควงไม้อัสสัตถพฤกษ์

[๖๖] พระมารดาบังเกิดเกล้าของพระตถาคตพระองค์นี้จักมีพระนามว่ามายา พระบิดามีพระนามว่าสุทโธทนะ พระตถาคตนี้จักมีพระนามว่าโคตมะ[๖๗] พระตถาคตพระองค์นั้นจักมีพระอัครสาวกผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบระงับมั่นคง นามว่าโกลิตะและอุปติสสะภิกษุผู้อุปัฏฐากมีนามว่าอานนท์จักบำรุงพระชินเจ้าพระองค์นี้[๖๘] จักมีอัครสาวิกาผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบระงับมั่นคงนามว่าเขมาและอุบลวรรณา ต้นโพธิ(ที่ตรัสรู้)ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเรียกกันว่าต้นอัสสัตถพฤกษ์ (ต้นโพ)[๖๙] จิตตคฤหบดี หัตถกคฤหบดีชาวเมืองอาฬวีจักเป็นอุปัฏฐากผู้เลิศนันทมารดาและอุตตราอุบาสิกา จักเป็นอุปัฏฐายิกาผู้เลิศ(พระโคดมผู้มียศพระองค์นั้นจักมีพระชนมายุประมาณ ๑๐๐ ปี),,[๗๐] มนุษย์และเทวดาทั้งหลายได้ฟังพระพุทธดำรัสนี้แล้วต่างก็เบิกบานใจ กล่าวว่าท่านผู้นี้จักเป็นหน่อพุทธางกูร

[๗๑] หมู่สัตว์ในหมื่นจักรวาลพร้อมทั้งเทวดาต่างก็เปล่งเสียงโห่ร้อง ปรบมือ ร่าเริง ประคองอัญชลีถวายนมัสการว่า

[๗๒] "ถ้าพวกเราจักพลาดพระศาสนาของพระโลกนาถพระองค์นี้พวกเราก็จักอยู่พร้อมหน้าหน่อพุทธางกูรนี้ในอนาคตกาล[๗๓] พวกคนที่จะข้ามแม่นํ้าพลาดท่านํ้าเฉพาะหน้าไปแล้ว ก็ไปยึดเอาท่าน้ำถัดไป ย่อมข้ามแม่นํ้าใหญ่ได้ ฉันใด[๗๔] ถ้าเราทั้งปวงพ้นไปจากพระชินเจ้าพระองค์นี้ ในอนาคตกาลพวกเราทั้งปวงก็จักอยู่ต่อหน้าหน่อพุทธางกูรนี้ได้”[๗๕] พระพุทธทีปังกรผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา ครั้นทรงประกาศกรรมของเราแล้วทรงยกพระบาทเบื้องขวาขึ้น[๗๖] พระสาวกของพระชินเจ้าที่อยู่ ณ ที่นั้นได้ทำประทักษิณเราทุก ๆ องค์ เทวดา มนุษย์ อสูร ยักษ์อภิวาทเราแล้วพากันกลับไป[๗๗] ในกาลนั้น เมื่อพระพุทธทีปังกรพระนายกของโลกพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ล่วงคลองจักษุเราไป

เราลุกขึ้นจากที่นอนแล้วนั่งเข้าสมาธิอยู่[๗๘] เราสำราญใจด้วยความสุข เบิกบานใจด้วยปราโมทย์ และอิ่มใจด้วยปีติ นั่งเข้าสมาธิอยู่ในกาลนั้น[๗๙] ในกาลนั้น เรานั่งขัดสมาธิแล้วคิดอย่างนี้ว่า“เราเป็นผู้มีความชำนาญในฌาน ถึงที่สุดแห่งอภิญญา[๘๐] ในหมื่นโลกธาตุ ฤๅษีผู้เสมอเหมือนเราไม่มี ในธรรมคือฤทธิ์ก็ไม่มีใครเสมอเรา เราได้สุขเช่นนี้”[๘๑] ขณะที่เราเข้าสมาธิอยู่ เทวดาผู้สถิตอยู่ในหมื่นจักรวาลพากันเปล่งเสียงกึกก้องว่า “ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๘๒] เพราะนิมิตเหล่าใดที่เคยปรากฏ ในขณะที่พระโพธิสัตว์ในปางก่อนนั่งสมาธิอันประเสริฐ นิมิตเหล่านั้นก็มาปรากฏในวันนี้

[๘๓] ความหนาวก็หายไป และความร้อนก็สงบ นิมิตเหล่านั้นย่อมปรากฏในวันนี้ ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๘๔] หมื่นโลกธาตุเงียบเสียง สงบเสียง นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

[๘๕] ลมพายุก็ไม่พัด แม่น้ำก็ไม่ไหล นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้ ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

[๘๖] ไม้ดอก พันธุ์ไม้บก และพันธุ์ไม้นํ้าทุกชนิดผลิดอกในขณะนั้น แม้วันนี้ดอกไม้เหล่านี้ก็บานทุกดอก ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๘๗] ไม้เถาหรือไม้ต้นย่อมเผล็ดผลในขณะนั้น แม้วันนี้ไม้ผลทุกชนิดก็เผล็ดผล ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๘๘] รัตนะทั้งที่อยู่ในอากาศและพื้นดินย่อมสว่างไสวในขณะนั้น แม้วันนี้รัตนะเหล่านั้นก็สว่างไสว ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๘๙] ดนตรีทั้งของมนุษย์และทิพย์ย่อมประโคมในขณะนั้น แม้วันนี้ดนตรีทั้งสองอย่างนั้นก็ประโคม ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๙๐] ดอกไม้อันวิจิตรย่อมตกลงมาจากอากาศในขณะนั้น แม้วันนี้ดอกไม้เหล่านั้นก็ปรากฏ ท่านผู้นี้จักได้เป็พระพุทธเจ้าแน่นอน[๙๑] มหาสมุทรย่อมกระฉอกกระฉ่อน หมื่นโลกธาตุย่อมหวั่นไหว แม้วันนี้สิ่งทั้งสองนั้นก็มีเสียงครืน ๆ อยู่ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

[๙๒] ไฟในนรก ๑๐,๐๐๐ ขุมย่อมดับในขณะนั้น แม้วันนี้ไฟนั้นก็ดับแล้ว ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

[๙๓] ดวงอาทิตย์ย่อมปราศจากมลทิน ดาวทุกดวงย่อมปรากฏเจิดจ้า แม้วันนี้ดวงอาทิตย์และดาวทุกดวงก็เจิดจ้า ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๙๔] โดยที่ฝนไม่ตกเลย นํ้าในแผ่นดินก็พุขึ้นในขณะนั้น แม้วันนี้นํ้านั้นก็พุขึ้นจากแผ่นดิน ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๙๕] หมู่ดาวนักษัตรในท้องฟ้าก็ส่องแสงไพโรจน์ ดวงจันทร์วันวิสาขฤกษ์ก็แจ่มจ้า ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๙๖] งูที่อยู่ในรูและที่อยู่ตามซอกย่อมออกจากที่อยู่ของตน แม้วันนี้งูเหล่านั้นก็ออกมาเพ่นพ่านท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๙๗] สัตว์ทั้งหลายที่ไม่ยินดีไม่มี ย่อมยินดีทั่วกันในขณะนั้น

แม้วันนี้เหล่าสัตว์ก็ยินดีทั่วกัน ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๙๘] โรคทุกชนิดเบาบางสงบ และความหิวย่อมหายไป แม้วันนี้ก็ปรากฏอย่างนั้น ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๙๙] ในกาลนั้น ราคะย่อมบางเบาไป โทสะและโมหะย่อมเสื่อมคลายไป แม้วันนี้ก็ปราศจากไปหมดสิ้น ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๑๐๐] ในกาลนั้น ภัยย่อมไม่มี แม้วันนี้ก็ปรากฏเช่นนั้น ด้วยนิมิตนั้นเราทั้งหลายจึงรู้ได้ว่าท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน[๑๐๑] ธุลีย่อมไม่ฟุ้งขึ้นเบื้องบน แม้วันนี้ก็ปรากฏเช่นนั้น ด้วยนิมิตนั้น เราทั้งหลายจึงรู้ได้ว่าท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

[๑๐๒] กลิ่นเหม็นย่อมหมดสิ้นไป มีแต่กลิ่นหอมปานดังทิพย์ย่อมฟุ้งตลบไป แม้วันนี้ก็มีกลิ่นหอมฟุ้งตลบไป ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

[๑๐๓] เทวดาทั้งปวงย่อมปรากฏ เว้นแต่เทวดาที่ไม่มีรูป แม้วันนี้ก็ปรากฏทั้งหมด ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

[๑๐๔] ขณะนั้น นรกมีประมาณเท่าใด ก็ปรากฏหมดเท่านั้น แม้วันนี้ก็ปรากฏทั้งหมด ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

[๑๐๕] ในกาลนั้น ฝาเรือน บานประตู ภูเขาย่อมไม่มีอะไรปิด แม้วันนี้ก็เปิดโล่ง ท่านผู้นี้จักได้เป็นพร ะพุทธเจ้าแน่นอน

[๑๐๖] การจุติและการอุบัติย่อมไม่มีในขณะนั้น แม้วันนี้ก็ปรากฏเช่นนั้น ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน (นิมิตเหล่านี้ ย่อมปรากฏเพื่อประโยชน์แก่การตรัสรู้ของสัตว์)[๑๐๗] ท่านจงบำเพ็ญเพียรให้มั่นเถิด อย่าถอยกลับ จงก้าวไปข้างหน้า แม้เราทั้งหลายก็รู้ท่านว่าจักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน”

[๑๐๘] เราได้ฟังพระพุทธดำรัสและคำของเทวดาในหมื่นโลกธาตุแล้วก็ยินดี ร่าเริง เบิกบานใจ ได้คิดอย่างนี้ในกาลนั้นว่า

[๑๐๙] “พระพุทธชินเจ้าทรงมีพระวาจาไม่เป็นสอง มีพระวาจาไม่เปล่าประโยชน์ พระพุทธเจ้าไม่ตรัสคำไม่จริง เราจักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่

[๑๑๐] พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เหมือนก้อนดินที่โยนขึ้นไปในอากาศย่อมตกลงมาที่พื้นดินแน่นอน ฉะนั้น (พระพุทธเจ้าไม่ตรัสคำไม่จริง เราจักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน)

[๑๑๑] พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดย่อมเที่ยงแท้แน่นอนเหมือนสัตว์ทั้งปวงต้องตายแน่นอนฉะนั้น (พระพุทธเจ้าไม่ตรัสคำไม่จริง เราจักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน)[๑๑๒] พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เหมือนเมื่อราตรีสิ้นไปดวงอาทิตย์ต้องขึ้นมาแน่นอนฉะนั้น (พระพุทธเจ้าไม่ตรัสคำไม่จริง เราจักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน)[๑๑๓] พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เหมือนราชสีห์เมื่อลุกจากที่นอนต้องบันลือสีหนาทแน่นอนฉะนั้น (พระพุทธเจ้าไม่ตรัสคำไม่จริง เราจักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน)[๑๑๔] พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เหมือนสัตว์ทั้งหลายผู้ไปถึงที่หมายแล้วย่อมวางภาระที่หนักลงแน่นอนฉะนั้น (พระพุทธเจ้าไม่ตรัสคำไม่จริง เราจักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน)[๑๑๕] เอาละ เราจักค้นหาพุทธการกธรรมจากข้างนี้ ๆ ทั้งเบื้องบน เบื้องตํ่า ทั้งทิศน้อยทิศใหญ่ ตลอดทั่วธรรมธาตุ”

[๑๑๖] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ก็ได้เห็นทานบารมีเป็นข้อที่ ๑ ซึ่งเป็นทางใหญ่อันพระพุทธเจ้าทั้งหลายแต่ปางก่อนประพฤติมาจึงเตือนตนเองว่า

[๑๑๗] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๑ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจงบำเพ็ญทานบารมีเถิด ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

[๑๑๘-๑๑๙] เปรียบเหมือนหม้อที่เต็มด้วยนํ้า ผู้ใดผู้หนึ่งจับคว่ำลงแล้ว น้ำย่อมไหลออกหมด ไม่ขังอยู่ในหม้อนั้น ฉันใด ท่านเห็นยาจกไม่ว่าจะระดับต่ำ ระดับกลาง และระดับสูงแล้ว จงให้ทานอย่าให้เหลือ ดังหม้อที่เขาจับควํ่าลงฉันนั้น”

[๑๒๐] แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

[๑๒๑] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ก็ได้เห็นสีลบารมีเป็นข้อที่ ๒ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัยกัน จึงเตือนตนเองว่า

[๑๒๒] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๒ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจงบำเพ็ญสีลบารมีเถิด ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

[๑๒๓-๑๒๔] เปรียบเหมือนจามรีย่อมรักษาขนหางที่ติดอยู่ในที่บางแห่งยอมตายในที่นั้น ไม่ยอมทำขนหางให้เสีย ฉันใด ท่านก็จงบำเพ็ญสีลในภูมิ ๔ ให้บริบูรณ์ จงรักษาสีลในกาลทั้งปวงดังจามรีรักษาขนหาง ฉันนั้น”[๑๒๕] แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

[๑๒๖] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นเนกขัมมบารมีเป็นข้อที่ ๓ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า

[๑๒๗] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๓ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจงบำเพ็ญเนกขัมมบารมีเถิด ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

[๑๒๘-๑๒๙] เปรียบเหมือนบุรุษที่ถูกขังอยู่ในเรือนจำย่อมแสวงหาความหลุดพ้น ฉันใด ท่านก็จงเห็นภพทั้งปวงดังเรือนจำ ท่านจงมุ่งหน้าต่อเนกขัมมะเพื่อหลุดพ้นไปจากภพ ฉันนั้น”[๑๓๐] แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

[๑๓๑] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ได้เห็นปัญญาบารมีเป็นข้อที่ ๔ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า

[๑๓๒] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๔ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจงบำเพ็ญปัญญาบารมี ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

[๑๓๓-๑๓๔] เปรียบเหมือนภิกษุ เมื่อเที่ยวภิกษาไปไม่เว้นตระกูลต่ำ ปานกลาง และสูง ก็ย่อมได้อาหารเครื่องเยียวยาอัตภาพ ฉันใด ท่านได้สอบถามคนที่มีปัญญาตลอดกาลทั้งปวง บำเพ็ญปัญญาบารมีแล้วก็จักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้ ฉันนั้น”[๑๓๕] แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรม อันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

[๑๓๖] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นวิริยบารมีเป็นข้อที่ ๕ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า

[๑๓๗] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๕ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจงบำเพ็ญวิริยบารมีเถิด ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

[๑๓๘-๑๓๙] เปรีบบเหมือนราชสีห์ผู้เป็นพญาเนื้อมีความเพียรไม่ย่อหย่อนในที่นั่ง ที่ยืน และที่เดิน ประคองใจไว้ทุกเมื่อ ฉันใด ท่านประคองความเพียรให้มั่นไว้ทุกภพ บำเพ็ญวิริยบารมีแล้ว ก็จักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้ ฉันนั้น”[๑๔๐] แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

[๑๔๑] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นขันติบารมีเป็นข้อที่ ๖ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า

[๑๔๒] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๖ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านมีใจแน่วแน่ในขันตินั้น ก็จักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้

[๑๔๓-๑๔๔] เปรียบเหมือนแผ่นดินอดทนต่อสิ่งที่เขาทิ้งลงทุกอย่าง ทั้งที่สะอาดและไม่สะอาดได้ ไม่แสดงความยินดียินร้าย ฉันใดท่านก็จงอดทนต่อคำยกย่องและคำดูหมิ่นของชนทั้งปวง บำเพ็ญขันติบารมีแล้วก็จักบรรลุโพธิญาณได้,,[๑๔๕] แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรม อันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

[๑๔๖] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นสัจจบารมีเป็นข้อที่ ๗ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า

[๑๔๗] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๗ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านมีวาจาแน่วแน่ในสัจจะนั้น ก็จักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้

[๑๔๘-๑๔๙] เปรียบเหมือนดาวประกายพฤกษ์ซึ่งเป็นดาวนพเคราะห์ประจำอยู่ทั้งในมนุษยโลกทั้งเทวโลก ไม่หลีกไปจากทางเดินทุกสมัย ฤดู หรือปี ฉันใด แม้ท่านก็อย่าหลีกไปจากแนวในสัจจะ บำเพ็ญสัจจบารมีแล้ว ก็จักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้ฉันนั้น,,[๑๕๐] แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

[๑๕๑] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นอธิษฐานบารมีเป็นข้อที่ ๘ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า

[๑๕๒] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๘ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านไม่หวั่นไหวในอธิษฐานบารมีนั้น ก็จักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้

[๑๕๓-๑๕๔] เปรียบเหมือนภูเขาหินไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นไม่สะท้านสะเทือน เพราะลมจัด ดำรงมั่นอยู่ในที่เดิม ฉันใด ท่านก็จงเป็นผู้ไม่หวั่นไหวในการอธิษฐานในกาลทั้งปวง บำเพ็ญอธิษฐานบารมีแล้วจักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้ฉันนั้น”[๑๕๕] แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรม อันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

[๑๕๖] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นเมตตาบารมีเป็นข้อที่ ๙ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า

[๑๕๗] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๙ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจงเป็นผู้ไม่มีใครเสมอด้วยเมตตา ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระสัมโพธิญาณ

[๑๕๘-๑๕๙] เปรียบเหมือนน้ำย่อมแผ่ความเย็น ชำระล้างมลทินธุลีเสมอกันทั้งในคนดีและคนชั่ว ฉันใด ท่านก็จงเจริญเมตตาให้เสมอกัน ทั้งในสัตว์ที่มีประโยชน์และไม่มีประโยชน์ บำเพ็ญเมตตาบารมีแล้วก็จักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้ ฉันนั้น”[๑๖๐] แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

[๑๖๑] ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นอุเปกขาบารมีเป็นข้อที่ ๑๐ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า

[๑๖๒] “ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๑๐ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจงเป็นผู้มีอุเบกขามั่นคงดังตาชั่ง ก็จักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้

[๑๖๓-๑๖๔] เปรียบเหมือนแผ่นดินย่อมวางเฉยต่อสิ่งที่เขาทิ้งลง ทั้งที่ไม่สะอาดและสะอาดทั้งสองอย่าง เว้นจากความยินร้ายและความยินดี ฉันใด ท่านก็จงมีใจเที่ยงตรงดังตาชั่งในสุขและทุกข์

ในกาลทุกเมื่อ บำเพ็ญอุเบกขาบารมีแล้วก็จักบรรลุพระสัมโพธิญาณได้ ฉันนั้น”

[๑๖๕] ธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณมีอยู่ในโลกเพียงเท่านี้ นอกจากนี้ที่ยิ่งกว่านั้นไม่มี ท่านจงตั้งอยู่ในธรรมนั้นเถิด”[๑๖๖] เมื่อเราพิจารณาเห็นธรรมเหล่านี้ พร้อมทั้งภาวะ กิจของตนและลักษณะ พื้นพสุธาในหมื่นจักรวาลก็ไหวสะเทือนด้วยเดชแห่งธรรม[๑๖๗] ปฐพีก็ไหวส่งเสียงร้องเหมือนหีบอ้อยบีบอ้อยฉะนั้น เมทนีดลก็ไหวสะเทือนเหมือนล้อยนต์ใส่นํ้ามันฉะนั้น

[๑๖๘] บริษัทประมาณเท่าใดมีอยู่ในบริเวณรอบ ๆ พระพุทธเจ้า บริษัทในบริเวณนั้นก็สั่นสะท้านนอนสลบอยู่ที่ภาคพื้น

[๑๖๙] หม้อนํ้าหลายพันหม้อ หม้อข้าวหลายร้อยหม้อ หม้อใส่กระแจะและหม้อเปรียงในที่นั้น กระทบกันและกัน

[๑๗๐] มหาชนหวาดเสียว สะดุ้งกลัว ประหลาดใจ มีใจหวาดหวั่นมาชุมนุมกันแล้วพากันเข้าเฝ้าพระทีปังกรพุทธเจ้า

[๑๗๑] ทูลถามว่า“ความดีงามหรือความชั่วร้ายอะไรจักมีแก่โลก โลกทั้งปวงจักมีอันตรายหรือ ขอพระองค์ผู้มีพระจักษุได้โปรดบรรเทาอันตรายนั้นด้วยเถิด”[๑๗๒] ในกาลนั้น พระทีปังกรมหามุนีทรงชี้แจงให้มหาชนนั้นเข้าใจว่า “ในการที่แผ่นดินไหวนี้ ท่านทั้งหลายจงเบาใจเถิด อย่ากลัวเลย[๑๗๓] วันนี้ เราพยากรณ์ผู้ใดไว้ว่าจักได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลก ผู้นั้นพิจารณาเห็นธรรมที่พระชินเจ้าทรงซ่องเสพอาศัยมาก่อน

[๑๗๔] เมื่อผู้นั้นพิจารณาธรรมอันเป็นพุทธภูมิโดยไม่เหลืออยู่ เพราะเหตุนั้น ปฐพีในหมื่นโลกธาตุพร้อมทั้งในเทวโลกจึงไหว”[๑๗๕] ขณะนั้น มหาชนได้ฟังพระพุทธดำรัสแล้วก็เย็นใจ ทุกคนพากันมาหาเราแล้วก็กราบไหว้อีก

[๑๗๖] ในกาลนั้น เรายึดพระพุทธคุณทําใจให้มั่นคง ถวายนมัสการพระทีปังกรพุทธเจ้าแล้วลุกจากอาสนะ

[๑๗๗] เมื่อเราลุกจากอาสนะ ทวยเทพและหมู่มนุษย์ก็พากันโปรยปรายดอกไม้ในเมืองมนุษย์ลงมา

[๑๗๘] อนึ่ง ทวยเทพและหมู่มนุษย์นั้นต่างก็ให้เราได้รับความสวัสดีว่า “ท่านปรารถนาภูมิอันใหญ่หลวง ขอให้ท่านได้ภูมินั้นตามปรารถนาเถิด[๑๗๙] เสนียดจัญไรทั้งปวงจงอย่ามี ความโศกและโรคจงอย่ามี อันตรายจงอย่ามีแก่ท่าน ขอให้ท่านได้บรรลุพระโพธิญาณอันสูงสุดโดยเร็วพลัน[๑๘๐] ข้าแต่ท่านผู้มีความเพียรใหญ่ ท่านย่อมเบิกบานด้วยพระพุทธญาณ เปรียบเหมือนไม้ดอกมีดอกบานในฤดูที่มาถึงฉะนั้น[๑๘๑] ข้าแต่ท่านผู้มีความเพียรใหญ่ ขอท่านจงบำเพ็ญบารมี ๑๐ ทัศ ดังที่พระสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์ทรงบำเพ็ญมาฉะนั้นเถิด[๑๘๒] ข้าแต่ท่านผู้มีความเพียรใหญ่ ขอให้ท่านจงตรัสรู้ที่พระโพธิพฤกษ์เหมือนหนึ่งพระสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์ตรัสรู้ที่โพธิมณฑลเถิด[๑๘๓] ข้าแต่ท่านผู้มีความเพียรใหญ่ ขอให้ท่านจงประกาศพระธรรมจักร เหมือนอย่างพระสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์ทรงประกาศ ฉะนั้นเถิด

[๑๘๔] ขอให้ท่านมีใจเต็มเปี่ยม รุ่งเรืองในหมื่นจักรวาล เช่นดวงจันทร์เต็มดวงส่องแสงสว่างในวันเพ็ญฉะนั้นเถิด

[๑๘๕] ขอให้ท่านพ้นจากโลก รุ่งเรืองด้วยสิริ ดังดวงอาทิตย์พ้นจากราหูแผดแสงสว่างจ้าฉะนั้นเถิด

[๑๘๖] โลกพร้อมทั้งเทวโลก จงมาประชุมกันในสำนักของท่าน เปรียบเหมือนแม่น้ำทุกสายย่อมไหลมารวมลงยังทะเลหลวงฉะนั้น”

[๑๘๗] ในกาลนั้น สุเมธดาบสนั้นอันทวยเทพและหมู่มนุษย์เหล่านั้นชมเชย สรรเสริญแล้ว สมาทานธรรม ๑๐ ประการ เมื่อจะบำเพ็ญธรรมเหล่านั้นให้บริบูรณ์ จึงเข้าป่าใหญ่

จบ สุเมธปัตถนากถา

๓. ทีปังกรพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติของพระทีปังกรพุทธเจ้า

[๑] ในกาลนั้น มหาชนเหล่านั้นนิมนต์พระศาสดาพระนามว่าทีปังกรผู้ทรงเป็นนายกของโลกพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ให้เสวยแล้วได้ถือเป็นสรณะ[๒] พระตถาคตผู้นราสภเจ้าทรงให้บางคนตั้งอยู่ในสรณคมน์ ให้บางคนตั้งอยู่ในศีล ๕ ให้บางคนตั้งอยู่ในศีล ๑๐

[๓] ทรงประทานสามัญญผลคือผล ๔ อันสูงสุดแก่บางคน ทรงประทานธรรมอันไม่มีธรรมอื่นเสมอคือปฏิสัมภิทาให้แก่บางคน

[๔] ทรงประทานสมบัติอันประเสริฐ ๘ ให้แก่บางคน ทรงประทานวิชชา ๓ อภิญญา ๖ ให้แก่บางคน[๕] พระมหามุนีย่อมตรัสสอนหมู่ชนด้วยธรรมเครื่องประกอบนั้นพระศาสนาของพระโลกนาถแผ่ไปกว้างขวางด้วยธรรมนั้น[๖] พระศาสดาทรงพระนามว่าทีปังกรผู้ทรงมีพระหนุใหญ่และพระกายงามทรงช่วยให้คนหมู่มากข้ามไป ทรงเปลื้องให้พ้นทุคติ[๗] พระมหามุนีทรงเห็นคนที่ควรให้ตรัสรู้ได้แม้ในแสนโยชน์ ก็เสด็จไปชั่วขณะเดียว ทรงให้ผู้นั้นตรัสรู้[๘] ในธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นที่พึ่งของชาวโลก ทรงยังชนให้ตรัสรู้จำนวน ๑๐๐ โกฏิ ครั้งที่ ๒ จำนวน ๙๐ โกฏิ[๙] และธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่ทวยเทพ ๙๐,๐๐๐ โกฏิ ในเมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมในเทพพิภพ[๑๐]

พระพุทธทีปังกรศาสดาทรงประชุมพระสาวก ๓ ครั้ง การประชุมครั้งที่ ๑ มีพระสาวก ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ[๑๑] เมื่อพระชินเจ้าประทับอยู่ในที่วิเวกที่ยอดเขานารทะอีก พระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน ๑๐๐ โกฏิมาประชุมกัน[๑๒] สมัยใด พระมหามุนีมหาวีรเจ้าทรงปวารณาพรรษาพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ๙๐,๐๐๐ โกฏิที่ยอดเขาสุทัสสนะ (สมัยนั้น เราเป็นชฏิลผู้มีตบะอันรุ่งเรือง รู้จบอภิญญา ๕ เหาะไปในอากาศได้)[๑๓] ธรรมาภิสมัยได้มีแก่เทวดาและมนุษย์จำนวน ๒๐๐,๐๐๐ ธรรมาภิสมัยในครั้งที่ ๑ และครั้งที่ ๒ คณนานับมิได้[๑๔] ในกาลนั้น พระศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าทีปังกรแผ่ไพศาล มีคนรู้มาก เจริญแพร่หลาย บริสุทธิ์ สะอาด

[๑๕] ภิกษุสงฆ์ ๔๐๐,๐๐๐ ล้วนได้อภิญญา ๖ มีฤทธิ์มากแวดล้อม พระผู้มีพระภาคเจ้าทีปังกรผู้ทรงรู้แจ้งโลกในกาลทั้งปวง[๑๖] สมัยนั้น ชนเหล่าใดไม่ได้บรรลุอรหัต ยังเปันเสขะ ละภพมนุษย์ไป ชนเหล่านั้นย่อมถูกครหา

[๑๗] พระศาสนาแพร่หลายงดงามด้วยพระอรหันตขีณาสพผู้คงที่ปราศจากมลทินในกาลทั้งปวง

[๑๘] พระนครชื่อรัมมวดี พระชนกนาถของพระทีปังกรศาสดาเป็นพระมหากษัตริย์พระนามว่าสุเทพ พระชนนีพระนามว่าสุเมธา[๑๙] พระชินเจ้าทรงครอบครองเหย้าเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทที่สูงส่ง ๓ องค์ ชื่อหังสะ ๑ โกญจา ๑ มยุรา ๑[๒๐] มีนางสนมกำนัลใน ๓๐๐,๐๐๐ ล้วนประดับประดาสวยงาม พระมเหสีพระนามว่าปทุมา พระราชโอรสพระนามว่าอุสภขันธกุมาร[๒๑] พระองค์ทรงเห็นนิมิต ๔ ประการแล้วเสด็จออกผนวชด้วยคชสารยานพระที่นั่งต้น ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม[๒๒] ครั้นทรงประพฤติปธานจริยาแล้วก็ได้ตร้สรู้พระสัมโพธิญาณพระมหามุนีทีปังกรมหาวีรเจ้าอันพรหมทูลอาราธนาแล้ว[๒๓] จึงทรงประกาศพระธรรมจักร แล้วประทับอยู่ในนันทารามประทับนั่งที่ควงไม้ซึก ทรงปราบพวกเดียรถีย์

[๒๔] ทรงมีพระสุมงคลเถระและพระติสสเถระเป็นพระอัครสาวก มีพระเถระชื่อว่าสาคตะเป็นอุปัฏฐาก

[๒๕] มีพระนันทาเถรีและพระสุนันทาเถรีเป็นพระอัครสาวิกา ต้นโพธิของพระองค์ มหาชนเรียกว่าต้นปิปผลิ (ต้นไม้เลียบ)

[๒๖] ทรงมีอุบาสกชื่อตปุสสะและภัลลิกะเป็นอัครอุปัฏฐาก นางสิริมาและนางโสณาเป็นอุปัฏฐายิกา

[๒๗] พระมหามุนีทีปังกรสูง ๘๐ ศอก ทรงรุ่งเรืองดังไม้ประจำทวีปเหมือนต้นพญาสาละที่มีดอกบานสะพรั่ง (พระองค์มีพระรัศมีแผ่ซ่านออก ๑๐ โยชน์โดยรอบ)

[๒๘] พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่มีพระชนมายุ ๑๐๐,๐๐๐ ปี ทรงดำรงอยู่นานเพียงนั้น ทรงประกาศพระสัทธรรมให้รุ่งเรือง ช่วยบุคคลให้พ้นวัฏฏสงสารไปเป็นอันมาก[๒๙] พระองค์เองทรงรุ่งเรืองดังกองไฟแล้วเสด็จนิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

[๓๐] พระฤทธิ์ พระยศ และจักรรัตนะที่พระยุคลบาทหายไปหมดทุกอย่าง สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

[๓๑] พระทีปังกรชินศาสดาเสด็จนิพพาน ณ นันทาราม พระสถูปของพระองค์ที่นันทารามนั้นสูง ๓๖ โยชน์ (พระสถูปบรรจุบาตร จีวร บริขาร และเครื่องบริโภคของพระองค์ ตั้งอยู่ที่ควงไม้โพธิพฤกษ์ในกาลนั้น สูง ๓ โยชน์)

จบ ทีปังกรพุทธวงศ์ที่ ๑

๔. โกณฑัญญพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระโกณฑัญญพุทธเจ้า

{๓} [๑] สมัยต่อจากพระทีปังกรพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าทรงพระนามว่าโกณฑัญญะผู้ทรงเป็นนายกของโลก ทรงพระเดชไม่มีที่สุด มีพระ(บริวาร)ยศนับไม่ได้ ประมาณไม่ได้ ยากที่จะรู้

[๒] พระองค์ทรงมีอุปมาดังแผ่นดินโดยพระขันติธรรม ทรงมีอุปมาดังสาครโดยศีล ทรงมีอุปมาดังขุนเขาพระสุเมรุโดยสมาธิ ทรงมีอุปมาดังท้องฟ้าโดยพระญาณ

[๓] ทรงประกาศอินทรีย์ พละ โพชฌงค์ มรรค และอริยสัจ ในกาลทุกเมื่อ เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์

[๔] เมื่อพระพุทธโกณฑัญญะพระนายกของโลกทรงประกาศธรรมจักรธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่มนุษย์และเทวดา ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

[๕] ต่อแต่นั้น เมื่อทรงแสดงพระธรรมเทศนาในสมาคมมนุษย์และเทวดา ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ได้มีแก่มนุษย์และเทวดา ๙๐,๐๐๐ โกฏิ

[๖] ในเมื่อทรงแสดงธรรมย่ำยีพวกเดียรถีย์ ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่เทวดาและมนุษย์ ๘๐,๐๐๐ โกฏิ

[๗] พระโกณฑัญญพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทรงประชุมพระสาวกขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน ผู้มีจิตสงบ ผู้คงที่ ๓ ครั้ง

[๘] การประชุมครั้งที่ ๑ มีพระสาวกจำนวน ๑๐๐,๐๐๐โกฏิ ครั้งที่ ๒ จำนวน ๑,๐๐๐ โกฏิ ครั้งที่ ๓ จำนวน ๙๐ โกฏิ