๒. วีณาถูณชาดก เล่ม ๒๗

๙. อุปาหนวรรค

๑. อุปาหนชาดก (๒๓๑)

ว่าด้วยการเปรียบอนารยชนเหมือนกับรองเท้า

(นายควาญช้างโพธิสัตว์ไดักราบทูลพระราชาว่า)

{๓๑๑} [๓๑๑] รองเท้าที่คนซื้อมาเพื่อประโยชน์จะให้สบายเท้ากลับนำเอา ความทุกข์มาให้ รองเท้านั้นถูกแดดเผาบ้าง ถูกพื้นเท้าครูดสีบ้าง จึงกัดเท้าของผู้นั้นนั่นแหละ ฉันใด{๓๑๒} [๓๑๒] ผู้ใดมีชาติกำเนิดตํ่า ไม่ใช่อารยชน เรียนวิชาและศิลปะมาจาก สำนักอาจารย์แล้ว ผู้นั้นย่อมกัดกินตนเองด้วยศิลปะที่เรียนมา ในสำนักอาจารย์นั้นฉันนั้นบุคคลนั้นบัณฑิตเรียกว่า อนารยชน ผู้เปรียบด้วยรองเท้าที่ทำไม่ดี

๒. วีณาคุณชาดก (๒๓๒)

ว่าด้วยรักคนผิด

(เศรษฐีโพธิสัตว์ไดัสนทนากับธิดาเศรษฐีว่า)

{๓๑๓} [๓๑๓] เรื่องนี้เจ้าคงคิดคนเดียว ชายค่อมผู้โง่เขลานี้ไม่ใช่ผู้นำ แม่นางผู้เจริญ เจ้าไม่ควรจะไปกับชายค่อมผู้นี้เลย

(ธิดาเศรษฐีได้กล่าวว่า)

{๓๑๔} [๓๑๔] ดิฉันเข้าใจว่าชายค่อมเป็นผู้องอาจ จึงได้รักใคร่ ชายค่อมนี้ นอนตัวงออยู่ดุจคันพิณที่สายขาดฉะนั้น

๓. วิกัณณชาดก (๒๓๓)

ว่าด้วยคนเห็นแก่อามิสย่อมเดือดร้อน

(เจ้าหน้าที่จัดอาหารได้พูดกะจระเข้ว่า)

{๓๑๕} [๓๑๕] เจ้าปรารถนาในที่ใด ก็จงไปทางที่นั้นเถิด เจ้าถูกชนักของเราแทงแล้ว เจ้าเป็นผู้โลภด้วยอาหารแท้ เมื่อติดตามปลาทั้งหลายมา จึงทำร้ายเอาเพราะอาหารที่เขาให้ตามสัญญาณเสียงกลอง(พระบรมศาสดาตรัสว่า)

{๓๑๖} [๓๑๖] บุคคลผู้เห็นแก่โลกามิส ชอบประพฤติตามอำนาจของจิต ย่อม เดือดร้อนอย่างนี้เขาย่อมเดือดร้อนอยู่ในท่ามกลางหมู่ญาติ และสหาย ดังจระเข้ที่ติดตามปลาไปจนถูกแทงตัวนั้น

๔. อสิตาภูชาดก (๒๓๔)

ว่าด้วยพรหมทัตตราชกุมารพลาดรักพระนางอสิตาภู

(พระนางอสิตาภูตรัสกะพรหมทัตตราชกุมารว่า)

{๓๑๗} [๓๑๗] พระองค์นั่นแหละได้ทำเหตุที่ทำให้ความรักในพระองค์ของ หม่อมฉันหมดไป ความรักนั้นประสานกันอีกไม่ได้ เหมือน งาช้างที่ถูกเลื่อยตัดขาดแล้วฉะนั้น(เมื่อพระนางเสด็จไปแล้ว พรหมทัตตราชกุมารทรงคร่ำครวญว่า)

{๓๑๘} [๓๑๘] บุคคลผู้ปรารถนาเกินไปย่อมเสื่อมจากประโยชน์เพราะความโลภจัด และเพราะความมัวเมาที่เกิดจากโลภจัด เหมือนเราเสื่อม จากนางอสิตาภูฉะนั้น