พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา ทุกนิบาต · วรรคที่ ๓
๖. ปุณณมาสเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๘๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในวรรคที่ ๓มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา ทุกนิบาต วรรคที่ ๓ ปุณณมาสเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๙๒–๓๙๓
๕. วีตโสกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการดูตัวเอง
นัยว่า ท่านพระวีตโสกเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า
{๒๘๒}[๑๖๙] ช่างกัลบกเข้ามาหาเราด้วยคิดว่าจักตัดผมของเรา เราจึงรับกระจกจากช่างกัลบกนั้นมาส่องดูร่างกาย
[๑๗๐] ร่างกายของเรานี้ได้ปรากฏเป็นของว่างเปล่า ความมืด คืออวิชชาในกายอันเป็นต้นเหตุแห่งความมืดมนได้หายไปสิ้นแล้ว กิเลสดุจผ้าเก่าทั้งปวงเราตัดขาดแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีกต่อไป
๖. ปุณณมาสเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับแว่นธรรม
นัยว่า ท่านพระปุณณมาสเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า
{๒๘๓}[๑๗๑] เราละนิวรณ์ ๕ เพื่อบรรลุความเกษมจากโยคะแล้วถือเอาแว่นธรรมคือญาณทัสสนะของตน
[๑๗๒] ส่องดูร่างกายนี้ทั่วทั้งหมดทั้งภายในและภายนอก ร่างกายของเรานี้ปรากฏเป็นของว่างเปล่าทั้งภายในและภายนอก
- ๑หมายถึงกิเลสที่กั้นจิตมิให้บรรลุความดี ๕ คือ (๑) กามฉันทนิวรณ์ กิเลสที่กั้นจิตคือความพอใจ รักใคร่ในกาม (๒) พยาปาทนิวรณ์ กิเลสที่กั้นจิตคือความพยาบาท (๓) ถีนมิทธนิวรณ์ กิเลสที่กั้น จิตคือความที่จิตหดหู่และเคสิบเคลิ้ม (๔) อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์ กิเลสที่กั้นจิตคือความฟุ้งซ่าน และ รำคาญ (๕) วิจิกิจฉานิวรณ์ กิเลสที่กั้นจิตคือความลังเลสงสัย {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๕/๓๑๑}
๗. นันทกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความพลาดพลั้ง
นัยว่า ท่านพระนันทกเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า
{๒๘๔}[๑๗๓] โคอาชาไนยตัวงามถึงพลาดล้มแล้วก็ลุกตั้งตัวได้ ได้ความสังเวชอย่างยิ่งแล้ว ไม่ท้อถอยนำภาระต่อไป ฉันใด[๑๗๔] ท่านทั้งหลายจงทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอาชาไนย ผู้สมบูรณ์ด้วยทัสสนะ เป็นสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นบุตรผู้เกิดแต่อุระของพระพุทธเจ้า ฉันนั้น
๘. ภารตเถรคาถา
สุภาษิตชี้ผลการบวช
นัยว่า ท่านพระภารตเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า
{๒๘๕}[๑๗๕] มาเถิด นันทกะ พวกเราไปยังสำนักของพระอุปัชฌาย์ กัน จักบันลือลีหนาทเฉพาะพระพักตร์ของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ[๑๗๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นมุนีทรงเอ็นดูบวชให้พวกเราเพื่อประโยชน์อันใด ประโยชน์อันนั้น ได้แก่ความสิ้นไปแห่งสังโยชน์ทั้งปวงพวก เราก็ได้บรรลุแล้ว
- ๑พระอุปัชฌาย์ ในที่นี้หมายถืงพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งควรที่จะเรียกว่า พระอุปัชฌาย์ตามความหมายที่แท้จริง เพราะทรงคอยเพ่งดูสิ่งที่เป็นโทษและมิใช่โทษของชาวโลกพร้อมทั้งเทวโลก ด้วย ทรงใช้พระสมันตจักษุและพระพุทธจักษุพิจารณาดูตามความเป็นจริงถีงอัธยาศัยและจริตเป็นต้น ของเหล่าสัตว์ (ขุ.เถร.อ. ๑/๔๖๔)
จบ ๖. ปุณณมาสเถรคาถา