วรรคที่ ๕

๑ อโห พุทฺธา อโห ธมฺมา อโห โน สตฺถุ สมฺปทา

ยตฺถ เอตาทิสํ ธมฺมํ สาวโก สจฺฉิกาหิติ ฯ

อสงฺเขยฺเยสุ กปฺเปสุ สกฺกายาธิคตา อหุํ

เตสมยํ ปจฺฉิมโก จริโมยํ สมุสฺสโย

ชาติมรณสํสาโร นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ ฯ

กุมารกสฺสโป เถโร ฯ

น่าอัศจรรย์หนอ พระพุทธเจ้า พระธรรมและพระคุณสมบัติของพระศาสดาของเราทั้งหลาย ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยประพฤติพรหมจรรย์ของพระสาวกผู้จักทำให้แจ้งซึ่งธรรมเช่นนี้ พระสาวกเหล่าใดเป็นผู้ยังไม่ปราศจากขันธ์ ๕ในอสังไขยกัป พระกุมารกัสสปนี้เป็นรูปสุดท้าย แห่งพระสาวกเหล่านั้นร่างกายนี้มีในที่สุด สงสารคือการเกิดการตายมีในที่สุด บัดนี้ ภพใหม่

ไม่มี.

๒ โย หเว ทหโร ภิกฺขุ ยุญฺชติ พุทฺธสาสเน

ชาคโร ๑ ส หิ สุตฺเตสุ อโมฆนฺตสฺส ชีวิตํ ฯ

ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ

อนุยุญฺเชถ เมธาวี สรํ พุทฺธาน สาสนนฺติ ฯ

ธมฺมปาโล เถโร ฯ

๑ สี. ยุ. ปติสุตฺเตสุ ฯ

ภิกษุหนุ่มรูปใดแล เพียรพยายามอยู่ในพระพุทธศาสนา ก็เมื่อสัตว์ทั้งหลายนอกนี้พากันหลับแล้ว ภิกษุหนุ่มนั้นตื่นอยู่ ชีวิตของเธอไม่ไร้ประโยชน์ เพราะฉะนั้น บุคคลผู้มีปัญญาระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม

เนืองๆ เถิด

๓ กสฺสินฺทฺริยานิ ๑ สมถํ คตานิ

อสฺสา ยถา สารกินา สุทนฺตา

ปหีนมานสฺส อนาสวสฺส

เทวาปิ ตสฺส ปิหยนฺติ ตาทิโน ฯ

มยฺหินฺทฺริยานิ สมถํ คตานิ

อสฺสา ยถา สารถินา สุทนฺตา

ปหีนมานสฺส อนาสวสฺส

เทวาปิ มยฺหํ ปิหยนฺติ ตาทิโนติ ฯ

พฺรหฺมาลิ เถโร ฯ

อินทรีย์ของใครถึงความสงบแล้ว เหมือนม้าอันนายสารถีฝึกดีแล้ว แม้เทวดาทั้งหลาย ย่อมรักใคร่ต่อผู้นั้น ผู้มีมานะอันละแล้ว ไม่มีอาสวะรู้คงที่ อินทรีย์ทั้งหลายของเราก็ถึงความสงบแล้ว เหมือนม้าอันนายสารถีฝึกดีแล้ว แม้เทวดาทั้งหลายก็พากันรักใคร่ต่อเรา ผู้มีมานะอันละแล้ว

ไม่มีอาสวะ เป็นผู้คงที่.

๔ ฉวิปาปก จิตฺตภทฺทก โมฆราช สตตํ สมาหิโต

เหมนฺติกสีตกาลรตฺติโย ภิกฺขุ ตฺวํสิ กถํ กริสฺสสิ ฯ

สมฺปนฺนสสฺสา มคธา เกวลา อิติ เม สุตํ

ปลาลจฺฉนฺนโก เสยฺยํ ยถญฺเญ สุขชีวิโนติ ฯ

โมฆราชา เถโร ฯ

ดูกรโมฆราช ภิกษุผู้มีผิวพรรณเศร้าหมอง แต่มีจิตผ่องใส ท่านเป็นผู้มีใจตั้งมั่นเป็นนิตย์ จักทำอย่างไรตลอดราตรีแห่งเวลาหนาวเย็นเช่นนี้ข้าพระองค์ได้ฟังมาว่า ประเทศมคธล้วนแต่สมบูรณ์ด้วยข้าวกล้า ข้าพระองค์พึงคลุมกายด้วยฟางแล้วนอนให้เป็นสุข เหมือนคนเหล่าอื่นที่มีการ

เป็นอยู่เป็นสุข ฉะนั้น.

๕ น อุกฺขิเป โน จ ปริกฺขิเป ปเร

น โอกฺขิเป ปารคตํ น เอรเย

น จตฺตวณฺณํ ปริสาสุ พฺยาหเร

อนุทฺธโต สมฺมิตภาณิ สุพฺพโต ฯ

สุสุขุมนิปุณตฺถทสฺสินา มติกุสเลน นิวาตวุตฺตินา

สํเสวิตพุทฺธสีลินา นิพฺพานํ น หิ เตน ทุลฺลภนฺติ ฯ

วิสาโข ปญฺจาลีปุตฺโต เถโร ฯ

๑ ยสฺสินฺทฺริยานีติปิ ปาโฐ ฯ

พระธรรมกถึกประกอบด้วยองค์ดังนี้ คือ ไม่พึงยกตน ๑ ไม่ข่มบุคคลเหล่าอื่น ๑ ไม่พึงกระทบกระทั่งบุคคลเหล่าอื่น ๑ ไม่กล่าวคุณความดีของตนในที่ชุมนุมชนเพื่อมุ่งลาภผล ๑ ไม่มีจิตฟุ้งซ่าน กล่าวแต่พอประมาณ มีวัตร ๑ ภิกษุผู้เป็นธรรมกถึก พึงเป็นผู้มีปกติเห็นเนื้อความอันสุขุมละเอียด มีปัญญาเฉลียวฉลาด ประพฤติอ่อนน้อม มีศีลตามเยี่ยง

อย่างของพระพุทธเจ้านั้น พึงได้นิพพานไม่ยากเลย.

๖ นทนฺติ โมรา สุสิขา สุเปขุณา

สุนีลคีวา สุมุขา สุคชฺชิโน

สุสทฺทลา จาปิ มหามหี อยํ

สุพฺยาปิตมฺพุ สุวลาหกํ นภํ ฯ

สุกลฺลรูโป สุมนสฺส ฌายิตํ

สุนิกฺกโม ๑ สาธุ สุพุทฺธสาสเน

สุสุกฺกสุกฺกํ นิปุณํ สุทุทฺทสํ

ผุสาหิ ตํ อุตฺตมมจฺจุตํ ปทนฺติ ฯ

จูฬโก เถโร ฯ

นกยูงทั้งหลายมีหงอนงาม ปีกก็งาม มีสร้อยคอเขียวงาม ปากก็งามมีเสียงไพเราะ ส่งเสียงร่ำร้องรื่นรมย์ใจ อนึ่ง แผ่นดินใหญ่นี้ มีหญ้าเขียวชอุ่ม ดูงาม มีน้ำเอิบอาบทั่วไป ท้องฟ้าก็มีวลาหกอันงาม ท่านก็มีใจเบิกบานควรแก่การงาน จงเพ่งฌานที่พระโยคาวจร ผู้มีใจดีเจริญแล้วมีความบากบั่นในพระพุทธศาสนาเป็นอันดี จงบรรลุธรรมอันสูงสุดอันเป็นธรรมขาวผุดผ่อง ละเอียด เห็นได้ยาก เป็นธรรมไม่จุติแปรผัน.

๗ นนฺทมานาคตํ จิตฺตํ สูลมาโถปมานกํ

เตน เตเนว วชสิ เยน สูลํ กลิงฺครํ ฯ

ตาหํ จิตฺต กลึ พฺรูมิ ตํ พฺรูมิ จิตฺตทุพฺภกํ

สตฺถา เต ทุลฺลโภ ลทฺโธ มานตฺเถ มํ นิโยชยีติ ฯ

อนูปโม เถโร ฯ

๑ ยุ. สุนิกฺขโม ฯ

จิตถึงความเพลิดเพลินเพราะธรรมใด ธรรมใดยกขึ้นสู่หลาว และจิตเป็นดังหลาว เป็นดังท่อนไม้ ขอท่านจงเว้นธรรมนั้นๆ ให้เด็ดขาด ดูกรจิตเรากล่าวธรรมนั้นว่าเป็นธรรมมีโทษ เรากล่าวธรรมนั้นว่า เป็นเครื่องประทุษร้ายจิต พระศาสดาที่บุคคลได้ด้วยยาก ท่านก็ได้แล้ว ท่านอย่า

ชักชวนเราในทางฉิบหายเลย.

๘ สํสรํ ทีฆมทฺธานํ คตีสุ ปริวตฺติสํ

อปสฺสํ อริยสจฺจานิ อนฺธภูโต ปุถุชฺชโน ฯ

ตสฺส เม อปฺปมตฺตสฺส สํสารา วินฬีกตา

สพฺพา คตี สมุจฺฉินฺนา นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ ฯ

วชฺชิโต เถโร ฯ

เมื่อเรายังเป็นปุถุชนมืดมนอยู่ ไม่เห็นอริยสัจ จึงได้ท่องเที่ยววนเวียนไปมาอยู่ในคติทั้งหลาย ตลอดกาลนาน บัดนี้ เราเป็นผู้ไม่ประมาทแล้วกำจัดสงสารได้แล้ว คติทั้งปวงเราก็ตัดขาดแล้ว บัดนี้ ภพใหม่มิได้มี.

๙ อสฺสตฺเถ หริโตภาเส สํวิรูฬฺหมฺหิ ปาทเป

เอกํ พุทฺธคตํ สญฺญํ อลภิตฺถํ ปติสฺสโต ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ สญฺญํ อลภึ ตทา

ตสฺสา สญฺญาย วาหสา ปตฺโต เม อาสวกฺขโยติ ฯ

สนฺธิโต เถโร ฯ

อุทฺทานํ

กุมารกสฺสโป เถโร ธมฺมปาโล จ พฺรหฺมาลิ

โมฆราชา วิสาโข จ จูฬโก จ อนูปโม

วชฺชิโต สนฺธิโต เถโร กิเลสรชวาหโนติ ฯ

วคฺโค ปญฺจโม ฯ

ตถา ทุกนิปาตมฺหิ นวุติ เจว อฏฺฐ จ

เถรา เอกูนปญฺญาสํ ภาสิตา นยโกวิทา ฯ

ทุกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ

เราเป็นผู้มีสติ ได้อนิจจสัญญาอันสหรคตด้วยพุทธานุสติ อยู่ที่โคนอัสสัตถพฤกษ์อันสว่างไสวไปด้วยแสงแห่งไฟและแก้วมณี และผ้ามีสีเขียวงาม ความสิ้นอาสวะเราได้บรรลุแล้วเร็วพลัน เพราะสัญญาที่เรา

ได้แล้วในครั้งนั้นในกัปที่ ๓๑ แต่ภัททกัปนี้ไป.

________________________

ในวรรคนี้ รวมพระเถระได้ ๙ องค์ คือ

๑. พระกุมารกัสสปเถระ ๒. พระธรรมปาลเถระ

๓. พระพรหมาลิเถระ ๔. พระโมฆราชเถระ

๕. พระวิสาขปัญจาลีปุตตเถระ ๖. พระจูฬกเถระ

๗. พระอนูปมเถระ ๘. พระวัชชิตเถระ

๙. พระสันธิตเถระ.

จบ วรรคที่ ๕.

ในทุกนิบาตนี้ รวมพระคาถาได้ ๙๘ คาถา และรวมพระเถระผู้ฉลาดในนัยผู้ภาษิตคาถาไว้ได้ ๔๙ องค์.

จบ ทุกนิบาต.