arnon.worldเข้าสู่ระบบ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา ทุกนิบาต · วรรคที่ ๒

๕. สัพพมิตตเถรคาถา เล่ม ๒๖

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๗๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรคที่ ๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา ทุกนิบาต วรรคที่ ๒ สัพพมิตตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๘๖–๓๘๗

หน้า ๓๘๖

[๑๔๘] พึงอยู่ร่วมกับบัณฑิตทั้งหลายผู้สงัด ผู้เป็นอารยชน มีใจมั่นคง มีความเพ่งพินิจอยู่เสมอ เป็นผู้ปรารภความเพียร เป็นนิจ

๕. สัพพมิตตเถรคาถา

สุภาษิตเกี่ยวกับคน

นัยว่า ท่านพระสัพพมิตตเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า

{๒๗๒}[๑๔๙] คนผูกพันกับคน คนอาศัยคน คนถูกคนเบียดเบียน และ คนเบียดเบียนคน

[๑๕๐] ก็จักมีประโยชน์อะไรกับคนหรือกับคนที่ให้กำเนิดแล้ว แก่คนเล่า ควรละคนนั้นและโทษที่เบียดเบียนคนเป็นอันมากนั้นไปเสีย

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑คำว่า คน ในเถรคาถานี้หมายถึงปุถุชนผู้ยังไม่รู้แจ้ง หรืออันธพาลปุถุชน คนผูกพันกับคน หมาย ถึง คนในโลกต่างผูกพันกันด้วยเครื่องผูกคือตัณหา กล่าวคือมีความเกี่ยวพันกันทางสายโลหิต เช่นเป็นบุตร เป็นมารดา เป็นต้น ซื่งจะมีจิตผูกพันรักใคร่ต่อกันว่า ‘คนเหล่านี้เลี้ยงดูเรา เรา อาศัยคนเหล่านี้เป็นอยู่, คนอาศัยคน หมายถึง คนในโลกต่างอาศัยประคับประคองดูแลกันเพราะตัณหาด้วยจิตสำนึกว่า ‘คนนี้เป็นบุตรเป็นธิดาของเรา, ดังนี้เป็นต้น คนถูกคนเบียดเบียน หมายถึง คนในโลกต่างไม่ทำความวางเฉยโดยคิดว่าสัตว์มีกรรมเป็นของตนและเพราะขาดปัญญา ที่เข้าใจสภาพจริงจึงมีจิตผูกผันคนอื่นหรืออาศัยคนอื่นด้วยตัณหาชื่อว่าถูกคนเบียดเบียนทำให้ลำบาก เดือดร้อนด้วยโทษทุกข์ต่าง ๆ คนเบียดเบียนคน หมายถึง คนในโลกเมื่อมีภาวะที่ต้องผูกพันกัน อาศัยกันด้วยตัณหาเช่นนี้ ก็ไม่รู้ว่าตนเบียดเบียนผู้อื่นหรือผู้อื่นเบียดเบียนตน (ขุ.เถร.อ. ๑/๔๑๕)
  2. ๒ในเถรคาถานี้ หมายถึง คนอีกคนหนื่งจะหวังประโยชน์อะไรกับคนอื่นที่อาศัยกันด้วยตัณหา หรือ ที่เบียดเบียนกันด้วยโทษทุกข์นั้นไม่ได้ หรือแม้กับคนที่ให้กำเนิดคือคนที่เป็นมารดาบิดา ก็หวัง ประโยชน์อะไรไม่ได้ เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลก็ควรละคนนั้นและตัณหารวมทั้งโทษทุกข์ที่เบียดเบียน คนเป็นอันมาก ไปให้ถึงสถานที่ที่ไม่ถูกเบียดเบียนคือพระนิพพาน (ขุ.เถร.อ. ๑/๔๑๖)
หน้า ๓๘๗

๖. มหากาลเถรคาถา

สุภาษิตชี้โทษอุปธิ

นัยว่า ท่านพระมหากาลเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า

{๒๗๓}[๑๕๑] หญิงชื่อกาฬีผู้มีร่างกายใหญ่ ดำดังกา หักขาซ้าย ขาขวา แขนซ้าย แขนขวา และทุบศีรษะของซากศพ ให้มันสมอง ไหลออกเหมือนทุบหม้อนมเปรี้ยววางไว้ตา เดิมแล้วนั่ง เฉยอยู่[๑๕๒] ผู้ใดเป็นผู้ไม่รู้แจ้ง เป็นคนเขลา ก่ออุปธิกิเลส ผู้นั้นย่อม เข้าถึงทุกข์ร่ำไป เพราะฉะนั้น บุคคลผู้รู้ประจักษ์ ว่าอุปธิ กิเลสเป็นเหตุเกิดทุกข์ จึงไม่ควรก่ออุปธิกิเลส เราอย่าถูกเขาทุบศีรษะนอนอยู่อย่างนี้อีกต่อไป

๗. ติสสเถรคาถา

สุภาษิตชี้โทษลาภสักการะ

นัยว่า ท่านพระติสสเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า

{๒๗๔}[๑๕๓] ภิกษุศีรษะโล้นครองผ้าสังฆาฏิ ได้ข้าว น้ำ ผ้า และ ที่นอนที่นั่ง ย่อมชื่อว่าได้ข้าศึกไว้มาก

[๑๕๔] ภิกษุรู้โทษในลาภสักการะว่าเป็นภัยใหญ่อย่างนี้แล้วควร เป็นผู้มีลาภน้อย มีจิตไม่ชุ่มด้วยราคะ มีสติอยู่

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑เป็นหญิงสัปเหร่อทำหน้าที่เผาศพคนหนี่ง (ขุ.เถร.อ. ๑/๔๑๗)

จบ ๕. สัพพมิตตเถรคาถา