๑. นฬินิกาชาดก เล่ม ๒๘

พระไตรปิฎกภาษาไทย

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย

ชาดก

[ทุติยภาค]

ฉบับเฉลิมพระเกียรติ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

เนื่องในการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ ๖๐ ปี

พุทธศักราช ๒๕๔๙

มหาเถรสมาคม จัดพิมพ์

๒๘

พระบาลีสุตตันตปิฎก

ขุททกนิกาย ชาดก

(ทุติยภาค)

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑๘. ปัญญาสนิบาต

๑. นฬินิกาชาดก (๕๒๖)

ว่าด้วยดาบสผู้ไม่รู้จักผู้หญิง

(พระเจ้าพรหมหัตตรัสเรียกพระราชธิดานฬินิกามาแล้วตรัสว่า)

{๑} [๑] ชนบทก็เร่าร้อน แม้รัฐก็จะพินาศ มาเถิด ลูกนฬินิกา เจ้าจงไปนำพราหมณ์ผู้นั้นมาให้พ่อ(พระราชธิดากราบทูลว่า)

{๒} [๒] ข้าแต่ทูลกระหม่อม หม่อมฉันไม่เคยทนทุกข์ลำบาก ทั้งไม่รู้จักหนทาง จะไปยังป่าที่ช้างอยู่อาศัยได้อย่างไรเล่า

(พระราชาตรัสว่า)

{๓} [๓] ดูก่อนลูกนฬินิกา ชนบทที่เจริญเจ้าก็จงไปด้วยช้าง ด้วยรถ และด้วยยานที่ต่อด้วยไม้(เรือ) เจ้าจงเดินทางไปด้วยวิธีอย่างนี้เถิด[๔] เจ้าจงนำเอากองช้าง กองม้า กองรถ และกองพลราบไปด้วย ก็จักนำพราหมณ์ผู้นั้นมาสู่อำนาจได้ด้วยผิวพรรณและรูปสมบัติของเจ้าทีเดียว(นายพรานป่าชี้ไปที่อาศรมแล้วทูลพระราชธิดาว่า)

{๔} [๕] อาศรมของอิสิสิงคดาบสเห็นอยู่นั่น เป็นที่น่ารื่นรมย์ ปรากฏด้วยธงคือต้นกล้วย ล้อมรอบด้วยต้นเสม็ด[๖] แสงไฟนั่น ควันนั่นเห็นปรากฏอยู่ อิสิสิงคดาบสผู้มีฤทธิ์มากชะรอยจะใส่ไฟอยู่

(พระบรมศาสดาตรัสเล่าต่อไปว่า)

{๕} [๗] อิสิสิงคดาบสเห็นพระราชธิดาผู้สวมใส่กุณฑลแก้วมณีกำลังเสด็จมา เกิดความกลัว จึงเข้าไปยังอาศรมที่มุงบังด้วยใบไม้

[๘] ส่วนพระราชธิดาเล่นลูกข่างอยู่ที่ประตูอาศรมของดาบสนั้น พลางอวดอวัยวะที่ควรสงวนและส่วนที่เปิดเผย

[๙] ฝ่ายดาบสอยู่ในบรรณศาลาเห็นพระนางกำลังเล่นลูกข่างอยู่ จึงออกจากอาศรมแล้วได้กล่าวดังนี้ว่า

{๖} [๑๐] ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ ต้นไม้ที่มีผลไปอย่างนี้ได้มีชื่อว่าอะไร แม้ท่านขว้างไปไกลก็ยังย้อนกลับมาได้ มิได้ละท่านไป’

(พระราชธิดานฬินิกาตรัสว่า)

{๗} [๑๑] ข้าแต่พราหมณ์ ต้นไม้ที่มีผลไปอย่างนี้ได้นั้นมีอยู่มากที่ใกล้อาศรมของข้าพเจ้า ข้างภูเขาคันธมาทน์ ผลไม้นั้นแม้ข้าพเจ้าขว้างไปไกลก็ย้อนกลับมา ไม่ละข้าพเจ้าไปเลย(อสิสิงคดาบสกล่าวเชิญว่า)

{๘} [๑๒] เชิญท่านผู้เจริญเข้ามายังอาศรมนี้ ขอเชิญบริโภค จงรับน้ำมันนวดเท้าและภักษา เราให้ นี้อาสนะ เชิญท่านนั่งบนอาสนะนี้ เชิญบริโภคมูลผลาหารแต่ที่นี้เถิด{๙} [๑๓] ที่ระหว่างขาอ่อนทั้งสองของท่านคืออะไรนี่ สวยงามดี ปรากฏดุจสีดำ เราถามท่านแล้ว ขอท่านจงบอกเนื้อความนั้นแก่ข้าพเจ้า อวัยวะเพศของท่านผลุบอยู่ในฝักหรือ <*> หนอ(พระราชธิดาตรัสหลอกว่า)

{๑๐} [๑๔] ข้าพเจ้านี้เที่ยวแสวงหามูลผลาหารอยู่ในป่า ได้พบหมีที่ดุร้ายยิ่งนัก มันวิ่งไล่ตามข้าพเจ้ามาโดยเร็ว ตามทันแล้วก็ทำให้ข้าพเจ้าล้มลง แล้วก็กัดอวัยวะเพศของข้าพเจ้าไป

[๑๕] แผลนั้นก็เหวอะหวะและเกิดคันขึ้น ข้าพเจ้าไม่ได้ความสบายตลอดเวลา ท่านผู้เจริญคงสามารถกำจัดความคันนี้ได้ ข้าพเจ้าขอร้องท่านผู้เจริญ ได้โปรดทำประโยชน์ให้แก่ข้าพเจ้าผู้เป็นพราหมณ์ด้วยเถิด(อิสิสิงคดาบสกล่าวว่า)

{๑๑} [๑๖] แผลของท่านลึก มีสีแดง ไม่เน่า มีกลิ่นนิดหน่อย และเป็นแผลใหญ่ เราจะประกอบกระสายยาบางอย่างให้ท่านอย่างที่ท่านจะพึงมีความสุขอย่างยิ่ง

(พระราชธิดาตรัสว่า)

{๑๒} [๑๗] ดูก่อนท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ การเสกมนต์ก็ดี การปรุงกระสายยาก็ดี โอสถก็ดี ย่อมแก้ไม่ได้ ขอท่านจงใช้องคชาตอันอ่อนนุ่มของท่านเสียดสีกำจัดอาการคันอย่างที่ข้าพเจ้าจะพึงมีความสุขอย่างยิ่งเถิด(อิสิสิงคดาบสถามว่า)

{๑๓} [๑๘] อาศรมของท่านผู้เจริญอยู่ทางไหนแต่ที่นี้หนอ ท่านรื่นรมย์อยู่ในป่าหรือ มูลผลาหารของท่านมีเพียงพอหรือ สัตว์ร้ายไม่เบียดเบียนท่านบ้างหรือ

(พระราชธิดาตรัสว่า)

{๑๔} [๑๙] จากที่นี้ตรงไปในทิศเหนือ มีแม่นํ้าชื่อเขมาไหลมาจากป่าหิมพานต์ อาศรมอันน่ารื่นรมย์ของข้าพเจ้าอยู่ที่ฝั่งแม่นํ้านั้น ท่านผู้เจริญควรไปดูอาศรมของข้าพเจ้าบ้าง

[๒๐] ต้นมะม่วง ต้นรัง ต้นหมากเม่า ต้นหว้า ต้นราชพฤกษ์ ต้นแคฝอย มีดอกบานสะพรั่ง ท่านผู้เจริญควรไปดูอาศรมของข้าพเจ้าซึ่งมีกินนรขับร้องอยู่โดยรอบ

[๒๑] ต้นตาล มูกมัน ผลไม้ที่อาศรมของข้าพเจ้านั้นประกอบด้วยสี และกลิ่น ท่านผู้เจริญควรไปดูอาศรมของข้าพเจ้าอันประกอบด้วยภูมิภาคอันสวยงามนั้นบ้าง[๒๒] ผลไม้และเหง้ามันที่อาศรมของข้าพเจ้ามีมาก ประกอบด้วยสี กลิ่น และรส พวกพรานชอบมาสู่สถานที่นั้น พวกเขาอย่าได้มาลักมูลผลาหารไปจากอาศรมของข้าพเจ้านั้นเลย(อิสิสิงคดาบสกล่าวว่า)

{๑๕} [๒๓] บิดาของเราไปหามูลผลาหารเดี๋ยวนี้เอง จะกลับมาในตอนเย็น เราทั้งสองจะไปยังอาศรมนั้นอันต่อเมื่อบิดากลับมาจากหามูลผลาหารแล้ว(พระราชธิดาตรัสว่า)

{๑๖} [๒๔] มีเหล่าฤๅษีผู้เป็นสาธุและราชฤๅษีอื่น ๆ อยู่ตามรายทางเป็นอันมาก ท่านพึงถามถึงอาศรมของข้าพเจ้ากะท่านเหล่านั้นเถิด ท่านเหล่านั้นจะพาท่านไปในสำนักของข้าพเจ้า(พระดาบสโพธิสัตว์ผู้เป็นบิดา(เลี้ยง)ของอิสิสิงคดาบสกลับมาจากป่าแล้วถามว่า)

{๑๗} [๒๕] ฟืนเจ้าก็ไม่ผ่า นํ้าเจ้าก็ไม่ตัก แม้ไฟเจ้าก็ไม่ติด เพราะอะไรหนอ เจ้าจึงอ่อนระทวยซบเซาอยู่

[๒๖] ดูก่อนเจ้าผู้ประพฤติพรหมจรรย์ เมื่อก่อน ฟืนเจ้าก็ผ่า ไฟเจ้าก็ติด แม้ไฟสำหรับผิงเจ้าก็จัดไว้ ตั่งเจ้าก็ตั้ง นํ้าเจ้าก็ตักไว้ให้เรา วันอื่น ๆ เจ้าเป็นผู้ประเสริฐดีอยู่[๒๗] วันนี้ เจ้าไม่ผ่าฟืน ไม่ตักนํ้า ไม่ติดไฟ ไม่จัดเครื่องบริโภคไว้ ไม่ทักทายเรา ของอะไรของเจ้าหายไปหรือ หรือว่าเจ้ามีทุกข์ในใจอะไร(อิสิสิงคดาบสเล่าเรื่องว่า)

{๑๘} [๒๘] มีชฎิลผู้ประพฤติพรหมจรรย์มาในอาศรมนี้ รูปร่างน่าดูน่าชม เอวเล็กเอวบาง ไม่สูงนัก ไม่เตี้ยนัก มีรัศมีสวยงาม มีศีรษะปกคลุมด้วยผมที่ดำเป็นเงางาม[๒๙] ไม่มีหนวด บวชไม่นาน มีเครื่องประดับเป็นรูปเชิงบาตรอยู่ที่คอ ที่ทรวงอกมีปุ่มอยู่สองปุ่ม งามเปล่งปลั่งดังก้อนทองคำ

[๓๐] ใบหน้าของชฎิลนั้นน่าดูยิ่งนัก มีกรรเจียกจอนห้อยอยู่ที่หูทั้งสองข้าง กรรเจียกจอนเหล่านั้นแวววาว เมื่อชฎิลนั้นเดินไปมา สายผูกชฎาก็งามแพรวพราว[๓๑] เครื่องประดับอย่างอื่นอีก ๔ อย่างของชฎิลนั้นมีสีเขียว เหลือง แดง และขาว เมื่อชฎิลนั้นเดินไปมา เครื่องประดับเหล่านั้นก็เปล่งประกายเหมือนฝูงนกติริฏิในเวลาฝนตกฉะนั้น[๓๒] ชฎิลนั้นไม่ได้คาดเครื่องรัดเอวที่ทำด้วยหญ้าปล้อง ไม่ได้นุ่งผ้า ที่ทำด้วยเปลือกไม้เหมือนของพวกเรา ผ้าเหล่านั้นพันอยู่ที่ระหว่างแข้ง งามระยับ ปลิวสะบัดดังสายฟ้าแลบอยู่ในอากาศ[๓๓] ข้าแต่ท่านพ่อ ชฎิลนั้นมีลูกไม้อะไรไม่รู้ ไม่มีขั้ว ติดอยู่ที่สะเอวใต้สะดือ ไม่กระทบกัน กระดกเล่นอยู่เป็นนิจ

[๓๔] อนึ่ง ชฎิลนั้นมีมวยผมน่าดูยิ่งนัก มีปลายงอนมากกว่าร้อย มีกลิ่นหอม แบ่งศีรษะออกเป็นสองส่วน โอหนอ ขอให้ข้ามีมวยผมอย่างนั้นบ้าง

[๓๕] และคราวใด ชฎิลนั้นสยายมวยผมอันประกอบด้วยสีและกลิ่น คราวนั้น อาศรมก็หอมฟุ้งไปเหมือนดอกอุบลเขียวที่ถูกลมรำเพยพัดฉะนั้น

[๓๖] ผิวพรรณของชฎิลนั้นน่าดูยิ่งนัก ไม่เหมือนผิวพรรณที่กายของข้า ผิวกายของชฎิลนั้นถูกลมรำเพยพัดแล้วก็หอมฟุ้งไปหมด เหมือนป่าไม้ที่มีดอกไม้บานเต็มที่ในฤดูร้อนฉะนั้น[๓๗] ชฎิลนั้นตีผลไม้อันวิจิตรงามน่าดูลงบนพื้นดินเล่น และผลไม้ที่ขว้างไปแล้วก็ย้อนกลับมายังมือของเขาอีก ข้าแต่ท่านพ่อ ผลไม้นั้นชื่อผลไม้อะไรหนอ[๓๘] อนึ่ง ฟันของชฎิลนั้นก็น่าดูยิ่งนัก ขาวสะอาด เรียบเสมอกัน ดังสังข์ที่ขัดดีแล้ว เมื่อชฎิลเปิดเผยให้เห็น ย่อมยังใจให้ผ่องใส ชฎิลนั้นคงไม่ได้เคี้ยวผักด้วยฟันเหล่านั้นเป็นแน่[๓๙] คำพูดของเขาไม่หยาบคาบ ไม่เคลื่อนคลาด ไพเราะ อ่อนหวาน ตรง ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่คลอนแคลน นํ้าเสียงของเขาเป็นเครื่องฟูใจ จับใจดังเสียงนกการะเวก ทำใจของข้าให้รัญจวนยิ่งนัก[๔๐] นํ้าเสียงของเขาก็หยดย้อย เป็นถ้อยคำไม่สะบัดสะบิ้ง ไม่ประกอบด้วยเสียงพึมพำ ข้าปรารถนาจะได้เห็นเขาอีก เพราะชฎิลนั้นเป็นมิตรของข้ามาก่อน[๔๑] เขามีแผลที่เชื่อมสนิท เกลี้ยงเกลาไปหมด มีขนาดใหญ่เหมาะเจาะ ละม้ายกับกลีบบัว ชฎิลนั้นเอาแผลนั้นทับข้า อ้าขาอ่อนแล้วเอาแข้งบีบข้าไว้

[๔๒] รัศมีที่ซ่านออกจากกายของชฎิลนั้นเปล่งปลั่งสว่างไสวรุ่งเรือง ดังสายฟ้าที่แลบแปลบปลาบอยู่ในอากาศ และแขนทั้งสองของชฎิลนั้นเล่าก็อ่อนนุ่ม มีขนเหมือนขนดอกอัญชัน แม้มือทั้งสองของเขาก็ประกอบด้วยนิ้วมือที่กลมเรียวงามวิจิตร[๔๓] ชฎิลนั้นมีอวัยวะไม่หยาบ มีขนไม่ยาว แต่มีเล็บยาวปลายสีแดง ชฎิลผู้มีรูปงามนั้นได้กอดรัดข้าด้วยแขนทั้งสองอันอ่อนนุ่มปรนเปรอข้าให้รื่นรมย์แล้ว

[๔๔] ข้าแต่ท่านพ่อ มือทั้งสองของชฎิลนั้นอ่อนนุ่มคล้ายสำลี งามเปล่งปลั่ง พื้นฝ่ามือเกลี้ยงเกลาเหมือนแว่นทอง ชฎิลนั้นกอดรัดข้าด้วยมือทั้งสองนั้นแล้วไปจากที่นี้ ทำให้ข้าร้อนรุ่มด้วยสัมผัสนั้น[๔๕] ชฎิลนั้นคงไม่ได้หาบของ คงไม่ได้หักฟืนเอง คงไม่ได้ฟันต้นไม้ด้วยขวาน มือของเขาจึงไม่มีความกระด้าง

[๔๖] หมีได้อัดชฎิลนั้นเป็นแผล เขาจึงกล่าวกะข้าว่า ‘ขอท่านช่วยทำให้ข้ามีความสุขเถิด’ ข้าจึงช่วยทำให้เขามีความสุข และความสุขก็เกิดมีแก่ข้าด้วย ข้าแต่ท่านผู้เป็นพรหม เขาได้บอกข้าว่า ‘ข้าพเจ้ามีความสุขแล้ว’[๔๗] ก็ที่อันปูลาดด้วยใบเถาย่านทรายของท่านนี้กระจุยกระจายแล้ว ก็เพราะข้าและชฎิลนั้น เราทั้งสองเหน็ดเหนื่อยแล้วก็รื่นรมย์กันในนํ้า แล้วก็เข้าสู่กุฎีที่มุงบังด้วยใบไม้บ่อย ๆ

[๔๘] ข้าแต่ท่านพ่อ วันนี้มนต์ทั้งหลายของข้าไม่ชัดเลย การบูชาไฟข้าก็ไม่ชอบใจ แม้การบูชายัญในที่นั้นข้าก็ไม่ชอบใจ ตราบใดที่ข้ายังมิได้พบเห็นชฎิลผู้ประพฤติพรหมจรรย์เช่นนั้นอีก ข้าก็ไม่ขอบริโภคมูลผลาหารของท่านพ่อเลย

[๔๙] ข้าแต่ท่านพ่อ ท่านพ่อเองย่อมรู้เป็นแน่แท้ว่าชฎิลผู้ประพฤติพรหมจรรย์ผู้นั้นอยู่ทิศใด ขอท่านพ่อจงพาข้าไปให้ถึงทิศนั้นโดยเร็วเถิด ข้าอย่าได้ตายเสียในอาศรมของท่านเลย[๕๐] ข้าแต่ท่านพ่อ ข้าได้ฟังถึงป่าไม้ที่มีผลงดงาม เพรียกไปด้วยเสียงนกร้อง มีฝูงนกอาศัยอยู่ ขอท่านพ่อช่วยพาข้าไปให้ถึงป่าไม้นั้นโดยเร็วเถิด ก่อนที่ข้าจะทิ้งชีวิตไว้ที่อาศรมของท่านพ่อ(พระดาบสโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๙} [๕๑] กุลบุตรผู้ฉลาดเมื่ออยู่ในป่าที่มีรัศมีโชติช่วงนี้ ซึ่งมีคนธรรพ์และเทพอัปสรทั้งหลายสถิตอยู่ เป็นที่อยู่อาศัยเก่าแก่ของฤๅษีทั้งหลาย ไม่ควรจะถึงความไม่ยินดียิ่งเช่นนี้เลย[๕๒] ไมตรีทั้งหลายของเหล่าสัตว์โลกย่อมมีบ้าง ไม่มีบ้าง ผู้มีไมตรี ย่อมทำความรักในญาติมิตรทั้งหลาย คนที่ไม่รู้ว่าตนเองมาจากไหนจัดเป็นคนเลว จะหมกมุ่นทั้งวันเพื่อใครกันเล่า[๕๓] ไมตรีย่อมสืบต่อไปได้เรื่อย ๆ ด้วยการอยู่ร่วมกัน แต่เมื่อไม่ไปมาหาสู่กัน ไมตรีนั้นย่อมเสื่อมคลายไปเพราะไม่ได้อยู่ร่วมกัน

[๕๔] ถ้าเจ้าได้เห็นพรหมจารี ได้พูดกับพรหมจารี เจ้าจักละคุณคือ ตบะนี้เร็วไว ดุจข้าวกล้าที่สมบูรณ์มาเสียไปเพราะน้ำมากฉะนั้น

[๕๕] หากเจ้าได้เห็นพรหมจารีอีก ได้พูดกับพรหมจารีอีก เจ้าจักละสมณเดชนี้เร็วไวดุจข้าวกล้าที่สมบูรณ์มาเสียไปเพราะน้ำมากฉะนั้น

[๕๖] ลูกเอ๋ย พวกนางยักษ์นั้นย่อมเที่ยวไปในมนุษยโลกโดยรูปจำแลงนรชนผู้มีปัญญาไม่พึงคบหาพวกนางยักษ์นั้น พรหมจารีบุคคล ย่อมพินาศไปเพราะเกี่ยวข้องกับนางยักษ์นั้น

จบ นฬินิกาชาดกที่ ๑

๒. อุมมาทันตีชาดก (๕๒๗)

ว่าด้วยพระโพธิสัตว์ไม่ประพฤติผิดธรรมเพราะหญิงเจ้าเสน่ห์

(พระเจ้าสิวีราชแห่งแคว้นสีพีผู้เป็นพระโพธิสัตว์เสด็จเวียนพระนครทรงแหงนพบนางอุมมาทันตีผู้งามเลิศ ทรงลุ่มหลงจนลืมพระสติ จึงทรงเรียกนายสารถีมาตรัสถามว่า) {๒๐} [๕๗] ดูก่อนนายสุนันทสารถี บ้านที่ล้อมด้วยกำแพงสีเหลืองหลังนี้เป็นบ้านของใครหนอ ใครหนอปรากฏอยู่ในที่ไกลเหมือนเปลวไฟที่ลุกโพลงอยู่บนท้องฟ้า และเหมือนเปลวไฟบนยอดภูเขา[๕๘] ดูก่อนนายสุนันทสารถี หญิงคนนี้เป็นธิดาของใคร เป็นลูกสะใภ้หรือเป็นภรรยาของใครหนอ เราถามเจ้า ขอให้ตอบมาเร็ว ๆ นางเป็นหญิงต้องห้ามหรือนางมีสามีหรือไม่(สุนันทสารถีกราบทูลว่า)

{๒๑} [๕๙] ข้าแต่พระจอมชน ก็ข้าพระองค์รู้จักหญิงนั้นดีพร้อมทั้งมารดา บิดาและสามีของนาง ข้าแต่พระภูมิบาล บุรุษผู้เป็นสามีของนางนั้นเป็นผู้ไม่ประมาทในประโยชน์ของพระองค์ทั้งกลางคืน กลางวัน[๖๐] ข้าแต่พระจอมชน สามีของนางเป็นผู้มีอิทธิพลกว้างขวาง และมั่งคั่ง ทั้งเป็นอำมาตย์คนหนึ่งของพระองค์ ขอเดชะหญิงนั้น เป็นภรรยาของอภิปารกเสนาบดี มีชื่อว่าอุมมาทันตีพระเจ้าข้า