พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๙
๖. นาคิตเถรคาถา เล่ม ๒๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๒๒๓ (Royal Thai)6/10 in วรรคที่ ๙4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๙ นาคิตเถรคาถา (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 50 · Chaloem Phrakiat Volume 26)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 26, pp. 359–360
๕. สุนาคเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรม
นัยว่า ท่านพระสุนาคเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๒}[๘๕] ผู้ฉลาดในการถือเอาซึ่งนิมิตแห่งจิต เสวยรสแห่งวิเวก เพ่งฌานอยู่ ฉลาดในการรักษากรรมฐาน มีสติตั้งมั่น พึงบรรลุนิรามิสสุขได้อย่างแน่นอน
๖. นาคิตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับทางไปนิพพาน
นัยว่า ท่านพระนาคิตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๓}[๘๖] ในลัทธิอื่น ๆ ภายนอกพระพุทธศาสนานี้ ไม่มีทางที่ไปสู่พระนิพพานเหมือนอริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ นี้เลย พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นบรมศาสดาทรงพร่ำสอน ภิกษุสงฆ์ด้วยพระองค์เอง เหมือนทรงแสดงผลมะขามป้อม บนฝ่าพระหัตถ์ฉะนั้น
- ๑นิมิตแห่งจิต ในที่นี้หมายถึงกาลประกอบความเพียรที่เหมาะแก่จิตตภาวนา เช่น ในเวลานี้ควรประคับประคองจิตไว้ ในเวลานี้ควรร่าเริงจิต ในเวลานี้ควรวางเฉยจิต (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๘๔)
- ๒นิรามิสสุข สุขปราศจากอามิส หมายถึงนิพพานสุข ความสุขในพระนิพพาน และผลสุข ความ สุขในผลสมาบัติ (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๘๔)
๗. ปวิฏฐเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการเห็นเบญจขันธ์
นัยว่า ท่านพระปวิฏฐเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๔}[๘๗] เราเห็นเบญจขันธ์ตามความเป็นจริงได้แล้ว ทำลายภพ ทั้งปวงได้แล้ว ชาติสงสารสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่ ไม่มีอีกต่อไป
๘. อัชชุนเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการยกตนพ้นกิเลส
นัยว่า ท่านพระอัชชุนเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๕}[๘๘] เราสามารถยกตนจากนํ้าขึ้นบนบกได้แล้ว เหมือนคนที่ถูกห้วงนํ้าใหญ่พัดไปแล้ว ยกตนขึ้นจากนํ้าได้ฉะนั้น เรา แทงตลอดสัจจะทั้งหลายแล้ว
- ๑เห็นเบญจขันธ์ตามความเป็นจริง หมายถึงพิจารณาเห็นอุปาทานขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ด้วยอริยมรรคปัญญาที่ประกอบด้วยวิปัสสนาปัญญา (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๘๘)
- ๒ชาติสงสารสิ้นไปแล้ว หมายถึงหมดการเวียนว่ายตายเกิดแล้ว
- ๓สามารถยกตนจากน้ำขึ้นบนบก ในที่นี้ คำว่า นํ้า หมายถึงห้วงนํ้าใหญ่คือสังสารวัฏ คำว่า บก หมายถึงพระนิพพาน (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๙๐)
- ๔แทงตลอดสัจจะทั้งหลาย หมายถึงรู้แจ้งตรงตามอริยสัจ ๔ แต่ละข้อ คือ ทุกข์ควรกำหนดรู้ (ปริญญากิจ) สมุทัยควรกำหนดละ (ปหานกิจ) นิโรธควรทำให้แจ้ง (สัจฉิกิริยากิจ) มรรคควรเจริญ (ภาวนากิจ) หรือรู้ชัดอริยสัจ ๔ ด้วยอริยมรรคญาณ (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๑๙)
End of ๖. นาคิตเถรคาถา