พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๙
๒. กัสสปเถรคาถา เล่ม ๒๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๒๑๙ (Royal Thai)2/10 in วรรคที่ ๙4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๙ กัสสปเถรคาถา (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 50 · Chaloem Phrakiat Volume 26)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 26, pp. 357–358
๙. นวมวรรค
๑. สมิติคุตตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับกรรม
นัยว่า ท่านพระสมิติคุตตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๑๘}[๘๑] บาปกรรมใดที่เราได้ทำไว้แล้วในชาติอื่น ๆ ในกาลก่อนผลแห่งบาปกรรมนั้น เราจะต้องเสวยในอัตภาพนี้เอง เพราะกรรมนั้นไม่มีความเกี่ยวเนื่องกับอัตภาพอื่น
๒. กัสสปเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการเลือกทิศทางที่ถูก
นัยว่า ท่านพระกัสสปเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๑๙}[๘๒] ในทิศาภาคใด ๆ มีภักษาหาได้ง่าย มีความเกษม และ ไม่มีภัย เจ้าจงไปทางทิศาภาคนั้น ๆ เถิด ลูกเอ๋ย ขออย่าให้เจ้าประสบความเศร้าโศกเสียใจเลย
- ๑สุภาษิตคาถานี้ โยมมารดากล่าวสอนท่านพระกัสสปเถระขณะที่ท่านกลับไปเยี่ยม มีความเป็นมา ดังนี้ ท่านพระกัสสปเถระเป็นบุตรของพราหมณ์มีชื่อเสียงคนหนึ่งในพระนครสาวัตถี บิดาเสียชีวิต ขณะที่ท่านยังเป็นเด็ก มารดารับหน้าที่เลี้ยงดู อยู่มาวันหนึ่ง ไดัไปพระเชตวันมหาวิหาร ฟังพระธรรมเทศนาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วสำเร็จเป็นอริยบุคคลชั้นโสดาบัน กลับไปหามารดาขออนุญาตบวช และได้รับอนุญาตบวช เมื่อออกพรรษา มีความประสงค์จะตามเสด็จพระศาสดาไปจาริกตามชนบทต่าง ๆ จึงกลับไปลาโยมมารดา และได้ฟังโยมมารดากล่าวสอน ด้วยสุภาษิตคาถานี้ จึงเกิดความอุตสาหะเริ่มเจริญวิปัสสนา ไม่นานนักก็สำเร็จเป็นพระอรหันต์ แล้วนำสุภาษิตคาถานี้มากล่าวซ้ำายํ้าว่าเป็นเหตุให้บรรลุอรหัตตผล (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๗๖-๒๗๗)
๓. สีหเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความไม่ประมาท
นัยว่า ท่านพระสีหเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๐}[๘๓] ดูก่อนสีหะ ท่านจงอย่าประมาท อย่าเกียจคร้าน ทั้งกลางคืนและกลางวัน จงอบรมกุศลธรรมให้เกิดขึ้น จงละอัตภาพเสียโดยพลันเถิด
๔. นีตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับคนโง่
นัยว่า ท่านพระนีตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๑}[๘๔] คนโง่เขลาเอาแต่นอนหลับตลอดทั้งคืน และยินดีในการคลุกคลีกันตลอดวันยังคํ่า เมื่อไรจักทำที่สุดแห่งทุกข์ ได้เล่า
- ๑สุภาษิตคาถานี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทอดพระเนตรเห็นท่านพระสีหะมีจิตฟุ้งซ่านไม่เป็นสมาธิ ขณะเจริญกัมมัฏฐาน จึงเสด็จมาทางอากาศตรัสสอน เมื่อจบพระพุทธดำรัสตรัสสอน ท่านพระสีหะได้เจริญวิปัสสนาจนสำเร็จเป็นพระอรหันต์ เมื่อจะพยากรณ์(ประกาศให้ทราบ)ความเป็นพระอรหันต์ จึงได้นำพระดำรัสตรัสสอนนี้มากล่าวซํ้า (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๗๘,๒๘๐) อนึ่ง ข้อความว่า จงละอัตภาพเสียโดยพลัน หมายถึงว่าจงรีบเร่งละฉันทราคะคือความกำหนัดด้วยอำนาจความ พอใจหรือความติดใจยินดีในอัตภาพนั้นให้ได้โดยเด็ดขาด (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๘๐)
- ๒สุภาษิตคาถานี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรวจดูความแก่กล้าแห่งอุปนิสัยที่จะบรรลุอรหัตตผลของ ท่านพระนีตเถระแล้วได้ตรัสสอนจนท่านพระนีตเถระเกิดความสังเวชเริ่มเจริญวิปัสสนาแล้วได้บรรลุอรหัตตผล เมื่อจะพยากรณ์ความเป็นพระอรหันต์ จึงได้นำมากล่าวซํ้า (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๘๑,๒๘๒)
End of ๒. กัสสปเถรคาถา