๗. โคตมเถรคาถา เล่ม ๒๖

[๕๘๓] ไม่พึงว่าร้ายใคร พึงละเว้นการกระทบกระทั่ง พึงเป็นผู้สำรวมในพระปาติโมกข์ และพึงเป็นผู้รู้จักประมาณ ในโภชนะ

[๕๘๔] พึงเป็นผู้มีนิมิตที่กำหนดถือเอาดีแล้ว ฉลาดในความเกิดขึ้นแห่งจิต พึงประกอบสมถะและวิปัสสนาเนือง ๆ ตามกาลอันควร

[๕๘๕] พึงเป็นบัณฑิตผู้ถึงพร้อมด้วยความเพียรเป็นนิจ เป็นผู้ประกอบภาวนาทุกเมื่อ และยังไม่ถึงที่สุดทุกข์ ก็ไม่พึงถึงความวางใจ

[๕๘๖] อาสวะทั้งปวงของภิกษุผู้ปรารถนาความบริสุทธิ์อยู่อย่างนี้ ย่อมสิ้นไป และภิกษุนั้นย่อมบรรลุนิพพานได้

๗. โคตมเถรคาถา

สุภาษิตของพระโคตมเถระ

นัยว่า ท่านพระโคตมเถระ (ถูกพวกพราหมณ์ผู้เป็นญาติจำนวนมาก ถามถึงข้อปฏิบัติที่เป็นเหตุให้หมดการเวียนว่ายตายเกิด เมื่อจะประกาศถึง ข้อปฏิบัติแก่พราหมณ์เหล่านั้น) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๐ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๗๖}[๕๘๗] บุคคลพึงรู้จักประโยชน์ของตน พึงตรวจดูคำสั่งสอนของพระศาสดา และพึงตรวจตราสิ่งที่สมควรแก่กุลบุตรผู้เข้าถึง ความเป็นสมณะในพระศาสนานี้ด้วย

[๕๘๘] การมีมิตรดี การสมาทานสิกขาให้บริบูรณ์ และการเชื่อฟังครูทั้งหลาย ข้อนี้เป็นการสมควรแก่สมณะในพระศาสนานี้[๕๘๙] ความเคารพในพระพุทธเจ้า ความนอบน้อมในพระธรรม และความยำเกรงในพระสงฆ์ตามความเป็นจริง ข้อนี้เป็นการสมควรแก่สมณะ[๕๙๐] การประกอบในอาจาระและโคจร อาชีพที่หมดจดหาข้อ ที่ควรตำหนิมิได้ การตั้งจิตไว้ชอบ ข้อนี้เป็นการ สมควรแก่สมณะ[๕๙๑] จาริตศีลและวาริตศีล อิริยาบถอันน่าเลื่อมใส และการประกอบในอธิจิต ข้อนี้เป็นการสมควรแก่สมณะ[๕๙๒] เสนาสนะป่าที่สงัด ปราศจากเสียงรบกวน เป็นที่อันมุนีพึงเสพ ข้อนี้เป็นการสมควรแก่สมณะ

[๕๙๓] ปาริสุทธิศีล ๔ พาหุสัจจะ การเลือกเฟ้นธรรมตามความเป็นจริง การตรัสรู้อริยสัจ ข้อนี้เป็นการสมควรแก่สมณะ

[๕๙๔] การที่บุคคลมาเจริญอนิจจสัญญา เจริญอนัตตสัญญา เจริญอสุภสัญญา และเจริญสัพพโลกอนภิรติสัญญา ข้อนี้เป็นการสมควรแก่สมณะ[๕๙๕] การที่บุคคลมาเจริญโพชฌงค์ ๗ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ และอริยมรรคมีองค์ ๘ ข้อนี้เป็นการสมควรแก่สมณะ[๕๙๖] การที่บุคคลผู้เป็นมุนีมาละตัณหา ทำลายอาสวะพร้อมทั้งรากเหง้า เป็นผู้หลุดพ้นจากอาสวะกิเลสอยู่ ข้อนี้เป็นการสมควรแก่สมณะ

จบ ทสกนิบาต

ในทสกนิบาตนี้พระเถระ ๗ รูปเปล่งอุทานคาถารูป ละ ๑๐ คาถา รวมเป็น ๗๐ คาถา คือ

๑. พระกาฬุทายีเถระ ๒. พระเอกวิหาริยเถระ

๓. พระมหากัปปินเถระ ๔. พระจูฬปันถกเถระ

๕. พระกัปปเถระ ๖. พระอุปเสนวังคันตปุตตเถระ

๗. พระโคตมเถระ

๑๑. เอกาทสกนิบาต

๑. สังกิจจเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระสังกิจจเถระ

(อุบาสกคนหนึ่งต้องการจะอุปถัมภ์สังกิจจสามเณรจึงได้อ้อนวอนขอให้อยู่ใกล้ ๆ ว่า)

{๓๗๗}[๕๙๗] พ่อสามเณร จะมีประโยชน์อะไรในป่า ภูเขาอุชชุหานะ จะมีประโยชน์ในฤดูฝน ลมหัวด้วนที่พัดมาท่านพอใจ หรือ แท้จริง ความเงียบสงัดอันผู้เจริญฌานทั้งหลายต้องการ มิใช่หรือ(สังกิจจสามเณรฟังคำนั้นแล้ว ได้ภาษิตตอบเป็นคาถาว่า)

[๕๙๘] ลมหัวด้วนในฤดูฝนย่อมพัดเอาเมฆไป ฉันใด สัญญาอันประกอบด้วยวิเวกย่อมฉุดรั้งจิตของอาตมาไปยังที่วิเวก ฉันนั้น

[๕๙๙] กาดำที่เกิดจากไข่เที่ยวอาศัยอยู่ในป่าช้าทำให้กายคตาสติ กัมมัฏฐานอันประกอบด้วยความคลายกำหนัดในร่างกาย เกิดขึ้นแก่อาตมา

[๖๐๐] ภิกษุผู้ไม่ต้องให้คนอื่นดูแลและไม่ต้องดูแลคนอื่น ย่อมเป็นผู้ไม่ห่วงใยในกามทั้งหลาย อยู่เป็นสุขในที่ทุกแห่ง