๕. กัปปเถรคาถา เล่ม ๒๖

[๕๖๔] ครั้งนั้น พระศาสดาทรงส่งผู้แทนไปบอกเวลาภัตตาหารแก่เรา เมื่อเขาบอกเวลาภัตตาหารแล้ว เราจึงได้เหาะเข้าไปเฝ้า[๕๖๕] ถวายบังคมพระยุคลบาทของพระศาสดาแล้วได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ลำดับนั้น พระศาสดาทรงรับรองเรา ผู้ถวายบังคมแล้วนั่งอยู่[๕๖๖] เราเป็นผู้ควรบูชาของโลกทั้งปวง เป็นผู้ควรรับของอันเขานำมาบูชา เป็นเนื้อนาบุญแห่งหมู่มนุษย์ ได้รับทักษิณาทานแล้ว

๕. กัปปเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระกัปปเถระ

นัยว่า ท่านพระกัปปเถระ (ถูกเหล่าภิกษุถามถึงการบรรลุธรรม เมื่อจะประกาศถึงข้อปฏิบัติของตน) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๐ คาถาอย่างนื้ว่า{๓๗๔}[๕๖๗] ร่างกายนี้เต็มไปด้วยของอากูลและมลทินต่างๆ มีหลุมคูถใหญ่เป็นที่เกิด เป็นดุจบ่อน้ำครำอันมีมานานแล้ว เป็นดุจฝีใหญ่ เป็นดุจแผลใหญ่[๕๖๘] เต็มไปด้วยหนองและเลือด เต็มไปด้วยหลุมคูถและคูถ มีนํ้าไหลออกเป็นนิจ ขับของเน่าไหลออกทุกเมื่อ[๕๖๙] กายนี้รัดรึงด้วยเอ็นใหญ่ ๖๐ เส้น ฉาบด้วยเครื่องฉาบคือเนื้อ หุ้มห่อด้วยเสื้อคือหนัง เป็นของที่เปื่อยเน่าหาประโยชน์มิได้

[๕๗๐] เป็นของติดเนื่องกันได้ด้วยโครงกระดูก เกี่ยวร้อยด้วย ด้าย คือเส้นเอ็น เปลี่ยนอิริยาบถได้ เพราะยังมีเครื่องประกอบพร้อม

[๕๗๑] นรชนจะต้องไปสู่ความตายแน่นอน เป็นผู้อยู่ใกล้มัจจุราช ครั้นทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้แล้วก็ไปตามชอบใจ

[๕๗๒] กายนี้ถูกอวิชชาหุ้มห่อแล้ว ถูกผูกรัดด้วยเครื่องผูก ๔ ประการ จมอยู่ในห้วงนํ้าคือกิเลส ปกคลุมไว้ด้วยข่าย คือกิเลสอันนอนเนื่องอยู่ในสันดาน

[๕๗๓] ประกอบแล้วในนิวรณ์ ๕ เพียบพร้อมด้วยวิตก ประกอบด้วยรากเหง้าแห่งภพคือตัณหา ปกปิดด้วยเครื่องปกปิด คือโมหะ

[๕๗๔] กายนี้เกี่ยวเนื่องด้วยยนต์คือกรรมจึงเป็นไปอย่างนี้ ก็สมบัติย่อมมีวิบัติเป็นที่สุด สมบัติต่าง ๆ ย่อมวิบัติไป

[๕๗๕] ปุถุชนคนอันธพาลเหล่าใดมายึดถือร่างกายนี้ว่าเป็นของเรา ปุถุชนเหล่านั้นย่อมพอกพูนสังสารวัฏอันน่ากลัวให้เจริญ ย่อมถือเอาภพใหม่อีก

[๕๗๖] กุลบุตรผู้เป็นบัณฑิตเหล่าใดละเว้นร่างกายนี้ได้เหมือนผู้ประสงค์ความสุขอยากมีชีวิตอยู่เห็นอสรพิษเปื้อนคูถแล้ว หลีกหนีไปฉะนั้น กุลบุตรเหล่านั้นละอวิชชาอันเป็นรากเหง้าแห่งภพแล้วจักเป็นผู้ไม่มีอาสวะ ปรินิพพานไป

๖. อุปเสนวังคันตปุตตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระอุปเสนวังคันตปุตตเถระ

นัยว่า ท่านพระอุปเสนวังคันตปุตตเถระ (ถูกภิกษุรูปหนึ่งถามถึงวิธีหลีกเว้นจากการทะเลาะวิวาทกัน เมื่อจะประกาศถึงข้อปฏิบัติแก่ภิกษุนั้น) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๐ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๗๕}[๕๗๗] ภิกษุพึงเสพเสนาสนะที่สงัด ปราศจากเสียงอื้ออึง ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยแห่งสัตว์ร้าย เพราะเหตุที่ต้องการปลีกตัวออก

[๕๗๘] ภิกษุพึงเก็บผ้ามาจากกองขยะ จากป่าช้า จากถนน แล้วทำเป็นผ้านุ่งห่ม แล้วใช้สอยจีวรอันเศร้าหมอง

[๕๗๙] ภิกษุพึงทำใจให้ต่ำ คุ้มครองทวาร สำรวมด้วยดี เที่ยวไปบิณฑบาตตามลำดับตรอกคือตามลำดับตระกูล

[๕๘๐] ภิกษุพึงยินดีด้วยของ ๆ ตน แม้จะเป็นของที่เศร้าหมอง ไม่พึงปรารถนารสอย่างอื่นให้มาก เพราะใจของบุคคล ผู้ติดในรสย่อมไม่ยินดีในฌาน[๕๘๑] ภิกษุพึงเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย สันโดษ ชอบสงัด เป็นมุนี ไม่คลุกคลีด้วยพวกคฤหัสถ์และพวกบรรพชิตทั้งสอง

[๕๘๒] ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตพึงแสดงตนเหมือนอย่างคนบ้าและคนใบ้ ไม่พึงพูดมากในท่ามกลางสงฆ์