๔. โสปากเถรคาถา เล่ม ๒๖

[๔๗๖] ก็พระศาสดาทรงรับเราแล้วรับสั่งกะท่านพระอานนท์ว่า ‘จงรีบให้เด็กคนนี้บรรพชาเถิด เพราะเด็กคนนี้จักเป็นผู้ที่สอนให้รู้ได้รวดเร็ว,[๔๗๗] พระศาสดาผู้ทรงชนะมารรับสั่งให้พระอานนท์บรรพชาให้เรา แล้วเสด็จเข้าสู่พระคันธกุฎี เมื่อดวงอาทิตย์ยังไม่อัสดง จิตของเราก็พ้นจากอาสวกิเลสทั้งปวง[๔๗๘] ภายหลัง พระศาสดาทรงออกจากสมาบัติแล้ว เสด็จออกจากที่เร้น รับสั่งกะเราว่า ‘จงเป็นภิกษุมาเถิด ภัททะ, การรับสั่งเช่นนั้นเป็นการอุปสมบทของเรา[๔๗๙] เรามีอายุได้ ๗ ปีโดยกำเนิดก็โด้อุปสมบท ได้บรรลุวิชชา ๓ น่าอัศจรรย์จริง ความที่แห่งธรรมเป็นธรรมดี

๔. โสปากเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระโสปากเถระ

นัยว่า ท่านพระโสปากเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๗ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๖๔}[๔๘๐] เราได้พบพระพุทธเจ้าผู้สูงสุดกว่านรชนเสด็จจงกรมอยู่ที่ร่มเงาหลังพระคันธกุฎี จึงเข้าไปเฝ้าแล้วถวายบังคม พระองค์ผู้เป็นบุรุษอุดม ณ ที่นั้น[๔๘๑] เราห่มผ้าเฉวียงบ่า ประนมมือจงกรมตามพระองค์ผู้ปราศจากกิเลสธุลี ผู้สูงสุดกว่าลัตว์ทั้งปวง

[๔๘๒] ลำดับนั้น พระองค์ได้ตรัสถามปัญหากะเรา เราเป็นผู้ฉลาดรอบรู้ปัญหาทั้งหลาย เป็นผู้ไม่มีความหวาดหวั่น และไม่กลัว ได้ตอบปัญหาแด่พระศาสดาแล้ว

[๔๘๓] เมื่อเราแก้ปัญหาแล้ว พระตถาคตทรงอนุโมทนา ทรงทอดพระเนตรหมู่ภิกษุแล้ว ได้ตรัสเนื้อความนี้ว่า

[๔๘๔]‘โสปากภิกษุนี้บริโภคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และ คิลานปัจจัยของชาวอังคะและชาวมคธเหล่าใด เป็นลาภของชาวอังคะและชาวมคธเหล่านั้น เป็นลาภของชาวอังคะและชาวมคธที่ได้ต้อนรับและทำสามีจิกรรมแก่โสปากภิกษุ, และได้ตรัสว่า[๔๘๕]‘ดูก่อนโสปากะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป เธอจงเข้ามาหาเรา และการวิสัชนาปัญหานี้แลจงเป็นการอุปสมบทของเธอ’

[๔๘๖] เรามีอายุได้ ๗ ปีโดยกำเนิดก็ได้อุปสมบทเป็นภิกษุ ดำรงร่างกายเป็นชาติสุดท้าย น่าอัศจรรย์จริง ความที่แห่งธรรมเป็นธรรมดี

๕. สรภังคเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระสรภังคเถระ

นัยว่า ท่านพระสรภังคเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๗ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๖๕}[๔๘๗] เราหักต้นแขมด้วยมือทั้งสองทำกระท่อมอยู่ เพราะฉะนั้น เราจึงมีชื่อโดยสมมติว่าสรภังคะ

[๔๘๘] วันนี้เราไม่ควรหักต้นแขมด้วยมือทั้งสองอีก เพราะพระสมณโคดมผู้เรืองยศทรงบัญญัติสิกขาบทแก่เราทั้งหลาย