๕. มาลุงกยปุตตเถรคาถา เล่ม ๒๖

[๗๙๑] อาตมภาพเห็นโทษอย่างนี้แล้วได้ความสังเวชใจในครั้งนั้น ในกาลนั้น อาตมภาพเป็นผู้ถูกลูกศรคือราคะเป็นต้น แทงแล้ว บัดนี้บรรลุถึงความสิ้นอาสวะแล้ว[๗๙๒] พระศาสดาอาตมภาพก็ได้อยูใกล้ชิดแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าอาตมภาพก็ทำเสร็จแล้ว ภาระอันหนักก็ปลงลงแล้ว ตัณหาที่นำไปส่ภพใหม่ก็ถอนได้แล้ว[๗๙๓] ประโยชน์คือความสิ้นไปแห่งสังโยชน์ทั้งปวงที่กุลบุตรผู้ออกจากเรือนมาบวชต้องการกัน อาตมภาพก็บรรลุแล้ว ตามลำดับ

๕. มาลุงกยปุตตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระมาลุงกยเถระ

นัยว่าท่านพระมาลุงกยบุตร (เมื่อประกาศความที่ธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงโดยย่อว่าเป็นธรรมที่ตนเรียนดีแล้ว) ไต้ภาษิตคาถาเหล่านี้ไว้ ความว่า{๓๘๙}[๗๙๔] เมื่อบุคคลได้เห็นรูปแล้ว มัวใส่ใจถึงรูปนั้นว่าเป็นนิมิตที่น่ารัก สติก็ลุ่มหลง ผู้นั้นย่อมมีจิตกำหนัดเสวยอารมณ์ และหมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่[๗๙๕] เวทนามิใช่น้อยซึ่งมีรูปเป็นแดนเกิดย่อมเจริญแก่ผู้นั้น จิตของผู้นั้นย่อมถูกอภิชฌาและวิหิงสาเบียดเบียนให้เดือดร้อน ความทุกข์ย่อมเป็นไปแก่ผู้นั้นผู้มัวคำนึงถึงรูปอย่อย่างนั้น

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ไกลนิพพาน,

[๗๙๖] เมื่อบุคคลได้ยินเสียงแล้ว มัวใส่ใจถึงเสียงนั้นว่าเป็น นิมิตที่น่ารัก สติก็ลุ่มหลง ผู้นั้นย่อมมีจิตกำหนัดเสวย อารมณ์และหมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๗๙๗] เวทนามิใช่น้อยซึ่งมีเสียงเป็นแดนเกิดย่อมเจริญแก่ผู้นั้น จิตของผู้นั้นย่อมถูกอภิชฌาและวิหิงสาเบียดเบียนให้ เดือดร้อน ความทุกข์ย่อมเป็นไปแก่ผู้นั้นผู้มัวคำนึงถึงเสียงอยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ไกลนิพพาน,[๗๙๘] เมื่อบุคคลได้ดมกลิ่นแล้ว มัวใส่ใจถึงกลิ่นนั้นว่าเป็นนิมิต ที่น่ารัก สติก็ลุ่มหลง ผู้นั้นย่อมมีจิตกำหนัดเสวยอารมณ์และหมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๗๙๙] เวทนามิใช่น้อยซึ่งมีกลิ่นเป็นแดนเกิดย่อมเจริญแก่ผู้นั้น จิตของผู้นั้นย่อมถูกอภิชฌาและวิหิงสาเบียดเบียนให้ เดือดร้อน ความทุกข์ย่อมเป็นไปแก่ผู้นั้นผู้มัวคำนึงถึงกลิ่นอยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ไกลนิพพาน,[๘๐๐] เมื่อบุคคลได้ลิ้มรสแล้ว มัวใส่ใจถึงรสนั้นว่าเป็นนิมิตที่น่ารัก สติก็ลุ่มหลง ผู้นั้นย่อมมีจิตกำหนัดเสวยอารมณ์ และหมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๘๐๑] เวทนามิใช่น้อยซึ่งมีรสเป็นแดนเกิดย่อมเจริญแก่ผู้นั้น จิตของผู้นั้นย่อมถูกอภิชฌาและวิหิงสาเบียดเบียนให้

เดือดร้อน ความทุกข์ย่อมเป็นไปแก่ผู้นั้นผู้มัวคำนึงถึงรสอยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ไกลนิพพาน,

[๘๐๒] เมื่อบุคคลได้ถูกต้องโผฏฐัพพะแล้ว มัวใส่ใจถึงโผฏฐัพพะ นั้นว่าเป็นนิมิตที่น่ารัก สติก็ลุ่มหลง ผู้นั้นย่อมมีจิต กำหนัดเสวยอารมณ์และหมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๘๐๓] เวทนามิใช่น้อยซึ่งมีโผฏฐัพพะเป็นแดนเกิดย่อมเจริญแก่ผู้นั้น จิตของผู้นั้นย่อมถูกอภิชฌาและวิหิงสาเบียดเบียนให้เดือดร้อน ความทุกข์ย่อมเป็นไปแก่ผู้นั้นผู้มัวคำนึงถึงโผฏฐัพพะอยู่อย่างนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ไกลนิพพาน,[๘๐๔] เมื่อบุคคลได้รู้ธรรมารมณ์แล้ว มัวใส่ใจถึงธรรมารมณ์ นั้นว่าเป็นนิมิตที่น่ารัก สติก็ลุ่มหลง ผู้นั้นย่อมมีจิต กำหนัดเสวยอารมณ์และหมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๘๐๕] เวทนามิใช่น้อยซึ่งมีธรรมารมณ์เป็นแดนเกิดย่อมเจริญแก่ผู้นั้น จิตของผู้นั้นย่อมถูกอภิชฌาและวิหิงสาเบียดเบียนให้เดือดร้อน ความทุกข์ย่อมเป็นไปแก่ผู้นั้นผู้มัวคำนึงถึงธรรมารมณ์อยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ไกลนิพพาน,[๘๐๖] ผู้ใดได้เห็นรูปแล้วเป็นผู้มีสติเฉพาะหน้า ผู้นั้นย่อมไม่กำหนัดยินดีในรูป ย่อมมีจิตปราศจากความกำหนัดเสวย อารมณ์นั้น และไม่หมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๘๐๗] ทุกข์ก็ดี กิเลสก็ดีของบุคคลนั้นผู้เห็นรูปโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้นและเสวย(โลกุตตร)เวทนาอยู่ย่อมสิ้นไปและไม่ก่อตัวขึ้นอีกได้ ฉันใด บุคคลนั้นย่อมมีสติเที่ยวไป ฉันนั้น ทุกข์ย่อมไม่เป็นไปแก่ผู้นั้นผู้ไม่คำนึงถึงอยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ใกล้นิพพาน’[๘๐๘] ผู้ใดได้ฟังเสียงแล้วเป็นผู้มีสติเฉพาะหน้า ผู้นั้นย่อมไม่กำหนัดยินดีในเสียง ย่อมมีจิตปราศจากความกำหนัด เสวยอารมณ์นั้นและไม่หมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๘๐๙] ทุกข์ก็ดี กิเลสก็ดีของบุคคลนั้นผู้ได้ยินเสียงโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้นและเสวย(โลกุตตร)เวทนาอยู่ย่อมสิ้นไปและไม่ก่อตัวขึ้นอีกได้ ฉันใด บุคคลนั้นย่อมมีสติเที่ยวไป ฉันนั้น ทุกข์ย่อมไม่เป็นไปแก่ผู้นั้นผู้ไม่คำนึงถึงอยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ใกล้นิพพาน’[๘๑๐] ผู้ใดได้ดมกลิ่นแล้วเป็นผู้มีสติเฉพาะหน้า ผู้นั้นย่อมไม่กำหนัดยินดีในกลิ่น ย่อมมีจิตปราศจากความกำหนัด เสวยอารมณ์นั้น และไม่หมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๘๑๑] ทุกข์ก็ดี กิเลสก็ดีของบุคคลนั้นผู้ดมกลิ่นโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้นและเสวย(โลกุตตร)เวทนาอยู่ย่อมสิ้นไป และไม่ก่อตัวขึ้นอีกได้ ฉันใด บุคคลนั้นย่อมมีสติเที่ยวไป ฉันนั้น ทุกข์ย่อมไม่เป็นไปแก่ผู้นั้นผู้ไม่คำนึงถึงอยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ใกล้นิพพาน’

[๘๑๒] ผู้ใดได้ลิ้มรสแล้วเป็นผู้มีสติเฉพาะหน้า ผู้นั้นย่อมไม่กำหนัดยินดีในรส ย่อมมีจิตปราศจากความกำหนัดเสวย อารมณ์นั้น และไม่หมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๘๑๓] ทุกข์ก็ดี กิเลสก็ดีของบุคคลนั้นผู้ลิ้มรสโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้นและเสวย(โลกุตตร)เวทนาอยู่ย่อมสิ้นไป และไม่ก่อตัวขึ้นอีกได้ ฉันใด บุคคลนั้นย่อมมีสติเที่ยวไป ฉันนั้น ทุกข์ย่อมไม่เป็นไปแก่ผู้นั้นผู้ไม่คำนึงถึงอยู่ อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ใกล้นิพพาน,[๘๑๔] ผู้ใดได้ถูกต้องโผฏฐัพพะแล้วเป็นผู้มีสติเฉพาะหน้า ผู้นั้นย่อมไม่กำหนัดยินดีในโผฏฐัพพะ ย่อมมีจิตปราศจากความกำหนัดเสวยอารมณ์นั้น และไม่หมกมุ่นอารมณ์นั้นอยู่

[๘๑๕] ทุกข์ก็ดี กิเลสก็ดีของบุคคลนั้นผู้ถูกต้องผัสสะโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้นและเสวย(โลกุตตร)เวทนาอยู่ย่อมสิ้นไป และไม่ก่อตัวขึ้นอีกได้ ฉันใด บุคคลนั้นย่อมมีสติเที่ยวไป ฉันนั้น ทุกข์ย่อมไม่เป็นไปแก่ผู้นั้นผู้ไม่ คำนึงถึงอยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า ‘ผู้อยู่ใกล้นิพพาน,[๘๑๖] ผู้ใดได้รู้ธรรมารมณ์แล้วเป็นผู้มีสติเฉพาะหน้า ผู้นั้น ย่อมไม่กำหนัดยินดีในธรรมารมณ์ ย่อมมีจิตปราศจากความกำหนัดเสวยอารมณ์นั้น และไม่หมกมุ่นอารมณ์ นั้นอยู่

[๘๑๗] ทุกข์ก็ดี กิเลสก็ดีของบุคคลนั้นผู้รู้แจ้งธรรมารมณ์โดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้นและเสวย(โลกุตตร)เวทนาอยู่ย่อมสิ้นไป และไม่ก่อตัวขึ้นอีกได้ ฉันใด บุคคลนั้น ย่อมมีสติเที่ยวไป ฉันนั้น ทุกข์ย่อมไม่เป็นไปแก่ผู้นั้นผู้ไม่คำนึงถึงอยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า' ‘ผู้อยู่ใกล้นิพพาน,

๖. เสลเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระเสลเถระ

{๓๙๐}นัยว่า ท่านพระเสลเถระเมื่อครั้งยังเป็นพราหมณ์ ได้กล่าวชมเชย พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถา ๖ คาถา ความว่า

[๘๑๘] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์ทรงมีพระวรกายบริบูรณ์ มีพระรัศมีงดงาม มีพระชาติดี มองดูงดงาม มีพระฉวีวรรณเปล่งปลั่ง มีพระทาฐะเป็นเงางาม มีพระวิริยภาพ

[๘๑๙] เพราะว่ามหาปุริสลักษณะอันเป็นเครื่องแตกต่างจากสามัญชนมีอยู่ในพระวรกายของพระองค์ผู้เป็นนรสุชาติครบถ้วน

[๘๒๐] พระองค์ทรงมีพระเนตรแจ่มใส มีพระพักตร์ผุดผ่อง มีพระวรกายตรงดังกายพรหม มีพระรัศมีรุ่งเรืองอยู่ใน ท่ามกลางหมู่สมณะเหมือนดวงอาทิตย์ฉะนั้น