๖. เสลเถรคาถา เล่ม ๒๖

ปริปุณฺณกาโย สุรุจิ สุชาโต จารุทสฺสโน

สุวณฺณวณฺโณสิ ภควา สุสุกฺกทาโฐสิ วีริยวา.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พระองค์เสด็จอุบัติมาดีแล้ว

ทรงมีพระวิริยภาพ มีพระวรกายสมบูรณ์

มีพระรัศมีที่ซ่านออกจากพระวรกายงดงาม

สวยงามน่าทัศนายิ่งนัก

พระฉวีวรรณเปล่งปลั่งดังทองคำ พระเขี้ยวแก้วทั้งซ้ายขวาก็สุกใส

นรสฺส หิ สุชาตสฺส เย ภวนฺติ วิยญฺชนา

สพฺเพ เต ตว กายสฺมึ มหาปุริสลกฺขณา.

เพราะพระลักษณะแห่งมหาบุรุษ

ที่มีปรากฏแก่มหาบุรุษนั้น

ย่อมมีปรากฏในพระวรกายของพระองค์อย่างครบถ้วน

ปสนฺนเนตฺโต สุมุโข พฺรหา อุชุ ปตาปวา

มชฺเฌ สมณสํฆสฺส อาทิจฺโจว วิโรจสิ.

พระองค์มีพระเนตรแจ่มใส พระพักตร์ผุดผ่อง

พระวรกายสูงใหญ่ตรง

มีพระเดช ทรงรุ่งเรืองท่ามกลางหมู่สมณะ

เหมือนดวงอาทิตย์รุ่งเรืองอยู่

กลฺยาณทสฺสโน ภิกฺขุ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ

กึ เต สมณภาเวน เอวํ อุตฺตมวณฺณิโน.

พระองค์เป็นภิกษุ มีพระคุณสมบัติงดงามน่าชม

มีพระฉวีวรรณ ผุดผ่องดังทองคำ

พระองค์ทรงมีวรรณสูงส่งถึงเพียงนี้ จะเป็นสมณะไปทำไม

ราชา อรหสิ ภวิตุํ จกฺกวตฺติรเถสโภ

จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชมฺพุสณฺฑสฺส อิสฺสโร.

พระองค์ควรเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ที่องอาจในหมู่พลรถ

ทรงปราบปรามไพรีชนะ ทรงเป็นใหญ่ในภาคพื้นชมพูทวีป

ซึ่งมีสมุทรสาครทั้งสี่เป็นขอบเขต

ขตฺติยา โภคี ราชาโน (๑) อนุยนฺตา ภวนฺติ เต

ราชาภิราชา มนุชินฺโท รชฺชํ กาเรหิ โคตม.

ข้าแต่พระโคดม ขอเชิญพระองค์ขึ้นครองราชย์

เป็นพระเจ้าจักรพรรดิจอมมนุษย์ตามพระราชประเพณี

ที่กษัตราธิราชโดยพระชาติได้เสวยราชย์

มีหมู่เสวกามาตย์เสด็จตามพระองค์เถิด

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระพุทธภาษิตนี้ว่า)

ราชาหมสฺมิ เสลาติ (ภควา) (๑) ธมฺมราชา อนุตฺตโร

ธมฺเมน จกฺกํ วตฺเตมิ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ.

เสลพราหมณ์ เราเป็นพระราชาอยู่แล้ว

คือเป็นพระธรรมราชาผู้ยอดเยี่ยม

ยังธรรมจักรที่ไม่มีใคร ๆ หมุนไปได้ ให้หมุนไปได้

(พระเสลเถระครั้งเป็นคฤหัสถ์ได้กล่าวภาษิตเหล่านี้ว่า)

สมฺพุทฺโธ ปฏิชานาสิ (อิติ เสโล พฺราหฺมโณ) ธมฺมราชา อนุตฺตโร

ธมฺเมน จกฺกํ วตฺเตมิ อิติ ภาสถ (๑) โคตม.

ข้าแต่พระโคดม พระองค์ทรงปฏิญาณว่า

เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นธรรมราชาผู้ยอดเยี่ยม

ทั้งยังตรัสยืนยันว่า ยังธรรมจักรให้เป็นไป

โก นุ เสนาปติ โภโต สาวโก สตฺถุรนฺวโย

โก อิมํ อนุวตฺเตติ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ.

ใครหนอเป็นเสนาบดีของพระองค์ผู้เจริญ

เป็นสาวกผู้ประพฤติตามเบื้องพระยุคลบาทของพระองค์ผู้เป็นศาสดา

ใครจะช่วยประกาศธรรมจักรที่พระองค์ทรงให้เป็นไปแล้วนี้ได้

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระพุทธภาษิตนี้ว่า)

มยา ปวตฺติตํ จกฺกํ (เสลาติ ภควา) ธมฺมจกฺกํ อนุตฺตรํ

สารีปุตฺโต อนุวตฺเตติ อนุชาโต ตถาคตํ.

เสลพราหมณ์เอ๋ย สารีบุตรผู้เกิดตามตถาคต

จะช่วยประกาศธรรมจักรที่ยอดเยี่ยมซึ่งเราให้เป็นไปไว้แล้ว

อภิญฺเญยฺยํ อภิญฺญาตํ ภาเวตพฺพญฺจ ภาวิตํ

ปหาตพฺพํ ปหีนํ เม ตสฺมา พุทฺโธสฺมิ พฺราหฺมณ.

พราหมณ์ เราได้รู้ยิ่งธรรมที่ควรรู้ยิ่ง

ได้เจริญธรรมที่ควรให้เจริญ ได้ละธรรมที่ควรละได้แล้ว

เพราะฉะนั้น เราจึงเป็นพระพุทธเจ้า

วินยสฺส มยิ กงฺขํ อธิมุจฺจสฺสุ พฺราหฺมณ

ทุลฺลภํ ทสฺสนํ โหติ สมฺพุทฺธานํ อภิณฺหโส.

พราหมณ์ ท่านจงกำจัดความเคลือบแคลงสงสัยในเราเสีย

จงน้อมใจเชื่อเราเสียเถิด

เพราะว่าการพบเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลาย

เยสํ เว ทุลฺลโภ โลเก ปาตุภาโว อภิณฺหโส

โสหํ พฺราหฺมณ พุทฺโธสฺมิ สลฺลกตฺโต อนุตฺตโร.

ผู้จะปรากฏเนือง ๆ ในโลก

ย่อมเป็นการหาได้ยาก

พราหมณ์ เรานั้น เป็นพุทธเจ้า

เป็นหมอผ่าตัดลูกศรคือกิเลสมีราคะเป็นต้นชั้นเยี่ยม

พฺรหฺมภูโต อติตุโล มารเสนปฺปมทฺทโน

สพฺพามิตฺเต วสีกตฺวา โมทามิ อกุโตภโย.

เป็นผู้ประเสริฐ ไม่มีผู้เปรียบเทียบ

ย่ำยีมารและเสนามาร

ทำมารทั้งหมดซึ่งไม่ใช่มิตรไว้ในอำนาจ

ไม่มีภัยแต่ที่ไหนเบิกบานอยู่

(พระเสลเถระ ครั้งเป็นคฤหัสถ์ กราบทูลด้วย ๓ คาถาว่า)

อิทํ โภนฺโต นิสาเมถ ยถา ภาสติ จกฺขุมา

สลฺลกตฺโต มหาวีโร สีโหว นทตี วเน.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอเชิญพระองค์

จงทรงใคร่ครวญคำของข้าพระองค์นี้

เหมือนอย่างที่พระตถาคตผู้มีพระจักษุ

เป็นหมอผ่าตัดลูกศรคือกิเลสมีราคะเป็นต้น

เป็นมหาวีระ ตรัสไว้ดังราชสีห์บันลือในป่า

พฺรหฺมภูตํ อติตุลํ มารเสนปฺปมทฺทนํ

โก ทิสฺวา นปฺปสีเทยฺย อปิ กณฺหาภิชาติโก.

ใครได้เห็นพระองค์ผู้ประเสริฐ ไม่มีผู้เปรียบเทียบ

ย่ำยีมารและเสนามาร

จะไม่พึงเลื่อมใสเล่า

ถึงคนที่เกิดในตระกูลต่ำก็ยังเลื่อมใส

โย มํ อิจฺฉติ อเนฺวตุ โย วา นิจฺฉติ คจฺฉตุ

อิธาหํ ปพฺพชิสฺสามิ วรปญฺญสฺส สนฺติเก.

ผู้ปรารถนาจะตามฉัน ก็เชิญมา

หรือผู้ไม่ปรารถนา ก็เชิญกลับไป

ฉันจะบวชในสำนักของพระพุทธเจ้า

ผู้มีพระปัญญาประเสริฐนี้

(มาณพทั้งหลายซึ่งเป็นอันเตวาสิก ๓๐๐ คน ได้กล่าวภาษิตนี้ว่า)

เอตญฺเจ รุจฺจตี โภโต สมฺมาสมฺพุทฺธสาสนํ

มยมฺปิ ปพฺพชิสฺสาม วรปญฺญสฺส สนฺติเก.

ถ้าท่านอาจารย์ผู้เจริญชอบใจคำสอน

ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้

แม้พวกเราก็จะบวชในสำนัก

ของพระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาประเสริฐ

(พระเสลเถระ ครั้งเป็นคฤหัสถ์ดีใจ ได้กราบทูลด้วยภาษิตว่า)

พฺราหฺมณา ติสตา อิเม ยาจนฺติ ปญฺชลีกตา

พฺรหฺมจริยํ จริสฺสาม ภควา ตว สนฺติเก.

พราหมณ์ ๓๐๐ คนนี้ พากันประนมมือ ทูลขอบรรพชาว่า

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ทั้งหลาย

จะประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักของพระองค์

(พระผู้มีพระภาค ให้พราหมณ์ทั้งหมดบวชแล้ว ตรัสพระพุทธภาษิตว่า)

สฺวาขาตํ พฺรหฺมจริยํ (เสลาติ ภควา) สนฺทิฏฺฐิกมกาลิกํ

ยตฺถ อโมฆา ปพฺพชฺชา อปฺปมตฺตสฺส สิกฺขโต.

เสละ พรหมจรรย์เรากล่าวไว้ดีแล้ว

ผู้บรรลุจะเห็นได้เอง ให้ผลไม่จำกัดกาล

ในศาสนาที่มีการบรรพชาไม่ไร้ผล

เมื่อคนที่ไม่ประมาทหมั่นศึกษาอยู่

(พระเสลเถระเมื่อจะพยากรณ์พระอรหัต ได้กล่าวภาษิตเหล่านี้ว่า)

ยนฺตํ สรณมาคมฺม อิโต อฏฺฐมิ (๑) จกฺขุม

สตฺตรตฺเตน ภควา ทนฺตามฺห ตว สาสเน.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาคผู้มีพระจักษุ

เพราะข้าพระองค์ทั้งหลายได้ถึงสรณคมน์นั้นในวันที่ ๘ แต่นี้ ฉะนั้น

ข้าพระองค์ทั้งหลายจึงได้ใช้เวลาฝึกอินทรีย์

ในพระศาสนาของพระองค์มาเป็นเวลา ๗ วัน

ตุวํ พุทฺโธ ตุวํ สตฺถา ตุวํ มาราภิภู มุนิ

ตุวํ อนุสเย เฉตฺวา ติณฺโณ ตาเรสิมํ ปชํ.

พระองค์ทรงเป็นสัพพัญญูพุทธเจ้า

เป็นศาสดา เป็นจอมปราชญ์ ทรงครอบงำมารได้

ทรงตัดอนุสัยกิเลสได้ ทรงข้ามห้วงน้ำใหญ่คือสงสารได้แล้ว

จึงทรงยังหมู่สัตว์นี้ให้ข้ามได้ด้วย

อุปธี เต สมติกฺกนฺตา อาสวา เต ปทาลิตา.

สีโหว อนุปาทาโน ปหีนภยเภรโว.

พระองค์ทรงล่วงอุปธิกิเลสได้พ้น ทำลายอาสวะแล้ว

ไม่มีความยึดมั่น ละความหวาดกลัวภัยได้

เหมือนราชสีห์ ไม่กลัวต่อหมู่เนื้อ

ภิกฺขโว ติสตา อิเม ติฏฺฐนฺตี ปญฺชลีกตา

ปาเท วีร ปสาเรหิ นาคา วนฺทนฺตุ สตฺถุโนติ.

เสโล เถโร.

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงแกล้วกล้า

ภิกษุทั้ง ๓๐๐ รูปนี้ ยืนประนมมืออยู่

ขอพระองค์ทรงเหยียดพระยุคลบาทเถิด

ภิกษุทั้งหลาย จะได้ถวายบังคมพระองค์ผู้เป็นศาสดา