๖. เสลเถรคาถา เล่ม ๒๖

[๘๑๗] ทุกข์ก็ดี กิเลสก็ดีของบุคคลนั้นผู้รู้แจ้งธรรมารมณ์โดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้นและเสวย(โลกุตตร)เวทนาอยู่ย่อมสิ้นไป และไม่ก่อตัวขึ้นอีกได้ ฉันใด บุคคลนั้น ย่อมมีสติเที่ยวไป ฉันนั้น ทุกข์ย่อมไม่เป็นไปแก่ผู้นั้นผู้ไม่คำนึงถึงอยู่อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกผู้นั้นว่า' ‘ผู้อยู่ใกล้นิพพาน,

๖. เสลเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระเสลเถระ

{๓๙๐}นัยว่า ท่านพระเสลเถระเมื่อครั้งยังเป็นพราหมณ์ ได้กล่าวชมเชย พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถา ๖ คาถา ความว่า

[๘๑๘] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์ทรงมีพระวรกายบริบูรณ์ มีพระรัศมีงดงาม มีพระชาติดี มองดูงดงาม มีพระฉวีวรรณเปล่งปลั่ง มีพระทาฐะเป็นเงางาม มีพระวิริยภาพ

[๘๑๙] เพราะว่ามหาปุริสลักษณะอันเป็นเครื่องแตกต่างจากสามัญชนมีอยู่ในพระวรกายของพระองค์ผู้เป็นนรสุชาติครบถ้วน

[๘๒๐] พระองค์ทรงมีพระเนตรแจ่มใส มีพระพักตร์ผุดผ่อง มีพระวรกายตรงดังกายพรหม มีพระรัศมีรุ่งเรืองอยู่ใน ท่ามกลางหมู่สมณะเหมือนดวงอาทิตย์ฉะนั้น

[๘๒๑] พระองค์เป็นพระภิกษุที่งดงามน่าชม มีพระฉวีวรรณผุดผ่องดังผิวทองคำ พระองค์ทรงมีพระคุณสมบัติสูงส่งอย่างนี้ จะมัวมาเป็นสมณะอยู่ทำไมเล่า[๘๒๒] พระองค์ควรจะเป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ประเสริฐ เป็นใหญ่ในแผ่นดินมีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชนะวิเศษ เป็นผู้ยิ่งใหญ่ในชมพูทวีป[๘๒๓] มีกษัตริย์ทั้งหลายผู้เป็นพระราชามหาศาลเสด็จติดตามพระองค์ ข้าแต่พระโคดม ขอเชิญพระองค์ทรงครอง ราชสมบัติเป็นพระราชาธิราชจอมมนุษย์เถิด

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

[๘๒๔] ดูก่อนเสลพราหมณ์ เราเป็นพระราชาอยู่แล้ว คือ เป็นพระธรรมราชาที่ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า หมุนจักรซึ่งใคร ๆ หมุน ไม่ได้ให้เป็นไปอยู่โดยธรรม

(เสลพราหมณ์ได้กราบทูลถามว่า)

[๘๒๕] ข้าแต่พระโคดม พระองค์ทรงปฏิญญาว่าเป็นสัมพุทธะ และตรัสว่าเป็นพระธรรมราชาที่ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า หมุนจักรให้เป็นไปอยู่โดยธรรม

[๘๒๖] ใครหนอเป็นเสนาบดีของพระองค์ เป็นสาวกผู้อนุวัตรตามของพระศาสดา ใครหนอจะช่วยหมุนธรรมจักรตาม ที่พระองค์ทรงหมุนไปแล้วนี้ให้เป็นไปเนือง ๆ ได้(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

[๘๒๗] ธรรมจักรอันยอดเยี่ยมที่เราหมุนไปแล้ว สารีบุตรผู้เกิดตามตถาคต จะช่วยหมุนให้เป็นไปเนือง ๆ ได้

[๘๒๘] ดูก่อนพราหมณ์ สิ่งที่ควรรู้ยิ่งเราก็รู้ยิ่งแล้ว สิ่งที่ควรเจริญเราก็เจริญแล้ว สิ่งที่ควรละเราก็ละได้แล้ว เพราะฉะนั้น เราจึงเป็นพุทธะ[๘๒๙] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงกำจัดความสงสัยในตัวเราออกเสีย จงน้อมใจเชื่อเถิด การได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายเนือง ๆ เป็นการยาก[๘๓๐] ความปรากฏแห่งพระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายเนือง ๆ ก็เป็นการยากในโลก ดูก่อนพราหมณ์ เราเป็นพระสัมพุทธเจ้า เป็นหมอผ่าตัดที่ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า[๘๓๑] เป็นผู้ประเสริฐ ไม่มีใครทัดเทียม ย่ำยีเสียชื่งมารและเสนามารได้ ทำข้าศึกทั้งปวงให้อยู่ในอำนาจได้ ไม่มีภัย แต่ที่ไหน บันเทิงใจอยู่

(เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้ เสลพราหมณ์เกิดความเลื่อมใส ขึ้นฉับพลัน ประสงค์จะบวช จึงกล่าวกะพวกมาณพผู้เป็นศิษย์ ๓๐๐ คนว่า)

[๘๓๒] ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงใคร่ครวญธรรม นี้ตามที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระจักษุตรัสไว้ พระผู้มี พระภาคเจ้าทรงเป็นหมอผ่าตัดผู้มีความแกล้วกล้ายิ่งใหญ่ ประดุจดังพญาราชสีห์บันลืออยู่ในป่าฉะนั้น[๘๓๓] ใครเล่าได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ประเสริฐ ผู้ไม่มีใครทัดเทียม ทรงย่ำยีเสียซึ่งมารและเสนามารได้แล้วจะไม่เลื่อมใส ถึงแม้จะเป็นผู้ที่เกิดในตระกูลที่ต่ำก็ตาม[๘๓๔] ผู้ใดปรารถนา เชิญผู้นั้นตามฉันมา ส่วนผู้ใดไม่ปรารถนา เชิญผู้นั้นกลับไปเถิด ฉันจักบวชในสำนักของพระผู้มี พระภาคเจ้าผู้ทรงมีพระปัญญาอันประเสริฐนี้

(มาณพเหล่านั้นกล่าวว่า)

[๘๓๔] ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ถ้าท่านผู้เจริญชอบใจคำสั่งสอน ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างนี้ แม้พวกกระผมก็จัก บวชในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีพระปัญญา อันประเสริฐ

(เสลพราหมณ์ชอบใจคำของมาณพเหล่านั้น เมื่อจะแสดงมาณพ เหล่านั้นพร้อมทูลขอบรรพชา จึงกราบทูลว่า)

[๘๓๖] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า พราหมณ์ทั้ง ๓๐๐ คนเหล่านั้น พากันประนมมือทูลขอบรรพชาว่า‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า พวกข้าพระองค์จักประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักของพระองค์,

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า)

[๘๓๗] ดูก่อนพราหมณ์ พรหมจรรย์อันเรากล่าวดีแล้ว อันผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล เป็นที่ทำให้บรรพชาของผู้ไม่ประมาทศึกษาอยู่ ไม่เปล่าประโยชน์

(ท่านพระเสลเถระครั้นบรรลุอรหัตแล้วได้เข้าไปเฝึาพระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ภาษิตคาถาไว้ ๕ คาถา เป็นการพยากรณ์อรหัตตผล ๑ คาถา ทูลสดุดี ๒ คาถา และทูลวิงวอนขอถวายบังคมพระบาทยุคล ๑ คาถา)

[๘๓๘] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระจักษุ นับแต่วันที่พวกข้าพระองค์ถึงพระองค์เป็นสรณะก็ล่วงไปแล้วได้ ๗ วัน ครบ ๘ วันเข้าวันนี้ พวกข้าพระองค์เป็นผู้ได้ฝึกฝนแล้ว ในพระศาสนาของพระองค์

[๘๓๙] พระองค์ทรงเป็นผู้ตื่นแล้วและยังทรงปลุกผู้อื่นให้ตื่นได้อีกด้วย พระองค์ทรงเป็นพระศาสดาของทวยเทพและ มนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นพระมุนีผู้ทรงครอบงำมารและเสนามารได้ ทรงตัดอนุสัยได้แล้ว ทรงข้ามห้วงแห่งสังสารวัฏได้แล้ว ทรงยังหมู่สัตว์นี้ให้ข้ามห้วงแห่ง สังสารวัฏได้ด้วย[๘๔๐] ทรงก้าวล่วงอุปธิได้แล้ว ทรงทำลายอาสวะทั้งหลายได้แล้ว ทรงเป็นผู้ไม่มีความยึดมั่น ทรงละความขลาดกลัวต่อภัยได้แล้ว เหมือนสีหราชผู้ไม่ครั่นคร้ามต่อหมู่เนื้อฉะนั้น

[๘๔๑] ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า ภิกษุ ๓๐๐ รูปเหล่านี้พากันมายืนประคองอัญชลีอยู่พร้อมหน้า ขอพระองค์โปรดทรงเหยียดฝ่าพระบาททั้งสองมาเถิด ภิกษุผู้ประเสริฐ ทั้งหลายจะขอถวายบังคมพระองค์ผู้ทรงเป็นพระศาสดา

๗. ภัททิยกาลิโคธาปุตตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระภัททิยเถระโอรสพระนางกาลิโคธา

ท่านพระภัททิยเถระโอรสพระนางกาลิโคธาได้เปล่งวาจาแสดงการพยากรณ์อรหัตตผลต่อเบื้องพระพักตร์พระศาสดาด้วยคาถาเหล่านี้ว่า

{๓๙๑}[๘๔๒] ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อก่อนข้าพระองค์จะไปไหนก็ขึ้นคอข้างไปแม้จะนุ่งห่มผ้าก็นุ่งห่มแต่ผ้าที่ส่งมาจากแคว้นกาสีซึ่งมีเนื้อละเอียด แม้จะบริโภคก็บริโภคแต่อาหารล้วนเป็นข้าวสาลี พร้อมด้วยเนื้ออันสะอาดมีโอชารส ถึงกระนั้น ความสุขนั้นก็หาได้ทำจิตของข้าพระองค์ให้ยินดี เหมือนความสุขในวิเวกในบัดนี้ไม่[๘๔๓] บัดนี้ ข้าพระองค์ผู้มีนามว่าภัททิยะโอรสของพระนางกาลีโคธา ผู้เจริญด้วยคุณมีศีลเป็นต้น ประกอบความเพียรต่อเนื่อง ยินดีแต่อาหารที่ได้มาด้วยการบิณฑบาต ไม่ยึดมั่น เพ่งพินิจอยู่

[๘๔๔] ข้าพระองค์ผู้มีนามว่าภัททิยะโอรสของพระนางกาลิโคธา ถือการนุ่งห่มผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ประกอบความเพียรต่อเนื่อง ยินดีแต่อาหารที่ได้มาด้วยการบิณฑบาต ไม่ยึดมั่น เพ่งพินิจอยู่