๘. องคุลิมาลเถรคาถา เล่ม ๒๖

๘. องคุลิมาลเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระองคุลิมาลเถระ

{๓๙๒}(โจรองคุลิมาลได้กล่าวคาถากราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า)

[๘๖๖] ดูก่อนสมณะ ท่านเดินไปอยู่แท้ ๆ กลับพูดว่า ‘เราหยุดแล้ว, แต่ข้าพเจ้าหยุดแล้ว ท่านกลับพูดว่า ‘ท่านสิยังไม่หยุด, ดูก่อนสมณะ ข้าพเจ้าขอถามความนี้กะท่าน อย่างไรท่านจึงชื่อว่าหยุดแล้ว อย่างไรข้าพเจ้าจึงชื่อว่ายังไม่หยุด

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า)

[๘๖๗] ดูก่อนองคุลิมาล เราวางอาชญาในสรรพสัตว์ได้แล้ว จึงชื่อว่าหยุดแล้วในกาลทุกเมื่อ ส่วนท่านยังไม่สำรวมในสัตว์ทั้งหลาย เพราะฉะนั้น เราจึงชื่อว่าหยุดแล้ว ส่วนท่านชื่อว่ายังไม่หยุด

(องคุลิมาลโจรกราบทูลว่า)

[๘๖๘] ดูก่อนสมณะ ท่านผู้อันเทพดาและมนุษย์บูชาแล้ว แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ เสด็จมาถึงป่าใหญ่เพื่อจะสงเคราะห์ ข้าพเจ้าสิ้นกาลนานหนอ ข้าพเจ้านั้นจักเลิกละบาปตั้งเป็นพันเสีย เพราะมาได้ฟังคาถาอันประกอบด้วยธรรม ของท่าน

(พระสังคีติกาจารย์ได้กล่าวคาถาเพิ่มไว้ ๒ คาถา ความว่า)

[๘๖๙] องคุลิมาลโจรกล่าวดังนี้แล้วได้ทิ้งดาบและอาวุธลงในเหว ลึกที่โกรกชัน องคุลิมาลโจรได้ถวายบังคมพระบาททั้ง สองของพระสุคตเจ้าแล้วได้ทูลขอบรรพชากะพระสุคตเจ้า ณ ที่นั้นเอง[๘๗๐] ก็แลพระพุทธเจ้าผู้ทรงประกอบด้วยพระกรุณา ทรงแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ เป็นศาสดาของโลกพร้อมทั้ง เทวโลกได้ตรัสกะองคุลิมาลโจรในเวลานั้นว่า‘ท่านจงเป็นภิกษุมาเถิด’ นี้แหละเป็นภิกษุภาวะขององคุลิมาล โจรนั้น

(ท่านพระองคุลิมาลเถระครั้นบรรลุอรหัตตผลแล้วเสวยวิมุตติสุขอยู่ เกิดปีติโสมนัส ได้กล่าวอุทานคาถาไว้ ความว่า)

[๘๗๑] ก็ผู้ใดเมื่อก่อนเคยประมาทมาแล้ว ต่อมาภายหลังเขาไม่ประมาท ผู้นั้นยอมยังโลกนี้ให้สว่าง เหมือนดวงจันทร์ ที่พ้นจากเมฆหมอกแล้วฉะนั้น

[๘๗๒] ผู้ใดทำบาปกรรมไว้แล้ว แต่ปิดกั้นเสียได้ด้วยกุศล ผู้นั้นย่อมยังโลกนี้ให้สว่าง เหมือนดวงจันทร์ที่พ้นจากเมฆหมอกแล้วฉะนั้น

[๘๗๓]ภิกษุใดแลยังหนุ่มแน่น ประกอบความขวนขวายในพระ พุทธศาสนาอยู่ ภิกษุนั้นย่อมยังโลกนี้ให้สว่าง เหมือน ดวงจันทร์ที่พ้นจากเมฆหมอกแล้วฉะนั้น

[๘๗๔] ขอให้ศัตรูทั้งหลายของเราจงฟังธรรมกถาเถิด ขอให้ศัตรูทั้งหลายของเราจงประกอบความขวนขวายใน

พระพุทธศาสนาเถิด ขอให้ศัตรูทั้งหลายของเราจงคบหา แต่เหล่ากัลยาณมิตรผู้เป็นสัตบุรุษ ผู้ชักชวนให้ถือธรรม เท่านั้นเถิด

[๘๗๕] ขอให้ศัตรูทั้งหลายของเราจงฟังธรรมของท่านผู้กล่าวถึงขันติธรรม ผู้มีปกติกล่าวสรรเสริญเมตตาตามกาลอันควร และจงทำตามธรรมที่ได้ฟังแล้วนั้นเถิด[๘๗๖] ผู้ที่เป็นศัตรูนั้นไม่พึงเบียดเบียนเราหรือใคร ๆ อื่นเลย ขอให้บรรลุถึงความสงบอย่างยิ่งเถิด พึงอภิบาลรักษาทั้งผู้ที่ สะดุ้งกลัวและมีจิตมั่นคงด้วยเถิด[๘๗๗] แท้จริง คนทดน้ำย่อมชักน้ำไปได้ ช่างศรย่อมดัดลูกศรให้ตรงได้ ช่างถากย่อมถากไม้ให้ตรงได้ ฉันใด บัณฑิตทั้งหลายก็ย่อมฝึกฝนตนให้ตรงได้ ฉันนั้น[๘๗๘] คนบางพวกย่อมฝึกฝนสัตว์ด้วยไม้เรียวบ้าง ด้วยขอบ้างด้วยแส้บ้าง เราเป็นผู้ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้คงที่ทรงฝึกฝนแล้วโดยไม่ต้องใช้ไม้เรียว ไม่ต้องใช้ศัสตรา[๘๗๙] เมื่อก่อนเรามีชื่อว่าอหิงสกะ แปลว่าผู้ไม่เบียดเบียน แต่ยังเบียดเบียนผู้อื่นอยู่ วันนี้เรามีชื่อตรงความจริง คือ เราไม่เบียดเบียนใคร ๆ[๘๘๐] เมื่อก่อนเราเป็นโจรมีชื่อลือชาว่าองคุลิมาล ถูกกิเลสดุจห้วงนํ้าใหญ่พัดไป ได้ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะแล้ว

[๘๘๑] เมื่อก่อนเรามีมือเปื้อนเลือดมีชื่อลือชาว่าองคุลิมาล บัดนี้ ได้ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะแล้ว จึงถอนตัณหาเป็นเหตุ นำไปสู่ภพน้อยใหญ่เสียได้

[๘๘๒] เราทำกรรมที่จะให้ถึงทุคติเช่นนั้นไว้มาก ถูกวิบากกรรมให้ผลแล้ว เราขอเป็นผู้ไม่มีหนี้บริโภคโภชนะ

[๘๘๓] พวกคนพาลผู้มีปัญญาทรามย่อมประกอบเนือง ๆ ซึ่งความประมาท ส่วนผู้มีปัญญาย่อมรักษาความไม่ ประมาทไว้เหมือนรักษาทรัพย์ที่ประเสริฐสุดไว้ฉะนั้น[๘๘๔] ท่านทั้งหลายจงอย่าประกอบเนือง ๆ ซึ่งความประมาท อย่าประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเชยชิดด้วยอำนาจความ ยินดีในกาม เพราะว่าคนที่ไม่ประมาทแล้วเพ่งพินิจอยู่ ย่อมบรรลุถึงความสุขอันไพบูลย์[๘๘๕] การที่เรามาสู่พระพุทธศาสนานี้นั้นเป็นการมาดีแล้ว ไม่ปราศจากประโยชน์ ไม่เป็นการคิดผิด บรรดาธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกไว้ดีแล้ว ธรรมใดประเสริฐสุด เราก็ได้เข้าถึงธรรมนั้นแล้ว[๘๘๖] การที่เราได้เข้าถึงธรรมอันประเสริฐสุดนี้นั้นเป็นการเข้าถึงดีแล้ว ไม่ปราศจากประโยชน์ ไม่เป็นการคิดผิด เราได้วิชชา ๓ แล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เสร็จแล้ว[๘๘๗] เมื่อครั้งเราอยู่ในป่า โคนไม้ ภูเขา หรือในถํ้า ทุก ๆ แห่ง มีใจหวาดเสียวอยู่เป็นนิจ

[๘๘๘] เราจะนอน จะยืน จะมีชีวิตอยู่ก็เป็นสุข ไม่ต้องตกอยู่ในบ่วงมือมาร โอหนอ ! เราผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์แล้ว

[๘๘๙] เมื่อก่อนเรามีเชื้อชาติเป็นพราหมณ์ มีครรภ์เป็นที่ถือปฏิสนธิบริสุทธิ์ทั้งสองฝ่าย มาบัดนี้ เราเป็นโอรสของ พระสุคตศาสดาผู้ทรงเป็นพระธรรมราชา[๘๙๐] เราเป็นผู้ปราศจากตัณหาแล้ว ไม่ถือมั่น คุ้มครองทวารสำรวมดีแล้ว เราตัดรากเหง้าของทุกข์ได้แล้ว บรรลุถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะแล้ว

[๘๙๑] พระศาสดาเราก็ได้อยู่ใกล้ชิดแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว ภาระอันหนักก็ปลงลงแล้ว ตัณหาที่นำไปสู่ภพใหม่ก็ถอนได้แล้ว

๙. อนุรุทธเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระอนุรุทธเถระ

(ท่านพระอนุรุทธเถระเมื่อเสวยวิมุตติสุขอยู่ ในวันหนึ่งพิจารณาดูข้อปฏิบัติของตนแล้วเกิดปีติโสมนัส ได้เปล่งอุทานคาถาเหล่านี้ ความว่า)

{๓๙๓}[๘๙๒] อนุรุทธะ(คือเรา)นี้แหละละพระชนกชนนี พระประยูรญาติละกามคุณ ๕ ได้แล้ว เพ่งพินิจอยู่

[๘๙๓] บุคคลผู้เพียบพร้อมด้วยการฟ้อนรำขับร้อง มีดนตรี บรรเลงปลุกให้รื่นเริงใจอยู่ทุกค่ำเช้า ก็ไม่บรรลุถึงความ บริสุทธิ์ด้วยการฟ้อนรำขับร้องนั้นได้ เพราะยังเป็นผู้ยินดีในกามคุณอันเป็นวิสัยแห่งมารอยู่