๘. องคุลิมาลเถรคาถา เล่ม ๒๖

คจฺฉํ วเทสิ สมณ ฐิโตมฺหิ

มมญฺจ พฺรูสิ ฐิตมฏฺฐิโตติ

ปุจฺฉามิ ตํ สมณ เอตมตฺถํ

กถํ ฐิโต ตฺวํ อหมฏฺฐิโตมฺหิ.

ท่านสมณะ ท่านยังเดินอยู่ แต่กลับกล่าวว่า เราหยุดแล้ว

และกล่าวหาเราซึ่งหยุดแล้วว่า ไม่หยุด

ท่านสมณะ เราขอถามท่านถึงความข้อนี้ที่ว่า

ท่านหยุดแล้ว แต่เราซิ ไม่หยุด อย่างไรกัน

(พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบองคุลิมาลโจรนั้นด้วยพระคาถาว่า)

ฐิโต อหํ องฺคุลิมาล สพฺพทา

สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ

ตุวญฺจ ปาเณสุ อสญฺญโตสิ

ตสฺมา ฐิโตหํ ตุวมฏฺฐิโตสิ.

องคุลิมาล เราได้ละทิ้งโทษทัณฑ์ในสัตว์ทั้งมวลอยู่ทุกเมื่อ

ส่วนท่านซิไม่สำรวมในสัตว์ทั้งหลาย

เพราะฉะนั้น เราจึงชื่อว่าหยุดแล้ว

ส่วนท่านชื่อว่ายังไม่หยุด

(องคุลิมาลโจร กราบทูลว่า)

จิรสฺสํ วต เม มหิโต มเหสี

มหาวนํ สมโณ ปจฺจุปาทิ (๑)

โสหํ จชิสฺสามิ สหสฺสปาปํ

สุตฺวาน คาถํ ตว ธมฺมยุตฺตํ.

เป็นเวลานานหนอที่พระองค์ซึ่งเป็นสมณะ

ที่ชาวโลกพร้อมทั้งเทวโลกบูชา ทรงแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่

ได้เสด็จพระราชดำเนินมาสู่ป่าใหญ่เพื่ออนุเคราะห์ข้าพระองค์

ข้าพระองค์นั้น ได้สดับพระพุทธภาษิต

ซึ่งประกอบด้วยธรรมของพระองค์จะเลิกละบาปตั้งพัน

(พระสังคีติกาจารย์ ได้รจนา ๒ ภาษิตเหล่านี้ว่า)

อิจฺเจว โจโร อสิมาวุธญฺจ

โสพฺเภ ปปาเต นรเก อนฺวกาสิ

อวนฺทิ โจโร สุคตสฺส ปาเท

ตตฺเถว ปพฺพชฺชมยาจิ พุทฺธํ.

ครั้นองคุลิมาลโจรกราบทูลแล้ว

ก็ได้โยนดาบและอาวุธทิ้งเหวซึ่งทั้งกว้างและลึก

ได้ถวายบังคมพระยุคลบาทพระสุคต

ได้ทูลขอบวชกับพระพุทธเจ้า ณ ที่นั้นนั่นเอง

พุทฺโธ จ โข การุณิโก มเหสิ

โย สตฺถา โลกสฺส สเทวกสฺส.

ตเมหิ ภิกฺขูติ ตทา อโวจ

เอเสว ตสฺส อหุ ภิกฺขุภาโว.

ทันใดนั้นเอง พระพุทธเจ้า ทรงมีพระกรุณา

ทรงแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ เป็นศาสดาของชาวโลก

พร้อมทั้งเทวโลก ได้ตรัสกับองคุลิมาลโจรนั้นว่า

จงเป็นภิกษุมาเถิด เพียงเท่านี้

องคุลิมาลโจรนั้น ก็ได้เป็นภิกษุ

(พระองคุลิมาลเถระเกิดปีติโสมนัส จึงได้กล่าวภาษิตเหล่านี้ว่า)

โย จ ปุพฺเพ ปมชฺชิตฺวา ปจฺฉา โส นปฺปมชฺชติ

โสมํ โลกํ ปภาเสติ อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.

ผู้ใด ประมาทแล้วในกาลก่อน

ภายหลัง ไม่ประมาท

ผู้นั้นย่อมทำโลกนี้ให้สว่างไสว

ดุจดวงจันทร์พ้นจากเมฆ

ยสฺส ปาปํ กตํ กมฺมํ กุสเลน ปิถีย (๑)

โสมํ โลกํ ปภาเสติ อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.

บาปกรรมที่ทำไว้ ผู้ใดปิดกั้นเสียได้ ด้วยกุศล

ผู้นั้น ย่อมทำโลกนี้ให้สว่างไสว

ดุจดวงจันทร์พ้นจากเมฆ

โย หเว ทหโร ภิกฺขุ ยุญฺชตี พุทฺธสาสเน

โสมํ โลกํ ปภาเสติ อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.

ภิกษุใดแลยังหนุ่มแน่น

ย่อมประกอบขวนขวายในพระพุทธศาสนา

ภิกษุนั้น ย่อมทำโลกนี้ให้สว่างไสว

ดุจดวงจันทร์พ้นจากเมฆ

ทิสา หิ (๑) เม ธมฺมกถํ สุณนฺตุ

ทิสา หิ เม ยุญฺชนฺตุ พุทฺธสาสเน

ทิสา หิ เม เต มนุสฺเส ภชนฺตุ

เย ธมฺมเมวาทปยนฺติ สนฺโต.

พวกคนที่เป็นข้าศึกกับเรา

ขอเชิญสดับธรรมกถา

ขอเชิญปฏิบัติในพระพุทธศาสนา

ขอเชิญคบค้าสมาคมกับคนที่เป็นสัตบุรุษ

ซึ่งยึดมั่นแต่ธรรมเท่านั้น

ทิสา หิ๒ เม ขนฺติวาทานํ อวิโรธปฺปสํสินํ

สุณนฺตุ ธมฺมํ กาเลน ตญฺจ อนุวิธียนฺตุ.

ขอเชิญสดับธรรมของท่านที่กล่าวสรรเสริญความอดทน

ชอบสรรเสริญความไม่โกรธได้ตามกาล

และขอเชิญปฏิบัติตามธรรมที่ได้สดับแล้วนั้น

น หิ ชาตุ โส มมํ หึเส อญฺญํ วา ปน กญฺจินํ (๑)

ปปฺปุยฺย ปรมํ สนฺตึ รกฺเขยฺย ตสถาวเร.

ผู้เป็นข้าศึกกับเรานั้นแล

อย่าพึงเบียดเบียนเรา หรือสัตว์ไร ๆ อื่นเลย

พึงถึงความสงบอย่างเยี่ยม

และพึงรักษาคุ้มครองสัตว์ทั้งมวลเหมือนอาจารย์คุ้มครองศิษย์

อุทกํ หิ นยนฺติ เนตฺติกา

อุสุการา นมยนฺต (๑) เตชนํ

ทารุํ นมยนฺติ๔ ตจฺฉกา

อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา.

พวกคนไขน้ำก็ทำหน้าที่ไขน้ำ

พวกช่างทำศรก็ดัดลูกศร

พวกช่างไม้ก็ถากไม้

พวกบัณฑิตก็ฝึกตน

ทณฺเฑเนเก ทมยนฺติ องฺกุเสหิ กสาหิ จ

อทณฺเฑน อสตฺเถน อหํ ทนฺโตมฺหิ ตาทินา.

คนฝึกช้างและคนฝึกม้าบางพวก

มีท่อนไม้ ขอและแส้จึงจะฝึกได้

เราพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้คงที่

ซึ่งไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา ทรงฝึกได้เลย

อหึสโกติ เม นามํ หึสกสฺส ปุเร สโต

อชฺชาหํ สจฺจนาโมมฺหิ น นํ หึสามิ กญฺจินํ. (๑)

แต่ก่อนเรามีชื่อว่า อหิงสกะ แต่ยังเบียดเบียนอยู่

วันนี้ เรามีชื่อที่เป็นจริง ไม่เบียดเบียนใคร ๆ เลย

โจโร อหํ ปุเร อาสึ องฺคุลิมาโลติ วิสฺสุโต

วุยฺหมาโน มโหเฆน พุทฺธํ สรณมาคมํ.

แต่ก่อน เราได้เป็นโจรลือชื่อทั่วไปว่า องคุลิมาล

ถูกห้วงน้ำใหญ่พัดพาไป

จนได้มาถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นที่พึ่ง

โลหิตปาณี ปุเร อาสึ องฺคุลิมาโลติ วิสฺสุโต

สรณาคมนํ ปสฺส ภวเนตฺติ สมูหตา.

ครั้งก่อน เรามีมือเปื้อนเลือดลือชื่อทั่วไปว่า องคุลิมาล

ดูเอาเถิด สรณคมน์

เราถอนตัณหาที่นำไปสู่ภพได้แล้ว

ตาทิสํ กมฺมํ กตฺวาน พหุํ ทุคฺคติคามินํ

ผุฏฺโฐ กมฺมวิปาเกน อนโณ ภุญฺชามิ โภชนํ.

เราได้ทำกรรมอันเป็นเหตุให้ไปทุคติเช่นนั้นไว้มาก

จึงต้องรับผลกรรม

บัดนี้ย่อมฉันโภชนะอย่างไม่เป็นหนี้

ปมาทมนุยุญฺชนฺติ พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา

อปฺปมาทญฺจ เมธาวี ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ.

เหล่าชนพาลที่มีปัญญาทราม

ย่อมประกอบความประมาทอยู่เนือง ๆ

ส่วนผู้ที่มีปัญญาย่อมรักษาความไม่ประมาทไว้

ดุจบุคคลรักษาทรัพย์อันประเสริฐที่สุดไว้

มา ปมาทมนุยุญฺเชถ มา กามรติสนฺถวํ (๑)

อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต ปปฺโปติ ปรมํ สุขํ.

บุคคล อย่าพึงขวนขวายความประมาท

อย่าขวนขวายหาความสนิทสนมด้วยความยินดีในกาม

เพราะผู้ที่ไม่ประมาทเพ่งพินิจอยู่

ย่อมประสบความสุขอย่างยิ่ง

สฺวาคตํ นาปคตํ เนตํ ทุมฺมนฺติตํ มม

สํวิภตฺเตสุ ธมฺเมสุ ยํ เสฏฺฐํ ตทุปาคมํ.

การที่เรามาสำนักพระศาสดาเป็นการดีแล้ว มิใช่ไม่ดี

การที่เราคิดจะบวชในสำนักพระศาสดานี้ก็มิใช่เป็นการคิดไม่ดี

นั่นเป็นการเข้าถึงธรรมอย่างประเสริฐ

ในพระธรรมที่พระศาสดาทรงจำแนกไว้ดีแล้ว

สฺวาคตํ นาปคตํ เนตํ ทุมฺมนฺติตํ มม

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

การที่เรามายังสำนักพระผู้มีพระภาค

เป็นการมาดีแล้ว่ไม่ไร้ประโยชน์

การที่เราคิดจะบวชในสำนักของพระผู้มีพระภาคนี้

เป็นความคิดไม่เลวเลย

เราได้บรรลุวิชชา ๓ ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว

อรญฺเญ รุกฺขมูเล วา ปพฺพเตสุ คุหาสุ วา

ตตฺถ ตตฺเถว อฏฺฐาสึ อุพฺพิคฺคมนโส ตทา.

แต่ก่อน เราอยู่ตามป่า ตามโคนไม้ ตามภูเขา ตามถ้ำ

ทุกหนแห่ง อย่างมีใจหวาดระแวง

สุขํ สยามิ ฐายามิ สุขํ กปฺเปมิ ชีวิตํ

อหตฺถปาโส มารสฺส อโห สตฺถานุกมฺปิโต.

พอพระศาสดาทรงอนุเคราะห์แล้ว

ไม่ต้องตกอยู่ในบ่วงมือมาร จะยืน เดิน นั่ง นอน ก็เป็นสุข

พฺรหฺมชจฺโจ ปุเร อาสึ อุทิจฺโจ อุภโต อหุํ (๑)

โสชฺช ปุตฺโต สุคตสฺส ธมฺมราชสฺส สตฺถุโน.

เมื่อก่อน เรามีเชื้อชาติเป็นพราหมณ์

มีครรภ์เป็นที่ถือปฏิสนธิบริสุทธิ์ทั้ง ๒ ฝ่าย

วันนี้ เรานั้นเป็นโอรสของพระสุคตศาสดาผู้เป็นพระธรรมราชา

วีตตโณฺห อนาทาโน คุตฺตทฺวาโร สุสํวุโต

อฆมูลํ วธิตฺวาน (๑) ปตฺโต เม อาสวกฺขโย.

ปราศจากตัณหา ไม่ยึดมั่น คุ้มครองทวาร สำรวมดีแล้ว

ตัดรากเหง้าแห่งทุกข์ได้แล้ว ความสิ้นอาสวะเราบรรลุแล้ว

ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ

โอหิโต ครุโก ภาโร ภวเนตฺติ สมูหตาติ.

องฺคุลิมาโล เถโร.

เราปรนนิบัติพระศาสดา

ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว

ปลงภาระที่หนักเสียได้ ถอนตัณหาที่นำไปสู่ภพได้ขาดแล้ว