๑. ราชทัตตเถรคาถา เล่ม ๒๖

๕. ปัญจกนิบาต

๑. ราชทัตตเถรคาถา

สุภาษิตสอนให้พิจารณาสังขาร

นัยว่า ท่านพระราชทัตตเถระ (บรรลุอรหัตผลแล้ว พิจารณาดูข้อปฏิบัติของตน เกิดปีติโสมนัส) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๕ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๓๕}[๓๑๕] ภิกษุไปป่าช้าผีดิบได้เห็นซากศพหญิงคนหนี่งซึ่งเขาทิ้งไว้ ในป่าช้า มีหมู่หนอนฟอนกัดกินอยู่

[๓๑๖] ก็ธรรมดาคนที่รักสวยรักงามบางพวกได้เห็นซากศพ ซึ่งเป็นของเลวทรามเข้าย่อมรังเกียจ แต่เรากลับเกิดกามราคะในซากศพนั้น เราเป็นเหมือนคนตาบอด เพราะไม่เห็นของไม่สะอาดที่ไหลออกจากทวารทั้ง ๙ ใน ซากศพนั้น[๓๑๗] ชั่วระยะเวลาที่ข้าวสุก เราหลบออกไปจากที่นั้น มีสติสัมปชัญญะ เข้าไปสู่ที่เหมาะแห่งหนี่ง

[๓๑๘] แต่นั้น โยนิโสมนสิการจึงเกิดขึ้นแก่เรา โทษก็ปรากฏแก่เรา ความเบื่อหน่ายก็ตั้งลงมั่น

[๓๑๙] ลำดับนั้น จิตของเราหลุดพ้นจากสรรพกิเลส ขอท่าน จงดูความที่ธรรมเป็นธรรมอันดี เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว

๒. สุภูตเถรคาถา

สุภาษิตสอนไม่ให้ดีแต่พูด

นัยว่า ท่านพระสุภูตเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๕ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๓๖}[๓๒๐] บุรุษผู้ประสงค์จะทำกิจ เมื่อประกอบตนในกิจที่ไม่ควรประกอบอยู่ หากขืนประพฤติอยู่อย่างนั้น ก็ไม่พึงประสบประโยชน์สุขตามที่ประสงค์ได้ การประกอบตน ในกิจที่ไม่ควรประกอบนั้นเป็นลักษณะแห่งโชคร้าย[๓๒๑] ถ้ายังไม่ทำการพิชิตกิเลสมีราคะเป็นต้นซึ่งยังถอนไม่ได้ แล้วมาทอดทิ้งธรรมอย่างเอกคือความไม่ประมาทเสีย ผู้นั้นก็เป็นเหมือนคนกาลกิณี แต่ถ้าทอดทิ้งธรรมทั้งปวง ผู้นั้นก็เป็นเหมือนคนตาบอด เพราะไม่เห็นธรรมที่สงบ และธรรมที่ไม่สงบ[๓๒๒] ก็บุคคลทำสิ่งใดได้ จึงค่อยพูดถึงสิ่งนั้น ทำสิ่งใดไม่ได้ ก็ไม่ควรพูดถึงสิ่งนั้น คนที่ไม่ทำ ดีแต่พูด บัณฑิตทั้งหลายเขารู้กันทั่วไป

[๓๒๓] วาจาที่กล่าวดีแล้วย่อมไม่มีผลแก่คนที่ไม่ทำตาม เหมือนดอกไม้ ที่งามเพียงสี แต่ไม่มีกลิ่นหอม

[๓๒๔] วาจาที่กล่าวดีแล้วย่อมมีผลแก่คนที่ทำตาม เหมือนดอกไม้ที่งามทั้งสีและมีกลิ่นหอม