วรรคที่ ๑

๑ นตฺถิ โกจิ ภโว นิจฺโจ สงฺขารา วาปิ สสฺสตา

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต ขนฺธา จวนฺติ อปราปรํ ฯ

เอตมาทีนวํ ญตฺวา ภเวนมฺหิ อนตฺถิโก

นิสฺสโฏ สพฺพกาเมหิ ปตฺโต เม อาสวกฺขโยติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุตฺตโร เถโร คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

๑ ยุ. วนปวฺหโย ฯ ม. วนสวฺหโย ฯ

ได้ยินว่า ท่านพระอุตตรเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า ภพอะไรที่เที่ยงไม่มี แม้สังขารที่เที่ยงก็ไม่มี ขันธ์เหล่านั้นย่อมเวียนเกิดและเวียนดับไป เรารู้โทษอย่างนี้แล้ว จึงไม่มีความต้องการด้วยภพ เราสลัด

ตนออกจากกามทั้งปวง บรรลุถึงความสิ้นอาสวะแล้ว.

๒ นยิทํ อนเยน ชีวิตํ นาหาโร หทยสฺส สนฺติโก

อาหารฏฺฐิติโก สมุสฺสโย อิติ ทิสฺวาน จรามิ เอสนํ ฯ

ปงฺโกติ หิ นํ อเวทยุํ ๑ ยายํ วนฺทนปูชนา กุเลสุ

สุขุมํ สลฺลํ ทุรุพฺพหํ สกฺกาโร กาปุริเสน ทุชฺชโหติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปิณฺโฑลภารทฺวาโช เถโร คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ได้ยินว่า ท่านพระปิณโฑลภารทวาชเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่าชีวิตของเรานี้ ย่อมไม่เป็นไปโดยไม่สมควร อาหารไม่ได้ทำจิตให้สงบเราเห็นว่า ร่างกายจะดำรงอยู่ได้เพราะอาหาร จึงได้เที่ยวแสวงหาอาหารโดยทางที่ชอบ นักปราชญ์มีพระพุทธเจ้าเป็นต้น ได้กล่าวการไหว้การบูชาในตระกูลทั้งหลายว่า เป็นเปือกตม เป็นลูกศรอันละเอียด

ถอนขึ้นได้ยาก สักการะอันบุรุษชั่วละได้ยาก.

๓ มกฺกโฏ ปญฺจทฺวารายํ กุฏิกายํ ปสกฺขิย ๒

ทฺวาเรน อนุปริเยติ ฆฏฺฏยนฺโต มุหุํ มุหุํ ฯ

ติฏฺฐ มกฺกฏ มา ธาวิ น หิ เต ตํ ยถา ปุเร

นิคฺคหิโตสิ ปญฺญาย เนว ๓ ทูรํ คมิสฺสสีติ ฯ

วลฺลิโย เถโร ฯ

วานรเข้าไปอยู่ในกระท่อมมีประตู ๕ ประตู พยายามเวียนเข้าออกทางประตูนั้นเนืองๆ จงหยุดนิ่งนะเจ้าลิง อย่าวิ่งไปดังกาลก่อนเลย เราจับ

เจ้าไว้ได้ด้วยปัญญาแล้ว เจ้าจักไปไกลไม่ได้ละ.

๔ ติณฺณํ เม ตาลปตฺตานํ คงฺคาตีเร กุฏี กตา

ฉวสิตฺโตว เม ปตฺโต ปํสุกูลญฺจ จีวรํ ฯ

ทฺวินฺนํ อนฺตรวสฺสานํ เอกวาจา เม ภาสิตา

ตติเย อนฺตรวสฺสมฺหิ ตโมกฺขนฺโธ ปทาลิโตติ ฯ

คงฺคาตีริโย เถโร ฯ

เราทำกระท่อมด้วยใบตาล ๓ ใบ ที่ริมฝั่งแม่น้ำคงคา บาตรของเราเหมือนดังหม้อสำหรับตักน้ำรดศพ และจีวรของเราเป็นดังผ้าคลุกฝุ่น ในระหว่าง๒ พรรษา เราพูดเพียงคำเดียวเท่านั้น ในภายในพรรษาที่ ๓ เราทำลาย

กองความมืด คืออวิชชาได้แล้ว.

๕ อปิ เจ โหติ เตวิชฺโช มจฺจุหายี อนาสโว

อปฺปญฺญาโตติ นํ พาลา อวชานนฺติ อชานกา ๔ ฯ

โย จ โข อนฺนปานสฺส ลาภี โหตีธ ปุคฺคโล

ปาปธมฺโมปิ เจ โหติ โส เนสํ โหติ สกฺกโตติ ฯ

อชิโน เถโร ฯ

๑ ม. ปเวทยุํ ฯ ๒ โป. ม. ยุ. ปสกฺกิย ฯ ๓ ยุ. เนโต ฯ ๔ ม. ยุ. อชานตา ฯ

ถึงแม้บุคคลจะมีวิชชา ๓ ละมัจจุราชแล้วเป็นผู้หาอาสวะมิได้ คนพาลทั้งหลายผู้ไม่มีความรู้ ก็ย่อมดูหมิ่นบุคคลนั้นว่า เป็นผู้ไม่มีชื่อเสียงส่วนบุคคลใดในโลกนี้ เป็นผู้ได้ข้าวและน้ำ ถึงแม้ว่าบุคคลนั้นจะเป็นคนชั่วช้าเลวทราม ก็เป็นที่สักการะนับถือของคนพาลทั้งหลาย.

๖ ยทาหํ ธมฺมมสฺโสสึ ภาสมานสฺส สตฺถุโน

น กงฺขมภิชานามิ สพฺพญฺญู อปราชิเต

สตฺถวาเห มหาวีเร สารถีนํ วรุตฺตเม

มคฺเค ปฏิปทายํ วา กงฺขา มยฺหํ น วิชฺชตีติ ฯ

เมฬชิโน เถโร ฯ

เมื่อใด เราได้ฟังธรรมของพระศาสดาผู้ทรงแสดงอยู่ เมื่อนั้นเราไม่รู้สึกความสงสัยในพระศาสดาผู้รู้ธรรมทั้งปวง ผู้อันใครๆ ชนะไม่ได้ ผู้นำหมู่แกล้วกล้าเป็นอันมาก ประเสริฐสุดกว่าสารถีทั้งหลาย หรือว่าความสงสัย

ในมัคคปฏิปทา ย่อมไม่มีแก่เรา.

๗ ยถา อคารํ ทุจฺฉนฺนํ วุฏฺฐิ สมติวิชฺฌติ

เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ ราโค สมติวิชฺฌติ ฯ

ยถา อคารํ สุจฺฉนฺนํ วุฏฺฐิ น สมติวิชฺฌติ ฯ

เอวํ สุภาวิตํ จิตฺตํ ราโค น สมติวิชฺฌตีติ ฯ

ราโธ เถโร ฯ

เรือนที่บุคคลมุงไม่ดี ฝนย่อมรั่วรดได้ ฉันใด จิตที่ไม่ได้อบรมแล้ว ราคะย่อมรั่วรดได้ ฉันนั้น เรือนที่มุงดีแล้วฝนย่อมรั่วรดไม่ได้ ฉันใด จิตที่

อบรมดีแล้ว ราคะย่อมรั่วรด ไม่ได้ ฉันนั้น.

๘ ขีณา หิ มยฺหํ ชาติ วุสิตํ ชินสาสนํ

ปหีโน ชาลสงฺขาโต ภวเนตฺติ สมูหตา ฯ

ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิโต อคารสฺมา อนคาริยํ

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต สพฺพสํโยชนกฺขโยติ ฯ

สุราโธ เถโร ฯ

ชาติของเราสิ้นแล้ว คำสั่งสอนของพระชินเจ้าเราอยู่จบแล้ว ข่าย คือทิฏฐิและอวิชชาเราละได้แล้ว ตัณหาเครื่องนำไปสู่ภพเราถอนได้แล้วเราออกบวชเป็นบรรพชิตเพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นเราได้บรรลุแล้ว

ความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวงเราก็ได้บรรลุแล้ว.

๙ สุขํ สุปนฺติ มุนโย เย อิตฺถีสุ น พชฺฌเร

สทา เว รกฺขิตพฺพาสุ ยาสุ สจฺจํ สุทุลฺลภํ ฯ

วธํ จริมฺห เต กาม อนณาทานิ เต มยํ

คจฺฉามทานิ นิพฺพานํ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจตีติ ฯ

โคตโม เถโร ฯ

มุนีเหล่าใด ย่อมไม่พัวพันในหญิงทั้งหลาย มุนีเหล่านั้นย่อมนอนหลับเป็นสุข สัจจะที่ได้ยากแสนยากในหญิงเหล่าใด หญิงเหล่านั้นอันบุคคลต้องรักษาทุกเมื่อแท้ ดูกรกาม เราประพฤติพรหมจรรย์เพื่อฆ่าท่าน บัดนี้เราไม่เป็นหนี้ท่านอีก บัดนี้ เราไปถึงนิพพานอันเป็นที่บุคคลไปแล้วไม่

เศร้าโศก.

๑๐ ปุพฺเพ หนติ อตฺตานํ ปจฺฉา หนติ โส ปเร

สุหตํ หนฺติ อตฺตานํ วีตํเสเนว ปกฺขิมา ฯ

น พฺราหฺมโณ พหิวณฺโณ อนฺโตวณฺโณ หิ พฺราหฺมโณ

ยสฺมึ ปาปานิ กมฺมานิ ส เว กโณฺห สุชมฺปตีติ ฯ

วสโภ เถโร ฯ

อุทฺทานํ

อุตฺตโร เจว ปิณฺโฑโล วลฺลิโย ตีริโย อิสิ

อชิโน จ เมฬชิโน ราโธ สุราโธ โคตโมปิ จ

วสเภน อิเม โหนฺติ ทส เถรา มหิทฺธิกาติ ฯ

วคฺโค ปฐโม ฯ

บุคคลผู้ลวงโลกย่อมฆ่าตนก่อน ภายหลังจึงฆ่าผู้อื่น บุคคลผู้ลวงโลกนั้นย่อมฆ่าตนได้ง่ายดาย เหมือนนายพรานนกที่หาอุบายฆ่านก และทำตนให้ได้รับความทุกข์ในอบายภูมิ ฉะนั้น บุคคลผู้ลวงโลกนั้นไม่ใช่พราหมณ์เพียงแต่มีเพศเหมือนพราหมณ์ในภายนอกเท่านั้น เพราะพราหมณ์มีเพศอยู่ภายใน บาปกรรมทั้งหลายมีในบุคคลใด บุคคลนั้นเป็นคนดำ ดูกร

ท้าวสุชัมบดี ขอจงทรงทราบอย่างนี้.

____________________________

ในวรรคนี้รวมพระเถระได้ ๑๐ องค์ คือ

๑. พระอุตตรเถระ ๒. พระปิณโฑลภารทวาชเถระ

๓. พระวัลลิยเถระ ๔. พระคังคาตีริยเถระ

๕. พระอชินเถระ ๖. พระเมฬชินเถระ

๗. พระราธเถระ ๘. พระสุราธเถระ

๙. พระโคตมเถระ ๑๐. พระวสภเถระ ล้วนมีมหิทธิฤทธิ์.

จบ วรรคที่ ๑