วรรคที่ ๔

๑ ยโต อหํ ปพฺพชิตฺวา ๖ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน

วิมุจฺจมาโน อุคฺคจฺฉึ กามธาตุํ อุปจฺจคํ ฯ

พฺรหฺมุโน เปกฺขมานสฺส ตโต จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม

อกุปฺปา เม วิมุตฺตีติ สพฺพสํโยชนกฺขยาติ ฯ

มิคสิโร เถโร ฯ

๑ ม. ยุ. วีรา ฯ ๒ ม. สวาหนึ ฯ ๓ ม. ยุ. วิตฺโต ฯ ๔ ม. ปิสทฺโท นตฺถิ ฯ

๕ ม. ยุ. ภรโต ฯ ๖ ม. ยุ. ปพฺพชิโต ฯ

เมื่อใด เราได้บวชในศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว หลุดพ้นจากกิเลส ได้บรรลุธรรมอันผ่องแผ้วแล้ว ล่วงเสียซึ่งกามธาตุ เมื่อนั้นจิตของเราผู้เพ่งธรรมของพระผู้มีพระภาคผู้เป็นดังพรหม หลุดพ้นแล้วจากกิเลสทั้งปวง และมารู้ชัดว่า วิมุติของเราไม่กำเริบ เพราะความ

สิ้นไปแห่งสังโยชน์ทั้งปวง.

๒ อนิจฺจานิ คหกานิ ตตฺถ ตตฺถ ปุนปฺปุนํ

คหการํ คเวสนฺโต ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ ฯ

คหการก ทิฏฺโฐสิ ปุน เคหํ น กาหสิ

สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา ๑ ถูณิรา จ ปทาลิตา

วิมริยาทิกตํ จิตฺตํ อิเธว วิธมิสฺสตีติ ฯ

สิวโก เถโร ฯ

เรือนคืออัตภาพที่เกิดในภพนั้นๆ บ่อยๆ เป็นของไม่เที่ยง เราแสวงหานายช่างคือตัณหาผู้สร้างเรือน เมื่อไม่พบ ได้ท่องเที่ยวไปสู่สงสารสิ้นชาติมิใช่น้อย การเกิดบ่อยๆ เป็นทุกข์ร่ำไป ดูกรนายช่างผู้สร้างเรือนบัดนี้ เราพบท่านแล้ว ท่านจักไม่ต้องสร้างเรือนให้เราอีก ซี่โครงคือกิเลสของท่าน เราหักเสียหมดแล้ว และช่อฟ้าคืออวิชชาแห่งเรือนท่านเราทำลายแล้ว จิตของเราไม่เกิดต่อไปเป็นธรรมดาแล้ว จักดับอยู่ในภพ

นี้เอง

๓ อรหํ สุคโต โลเก วาเตหาพาธิโต มุนิ

สเจ อุโณฺหทกํ อตฺถิ มุนิโน เทหิ พฺราหฺมณ ฯ

ปูชิโต ปูชเนยฺยานํ สกฺกเรยฺยาน สกฺกโต

อปจิโต อปจิเนยฺยานํ ๑ ตสฺส อิจฺฉามิ หาตเวติ ฯ

อุปวาโณ เถโร ฯ

ดูกรพราหมณ์ พระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันต์ ผู้เสด็จไปดีแล้วในโลกเป็นมุนี ถูกลมเบียดเบียนแล้ว ถ้าท่านมีน้ำร้อน ขอจงถวายแด่พระผู้มี-พระภาคผู้เป็นมุนีเถิด พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นผู้อันบุคคลบูชาแล้ว กว่าเทวดาและพรหมทั้งหลาย แม้บุคคลควรบูชา อันบุคคลสักการะแล้ว กว่าพระเจ้าพิมพิสารและพระเจ้าโกศล ผู้อันบุคคลพึงสักการะ อันบุคคลนอบน้อมแล้ว กว่าเหล่าพระขีณาสพที่บุคคลควร

นอบน้อม เราปรารถนาจะนำน้ำร้อนไปถวายพระองค์.

๔ ทิฏฺฐา มยา ธมฺมธรา อุปาสกา

กามา อนิจฺจา อิติ ภาสมานา

สา รตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ

ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ เต อเปกฺขา ฯ

อทฺธาน ชานนฺติ ยโต ๒ จ ธมฺมํ

กามา อนิจฺจา อิติ จาปิ อาหุ

ราคญฺจ เตสํ น พลตฺถิ เฉตฺตุํ

ตสฺมา สิตา ปุตฺตทารํ ธนญฺจาติ ฯ

อิสิทินฺโน เถโร ฯ

๑ ม. ปเจยฺยานํ ฯ ๒ ยุ. ยถาว ธมฺมํ ฯ

อุบาสกทั้งหลายผู้ทรงธรรมกล่าวว่า กามทั้งหลายไม่เที่ยง เราได้เห็นแล้วอุบาสกเหล่านั้นเป็นผู้กำหนัด รักใคร่ห่วงใยในแก้วมณี บุตรธิดา และภรรยา เราได้เห็นแล้ว เพราะอุบาสกเหล่านั้น ไม่รู้ธรรมในพระพุทธศาสนานี้แน่แท้ แม้ถึงอย่างนั้นก็ได้กล่าวว่า กามทั้งหลายไม่เที่ยง แต่กำลังญาณเพื่อจะตัดราคะของอุบาสกเหล่านั้น ไม่มี เพราะฉะนั้น อุบาสก

เหล่านั้นจึงติดอยู่ในบุตรภรรยาและในทรัพย์.

๕ เทโว จ วสฺสติ เทโว จ คฬคฬายติ

เอกโก จาหํ เภรเว พิเล วิหรามิ

ตสฺส มยฺหํ เอกกสฺส เภรเว พิเล วิหรโต

นตฺถิ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา ฯ

ธมฺมตา มเมสา ยสฺส เม เอกกสฺส เภรเว พิเล

วิหรโต นตฺถิ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วาติ ฯ

สมฺพุลกจฺจาโน เถโร ฯ

ฝนก็ตก ฟ้าก็กระหึ่ม เราอยู่ในถ้ำอันน่ากลัวแต่คนเดียว เมื่อเราอยู่ในถ้ำอันน่ากลัวคนเดียว ความกลัว ความสะดุ้ง หวาดเสียว หรือขนลุกขนพองมิได้มีเลย การที่เราอยู่ในถ้ำอันน่ากลัวแต่ผู้เดียว ไม่มีความกลัว

หรือสะดุ้งหวาดเสียวนี้ เป็นธรรมดาของเรา.

๖ กสฺส เสลูปมํ จิตฺตํ ฐิตํ นานุปกมฺปติ

วิรตฺตํ รชนีเยสุ กุปฺปนีเย น กุปฺปติ ฯ

ยสฺเสวํ ภาวิตํ จิตฺตํ กุโต ตํ ทุกฺขเมสฺสติ ฯ

มม เสลูปมํ จิตฺตํ ฐิตํ นานุปกมฺปติ

วิรตฺตํ รชนีเยสุ กุปฺปนีเย น กุปฺปติ ฯ

มเมวํ ภาวิตํ จิตฺตํ กุโต มํ ทุกฺขเมสฺสตีติ ฯ

ขิตโก ๑ เถโร ฯ

จิตของใครตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว ดังภูเขา ไม่กำหนัดแล้วในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ไม่ขัดเคืองในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคืองผู้ใดอบรมจิตได้อย่างนี้ ทุกข์จักมาถึงผู้นั้นแต่ที่ไหน จิตของเราตั้งมั่นไม่หวั่นไหว ดังภูเขา จิตของเราไม่กำหนัดแล้วในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ไม่ขัดเคืองในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง เราอบรม

จิตได้แล้วอย่างนี้ ทุกข์จักมาถึงเราแต่ที่ไหนๆ

๗ น ตาว สุปิตุํ โหติ รตฺติ นกฺขตฺตมาลินี

ปฏิชคฺคิตุเมเวสา รตฺติ โหติ วิชานตา ฯ

หตฺถิกฺขนฺธาวปติตํ กุญฺชโร เจ อนุกฺกเม

สงฺคาเม เม มตํ เสยฺโย ยญฺเจ ชีเว ปราชิโตติ ฯ

โสโณ โปฏิริยปุตฺโต ๑ เถโร ฯ

๑ ม. นิตโก ฯ

ราตรีอันประกอบด้วยฤกษ์มาลินีเช่นนี้ ย่อมไม่เป็นราตรีเพื่อจะหลับโดยแท้ ราตรีเช่นนี้ ย่อมเป็นราตรีอันผู้รู้แจ้ง ปรารถนาแล้วเพื่อประกอบ

ความเพียร.

ครั้นพระโสณะได้ฟังดังนั้นก็สลดใจ ยังหิริและโอตตัปปะให้เข้าไปตั้งไว้แล้ว อธิษฐานอัพโภคาสิกังคธุดงค์ กระทำกรรมในวิปัสสนา ได้กล่าวคาถาที่ ๒ นี้ว่า

ถ้าช้างพึงเหยียบเราผู้ตกลงจากคอช้าง เราตายเสียในสงครามประเสริฐ

กว่า แพ้แล้ว เป็นอยู่จะประเสริฐอะไร.

๘ ปญฺจ กามคุเณ หิตฺวา ปิยรูเป มโนรเม

สทฺธาย ฆรา นิกฺขมฺม ๒ ทุกฺขสฺสนฺตกโร ภเว ฯ

นาภินนฺทามิ มรณํ นาภินนฺทามิ ชีวิตํ

กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ สมฺปชาโน ปติสฺสโตติ ฯ

นิสโภ เถโร ฯ

วิญญูชนละเบญจกามคุณอันน่ารัก น่ารื่นรมย์ใจแล้ว ออกบวชด้วยศรัทธาแล้วพึงทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เราไม่อยากตาย ไม่อยากมีชีวิตอยู่ และเรา

มีสติสัมปชัญญะรอเวลาอันควรเท่านั้น.

๙ อมฺพปลฺลวสงฺกาสํ อํเส กตฺวาน จีวรํ

นิสินฺโน หตฺถิคีวายํ คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ ฯ

หตฺถิกฺขนฺธโต โอรุยฺห สํเวคํ อลภึ ตทา

โสหํ ทิตฺโต ตทา สนฺโต ปตฺโต เม อาสวกฺขโยติ ฯ

อุสโภ เถโร ฯ

เราฝันว่าได้ห่มจีวรสีอ่อนเฉวียงบ่า นั่งบนคอช้าง เข้าไปบิณฑบาตยังหมู่บ้าน พอเข้าไปก็ถูกมหาชนพากันมารุมมุงดูอยู่ จึงลงจากคอช้างกลับลืมตาตื่นขึ้นแล้ว ครั้งนั้น ได้ความสลดใจว่า ความฝันนี้เราไม่มีสติสัมปชัญญะนอนหลับฝันเห็นแล้ว ครั้งนั้น เราเป็นผู้กระด้างด้วยความมัวเมาเพราะชาติสกุล ได้ความสังเวชแล้ว ได้บรรลุความสิ้นอาสวะ.

๑๐ อยมิติ กปฺปโฏ กปฺปฏกุโร

อจฺฉาย อจฺจํภราย ๓

อมตฆฏิกายํ ธมฺมกฏปตฺโต ๔

กฏปทํ ฌานานิ โอเจตุํ ฯ

มา โข ตฺวํ กปฺปฏ ปจาเลสิ

มา ตํ ๕ อุปกณฺณกมฺหิ ๖ ตาเฬสฺสํ

น หิ ตฺวํ กปฺปฏ มตฺตมญฺญาสิ

สงฺฆมชฺฌมฺหิ ปจลายมาโนติ ฯ

กปฺปฏกุโร เถโร ฯ

อุทฺทานํ

มิคสิโร สิวโก จ อุปวาโณ จ ปณฺฑิโต

อิสิทินฺโน จ กจฺจาโน ขิตโก จ มหาวสี

โปฏิริยปุตฺโต นิสโภ อุสโภ กปฺปฏกุโรติ ฯ

วคฺโค จตุตฺโถ ฯ

๑ โป. คิริปุตฺโต ฯ ๒ ยุ. สทฺธาย อภินิกฺขมฺม ฯ ๓ ม. ยุ. อติภริตาย ฯ

๔ ม. ยุ. ธมฺมกฏมตฺโต ฯ ๕ ม. ตฺวํ ฯ ๖ ม. อุปกณฺณมฺหิ ฯ

กัปปฏกุรภิกษุเกิดความวิตกผิดว่า เราจักนุ่งห่มผ้าผืนนี้แล้วจักเลี้ยงชีพตามมีตามเกิด เมื่อน้ำใสคืออมตธรรมของเรา มีอยู่เต็มเปี่ยมในหม้ออมตะเราเอาบาตรตักน้ำคืออมตธรรมใส่หม้ออมตะ เพื่อสั่งสมณานทั้งหลายดูกรกัปปฏะ ท่านอย่ามานั่งโงกง่วงอยู่ด้วยคิดว่า จักฟังธรรม เมื่อเราแสดงธรรมอยู่ในที่ใกล้หูของท่านเช่นนี้ ท่านอย่ามัวนั่งโงกง่วงอยู่ ดูกรกัปปฏะ ท่านนั่งโงกง่วงอยู่ในท่ามกลางสงฆ์เช่นนี้ ไม่รู้จักประมาณเลย.

__________________

ในวรรคนี้รวมพระเถระได้ ๑๐ องค์ คือ

๑. พระมิคสิรเถระ ๒. พระสิวกเถระ

๓. พระอุปวาณเถระ ๔. พระอิสิทินนเถระ

๕. พระสัมพหุลกัจจานเถระ ๖. พระขิตกเถระ

๗. พระโสณปฏิริยปุตตเถระ ๘. พระนิสภเถระ

๙. พระอุสภเถระ ๑๐. พระกัปปฏกุรเถร.

จบ วรรคที่ ๔