๑๐. สุมนเถรคาถา เล่ม ๒๖

[๔๒๔] เราจึงไม่สำคัญใคร ๆ ว่าเสมอตนและยิ่งกว่าตน เราเป็นคนโง่เขลา ถูกอติมานะกำจัดแล้ว จึงเป็นผู้มีจิตใจกระด้าง ยกธงคือความถือตัวไว้[๔๒๕] มีความกระด้างด้วยมานะ ไม่มีความเอื้อเฟื้อ จึงไม่กราบไหว้ใคร ๆ แม้จะเป็นมารดาหรือบิดา หรือผู้ที่ชาวโลกรู้กันว่าเป็นครูอาจารย์

[๔๒๖] ครั้นเราได้พบพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลก ผู้เลิศประเสริฐสูงสุดกว่าสารถีทั้งหลาย ผู้รุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์ มีหมู่ภิกษุสงฆ์ห้อมล้อม

[๔๒๗] จึงละทิ้งมานะและความมัวเมา มีจิตผ่องใส ถวายบังคมพระองค์ผู้สูงสุดกว่าสัตว์ทั้งหลายด้วยเศียรเกล้า

[๔๒๘] ความถือตัวว่าดีกว่าเขา ว่าเลวกว่าเขา และว่าเสมอเขา เราละได้แล้ว ถอนขึ้นแล้วด้วยดี ความถือตัวว่าเป็นเรา เป็นเขาเราก็ตัดขาดแล้ว ความถือตัวต่าง ๆ ทั้งหมดเรา กำจัดได้แล้ว

๑๐. สุมนเถรคาถา

สุภาษิตแสดงผลการบรรลุธรรม

นัยว่า ท่านพระสุมนเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๖ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๕๖}[๔๒๙] เมื่อครั้งเราบวชใหม่ ๆ มีอายุได้ ๗ ปีแต่กำเนิด ได้ชนะพญานาคผู้มีฤทธิ์มาด้วยฤทธิ์

[๔๓๐] ได้ตักนํ้าจากสระใหญ่ชื่อว่าอโนดาดมาถวายพระอุปัชฌาย์ ลำดับนั้น พระศาสดาทอดพระเนตรเห็นเราแล้วตรัสว่า

[๔๓๑] ดูก่อนสารีบุตร เธอจงดูเด็กน้อยผู้ถือหม้อน้ำมานี้ มีจิตตั้งมั่นดีแล้วในภายใน

[๔๓๒] สามเณรนี้เป็นผู้มีอิริยาบถงดงาม มีวัตรอันน่าเลื่อมใส เป็นศิษย์ของพระอนุรุทธะ แกล้วกล้าด้วยฤทธิ์

[๔๓๓] เป็นผู้อันพระอนุรุทธะผู้เป็นบุรุษอาชาไนยฝึกให้รู้ได้รวดเร็ว ผู้อันพระอนุรุทธะผู้เป็นคนดีฝึกให้ดีแล้ว ผู้อันพระอนุรุทธะผู้ทำกิจเสร็จแล้วแนะนำ แล้ว ให้ศึกษาแล้ว[๔๓๔] สุมนสามเณรนั้นได้บรรลุสันติธรรมอันยอดเยี่ยม ทำให้แจ้งซื่งธรรมอันไม่กำเริบ ไม่ปรารถนาจะอวดคุณวิเศษของตนแก่ใคร ๆ

๑๑. นหาตกมุนีเถรคาถา

สุภาษิตแสดงความพอใจในการอยู่ป่า

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามท่านพระนหาตกมุนีเถระว่า)

{๓๕๗}[๔๓๕] ดูก่อนภิกษุ เมื่อเธออยู่ในป่าใหญ่ซื่งเป็นที่ปราศจากหมู่บ้านสำหรับบิณฑบาต เป็นป่าที่เศร้าหมอง ถูกโรค ลมครอบงำ จักทำอย่างไร