๒๕. โคตมพุทธวงศ์ เล่ม ๓๓

[๔๙] แท้จริง พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมีพระคุณหาประมาณมืได้ยากที่จะรู้ได้ พระธรรมรัตนะก็ตรัสไว้ดีแล้ว ควรเรียกให้มาดูได้[๕๐] พระสังฆรัตนะเล่าก็เป็นผู้ปฏิบัติดี ไม่มีผู้อื่นยิ่งไปกว่า ทั้ง ๓ รัตนะ นี้อันตรธานไปหมดทุกอย่างแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ[๕๑] พระมหากัสสปชินศาสดาเสด็จปรินิพพาน ณ เสตัพยาราม พระสถูปของพระองค์สูง ๑ โยชน์ประดิษฐานอยู่ ณ เสตัพยารามนั้น ฉะนี้แล

จบ กัสสปพุทธวงศ์ที่ ๒๔

๒๗. โคตมพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระโคตมพุทธเจ้า

{๒๖} [๑] บัดนี้ เราเป็นพระพุทธเจ้านามว่าโคตรมะ เจริญในศากยสกุล เราบำเพ็ญเพียรแล้วได้บรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสุด[๒] พรหมอาราธนาแล้วประกาศพระธรรมจักร ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๑๘ โกฏิ

[๓] ต่อแต่นั้นเมื่อเราแสดงธรรมในสมาคมมนุษย์และเทวดาธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ จะพึงกล่าวโดยคำนวณนับมิได้[๔] ในคราวที่เรากล่าวสอนราหุลบุตรของเราบัดนี้ ณ ที่นี้แลธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ จะพึงกล่าวโดยคำนวณนับมิได้

[๕] เรามีการประชุมพระสาวกผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ครั้งเดียว ภิกษุที่ประชุมกันมีจำนวน ๑,๒๕๐ รูป

[๖] เราผู้ปราศจากมลทิน รุ่งเรืองอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ เราให้สิ่งที่ปรารถนาทุกอย่าง เหมือนแก้วสารพัดนึกให้สิ่งที่ต้องการทั้งปวงฉะนี้[๗] เราประกาศจตุราริยสัจ (อริยสัจ ๔) เพื่ออนุเคราะห์แก่สัตว์ทั้งหลายผู้หวังผล ผู้แสวงหาธรรมเครื่องละความพอใจในภพ[๘] ธรรมาภิสมัยได้มีแก่สัตว์ ๒๐๐,๐๐๐ การบรรลุธรรมครั้งละองค์สององค์ นับจำนวนไม่ได้เลย

[๙] คำสั่งสอนของเราผู้เป็นศากยมุนีกว่างขวางเจริญแพร่หลายงอกงามดี บริสุทธิ์ผ่องแผ้ว เป็นประโยชน์แก่ชนเป็นอันมาก[๑๐] ภิกษุหลายร้อยรูปเป็นผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ ระงับ มั่นคง แวดล้อมเราอยู่ทุกเมื่อ[๑๑] ในกาลบัดนี้ ภิกษุเหล่าใดยังเป็นพระเสขะ ยังมิได้บรรลุอรหัต ละภพมนุษย์ไป ภิกษุเหล่านั้นย่อมถูกวิญญชนตำหนิเอา[๑๒] ชนทั้งหลายผู้ชอบใจทางพระอริยเจ้า ยินดีในธรรมทุกเมื่อมีปัญญารุ่งเรือง ถึงจะยังท่องเที่ยวอยู่ในสงสารวัฎ ก็จักตรัสรูได้[๑๓] นครของเรามีชื่อกบิลพัสดุ์ พระเจ้าสุทโธทนะเป็นพระบิดาของเรา พระมารดาบังเกิดเกล้าของเราเรียกพระนามว่ามายาเทวี[๑๔] เราครอบครองเหย้าเรือนอยู่ ๒๙ ปี มีปราสาทที่สูงส่ง ๓ หลัง ชื่อสุจันทะ ๑ โกกนุทะ ๑ โกญจะ ๑

[๑๕] มีนางสนมกำนัลใน ๔๐,๐๐๐ นาง ล้วนประดับประดาสวยงามมเหสีของเรามีนามว่ายโสธรา โอรสของเราชื่อว่าราหุล[๑๖] เราเห็นนิมิต ๔ ประการ จึงออกบวชด้วยยานพาหนะคือม้า ได้บำเพ็ญเพียรประพฤติทุกกรกิริยาอยู่ ๖ ปี

[๑๗] เราประกาศธรรมจักรที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี เราเป็นพระสัมพุทธเจ้าชื่อว่าโคตมะ เป็นที่พึ่งของสัตว์ทั้งปวง[๑๘] ภิกษุ ๒ รูป ชื่ออุปติสสะและโกลิตะ เป็นอัครสาวกของเรา ภิกษุชื่อว่าอานนท์เป็นอุปัฏฐากอยู่ในสำนักของเรา ภิกษุณีชื่อเขมาและอุบลวรรณาเป็นอัครสาวิกา[๑๙] จิตตคฤหบดีและหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีเป็นอัครอุปัฏฐากนันทมารดาและอุตตราอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

[๒๐] เราบรรลุสัมโพธิญาณอันอุดมที่ควงไม้อัสสัตถพฤกษ์ (ต้นโพ) เรามีรัศมีซ่านออกด้านละวาทุกเมื่อ สูงขึ้นไป ๑๖ ศอก[๒๑] บัดนี้ อายุยุคของเรามีน้อยแค่ ๑๐๐ปี ถึงเราจะดำรงอยู่เท่านั้น ก็ช่วยให้หมู่ชนข้ามพ้นวัฏฏสงสารได้เป็นอันมาก

[๒๒] เราตั้งคบเพลิงคือธรรมไว้สำหรับให้คนภายหลังได้ตรัสรู้ อีกไม่นานเลย แม้เรากับสงฆ์สาวกก็จักนิพพาน ณ ที่นี้แล เหมือนไฟสิ้นเชื้อฉะนั้น[๒๓] เรามีร่างกายเป็นที่รองรับคุณอันนี้ คือ เดช ยศ กำลัง และฤทธิ์ อันไม่มีเทียบเคียง เป็นร่างที่วิจิตรด้วยลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ

[๒๔] มีรัศมี ๖ ประการ สว่างไสวไปทั่วทิศน้อยใหญ่ดุจดวงอาทิตย์ทุกอย่างจักอันตรธานไปหมดสิ้น สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอฉะนี้แล

จบ โคตมพุทธวงศ์ที่ ๒๕

๒๘. พุทธปกิณณกกัณฑ์

ว่าด้วยเรื่องเบ็ดเตล็ดเกี่ยวกับพระพุทธเจ้า

{๒๗} [๑] ในกัปอันประมาณมิได้แต่ภัทรกัปนี้ มีพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นําอย่างพิเศษ ๔ พระองค์ คือ พระตัณหังกรสัมพุทธเจ้า ๑ พระเมธังกรสัมพุทธเจ้า ๑ พระสรณังกรสัมพุทธเจ้า ๑ และพระทีปังกรสัมพุทธเจ้า ๑ ท่านเหล่านั้นเสด็จอุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน[๒] ต่อจากที่พระทีปังกรสัมพุทธเจ้า พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโกณฑัญญะพระองค์เดียวเสด็จอุบัติขึ้นในกัปหนึ่ง ทรงช่วยให้หมู่ชนข้ามพ้นวัฏฏสงสารได้เป็นอันมาก

[๓] ระหว่างพระผู้มีพระภาคเจ้าทีปังกระกับพระโกณฑัญญะบรมศาสดาเป็นอันตรกัปโดยจะคำนวณนับมิได้