๑๐. ปทุมุตรพุทธวงศ์ เล่ม ๓๓

[๓๑] พระนราสภเจ้าพระองค์นั้นทรงสร้างสะพานคือธรรมไว้มั่นคง สำหรับให้คนที่เหลือดำเนินข้ามกระแสสังสารวัฏแล้วเสด็จปรินิพพาน[๓๒] แม้พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์นั้นและพระขีณาสพผู้มีเดชเทียบไม่ได้เหล่านั้นก็อันตรธานไปหมดสิ้นแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ[๓๓] พระนารทชินเจ้าผู้ประเสริฐเสด็จปรินิพพาน ณ สุทัสสนนคร พระสถูปอันประเสริฐสูง ๔ โยชน์ก็ประดิษฐานอยู่ ณ นครนั้น ฉะนี้แล

จบ นารททุทธวงศ์ที่ ๙

๑๒. ปทุมุตตรพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระปทุมุตตรพุทธเจ้า

{๑๑} [๑] สมัยต่อจากพระนารทพุทธเจ้า พระสัมพุทธชินเจ้าผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์พระนามว่าปทุมุตตระ มีพระคุณนับไม่ถ้วน เปรียบด้วยสาคร[๒] และในกัปที่พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติเป็นมัณฑกัป กุศลมากจึงได้เกิดในกัปนั้น

[๓] ในพระธรรมเทศนาครั้งที่ ๑ ของพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าปทุมุตตระ ธรรมาภิสมัยได้มีแก่เทวดาและมนุษย์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ[๔] ต่อจากนั้นเมื่อพระองค์ทรงยังฝนคือธรรมให้ตกและให้สัตว์ทั้งหลายอิ่มหนำสำราญ ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๓๗,๐๐๐ โกฏิ[๕] ในกาลเมื่อพระมหาวีรเจ้าเสด็จเข้าไปยังสำนักพระเจ้าอานันทพุทธบิดา ครั้นแล้วทรงตีกลองอมฤต

[๖] เมื่อพระองค์ทรงตีกลองอมฤตเภรี ยังฝนคือธรรมให้ตกอยู่ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๕โกฏิ

[๗] พระพุทธเจ้าทรงประทานโอวาทให้รู้แจ้ง ทรงยังสัตว์ทั้งปวงให้ข้าม ทรงฉลาดในเทศนาทรงช่วยให้หมู่ชนข้ามพ้นวัฏฏสงสารได้มาก[๘] พระปทุมุตตรศาสดาทรงประชุมพระสาวก ๓ ครั้ง ครั้งที่ ๑ พระสาวกมาประชุมกันจำนวน ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ[๙] ครั้งที่ ๒ ในกาลเมื่อพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนประทับอยู่ ณ เวภารบรรพต พระสาวกมาประชุมกันจำนวน ๙๐,๐๐๐ โกฏิ[๑๐] ครั้งที่ ๓ เมื่อพระองค์เสด็จจาริกจากนิคมและรัฐ พระสาวกมาประชุมกันจำนวน ๘๐,๐๐๐ โกฏิ

[๑๑] สมัยนั้น เราเป็นชฏิลชื่อว่ารัฏฐิกะ ได้ถวายผ้าพร้อมภัตตาหารแก่สงฆ์มีพระสัมพุทธเจ้าเป็นประมุข

[๑๒-๑๓] แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นก็ประทับนั่ง ณ ท่ามกลางสงฆ์ ทรงพยากรณ์เราว่า “ในแสนกัปแต่ภัทรกัปนี้ไป ผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลก .. ข้ามแม่นํ้าใหญ่ฉะนั้น[๑๔] เราได้ฟังพระพุทธพยากรณ์แม้นั้นแล้ว อธิษฐานวัตรให้ยิ่งขึ้น เราได้ทำความเพียรมั่นชั้นยอดในการบำเพ็ญบารมี ๑๐ ทัศ

[๑๕] ในกาลนั้น เดียรถีย์ทั้งปวงถูกกำจัดแล้วพากันเสียใจโทมนัส ใคร ๆ ก็ไม่บำรุงเดียรถีย์เหล่านั้น พวกเขาจึงพากันออกไปจากแว่นแควัน[๑๖] มาประชุมกันในที่นั้นทั้งหมดแล้วเข้าไปในสำนักพระพุทธเจ้ากราบทูลว่า “ ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า ขอพระองค์ผู้มีพระจักษุ

[๑๗] ผู้ทรงพระกรุณาอนุเคราะห์ แสวงหาประโยชน์แก่สัตว์ทั้งปวง ได้ทรงเป็นที่พึ่งที่ระลึกด้วยเถิด”พระองค์จึงทรงให้เดียรถีย์ ที่มาประชุมกันทั้งปวงตั้งอยู่ในเบญจศีล[๑๘] พระศาสนาของพระองค์ไม่อากูล ว่างจากพวกเดียรถีย์อย่างนี้ งามวิจิตรด้วยพระอรหันต์ทั้งหลายซึ่งเป็นผู้มีความชำนาญผู้คงที่

[๑๙] มีพระนครชื่อว่าหังสวดี พระมหากษัตริย์พระนามว่าอานันทะเป็นพระชนกของพระปทุมุตตรศาสดา พระชนนีพระนามว่าสุชาดา

[๒๐] พระองค์ทรงครอบครองเหย้าเรือนอยู่ ๙๐,๐๐๐ ปี ทรงมีปราสาทที่สูงส่ง ๓ องค์ ชื่อนารี ๑ พาหนะ ๑ ยสวดี ๑

[๒๑] มีนางสนมกำนัลใน ๔๓,๐๐๐ นาง ล้วนประดับประดาสวยงามพระอัครมเหสีพระนามว่าสุลทัตตา พระราชโอรสพระนามว่าอุตตระ[๒๒] พระองค์ทรงเห็นนิมิต ๔ ประการจึงเสด็จออกผนวชพร้อมด้วยปราสาท ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ วัน

[๒๓] พระปทุมุตตรศาสดามหาวีรเจ้าอันพรหมทูลอาราธนาแล้วทรงประกาศพระธรรมจักร ณ มิถิลาราชอุทยานอันประเสริฐ[๒๔] ทรงมีพระเทวิลเถระและพระสุชาตเถระเป็นพระอัครสาวก พระเถระชื่อว่าสุมนะเป็นพุทธอุปัฏฐาก

[๒๕] พระอมิตาเถรีและพระอสมาเถรีเป็นพระอัครสาวิกา ต้นโพธิที่ตรัสรู้ของพระองค์เรียกกันว่าต้นสน

[๒๖] อมิตอุบาสกและติสสอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก หัตถาอุบาสิกา และสุจิตราอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

[๒๗] พระมหามุนีพระองค์นั้นสูง ๕๘ ศอก มีพระรัศมีงามเช่นกับทองคำอันลํ้าค่า มีพระลักษณะประเสริฐ ๓๒ ประการ[๒๘] พระรัศมีของพระองค์แผ่ไป ๑๒ โยชน์โดยรอบ ถึงกำแพง บานประตู ฝาเรือน ต้นไม้ และภูเขาที่สูงเทียมฟ้าก็บดบังไม่ได้[๒๙] ในกาลนั้น สัตว์ทั้งหลายมีอายุ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนมายุอยู่เท่านั้น ช่วยหมู่ชนให้ข้ามพ้นวัฏฏสงสารได้มาก[๓๐] ครั้นทรงช่วยหมู่สัตว์ให้ข้ามวัฏฏสงสารได้มาก ทรงตัดความสงสัยทั้งปวงแล้ว ทรงรุ่งเรืองดังกองไฟแล้วเสด็จปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

[๓๑] พระปทุมุตตรพุทธชินเจ้าเสด็จปรินิพพาน ณ นันทาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์สูง ๑๒โยชน์ ประดิษฐานอยู่ในนันทารามนั้นฉะนี้แล

จบ ปทุมุตรพุทธวงศ์ที่ ๑๐

๑๓. สุเมธพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระสุเมธพุทธเจ้า

{๑๒} [๑] ในสมัยต่อจากพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ พระชินเจ้าพระนามว่าสุเมธะ ผู้ทรงเป็นพระนายกของโลก ยากที่จะเทียมถึง ทรงมีเดชรุ่งเรือง สูงสุดกว่าสัตวโลกทั้งปวง[๒] ทรงมีพระเนตรแจ่มใส มีพระพักตร์แช่มชื่น มีพระองค์สูงใหญ่ตรง มีสง่า ทรงแสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง ทรงเปลื้องสัตว์ให้พ้นจากเครื่องผูกเป็นอันมาก[๓] ในกาลเมื่อพระพุทธเจ้าทรงบรรลุพระโพธิญาณอันอุดมบริสุทธิ์แล้ว ทรงประกาศธรรมจักร ณ สุทัสสนนคร

[๔] แม้ในกาลที่พระองค์ทรงแสดงพระธรรมเทศนา มีธรรมาภิสมัย ๓ ครั้ง ครั้งที่ ๑ ธรรมาภิสมัยได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

[๕] ครั้งที่ ๒ ในกาลเมื่อพระชินเจ้าทรงปราบยักษ์ชื่อว่ากุมภกัณณะ ธรรมาภิสมัยได้มีแก่สัตว์ ๙๐,๐๐๐ โกฏิ

[๖] ครั้งที่ ๓ ในกาลเมื่อพระองค์ผู้มีพระยศนับไม่ได้ ทรงประกาศจตุราริยสัจ (อริยสัจ ๔) ธรรมาภิสมัยได้มีแก่สัตว์ ๘๐,๐๐๐โกฏิ