๒๒. กุกกุสันธพุทธวงศ์ เล่ม ๓๓

[๒๕] โสตถิอุบาสกและรัมมอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก โคตมีอุบาสิกาและสิริมาอุบาสิกาเป็นอุปัฏฐายิกา

[๒๖] พระองค์สูง ๖๐ ศอก เปรียบเสมอด้วยเสาทอง พระรัศมีเปล่งออกจากพระวรกายดังไฟบนภูเขาในเวลากลางคืนฉะนั้น[๒๗] พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นมีพระชนมายุ ๖๐,๐๐๐ ปี ทรงดำรงอยู่เท่านั้น ทรงช่วยให้ประชุมชนข้ามพ้นวัฏฏสงสารได้มากมาย[๒๘] ทรงจำแนกธรรมไว้อย่างพิสดาร ทรงยังมหาชนให้ตั้งอยู่บนธรรมนาวาแล้ว พระองค์ก็เสด็จปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก[๒๙] พระวิหารอันมีชนทุกหมู่เหล่า น่าดูน่าชม พระอิริยาบถหายไปหมดสิ้นแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ[๓๐] พระเวสสภูศาสดาชินเจ้าผู้ประเสริฐได้เสด็จปรินิพพาน ณ เขมาราม พระธาตุของพระองค์แผ่กว้างไปในประเทศนั้น ๆ ฉะนี้แล

จบ เวสสภูพุทธวงศ์ที่ ๒๑

๒๔. กกุสันธพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระกกุสันธพุทธเจ้า

{๒๓} [๑] สมัยต่อจากพระเวสสภูพุทธเจ้า มีพระสัมพุทธเจ้าผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์พระนามว่ากกุสันธะ มีพระคุณประมาณมิได้ ยากที่จะเทียมถึง

[๒] ทรงเพิกภพทั้งปวง ถึงที่สุดแห่งจริยา ทรงทำลายกิเลสดังราชสีห์ทำลายกรงขัง แล้วทรงบรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด

[๓] เมื่อพระกกุสันธพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นนายกของโลกทรงประกาศพระธรรมจักร ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๔๐,๐๐๐ โกฏิ[๔] ในคราวเมื่อพระองค์ทรงแผลงฤทธิ์ทํายมกปาฏิหาริย์ในอากาศพระองค์ทรงยังเทวดาและมนุษย์ให้ตรัสรู้ ๓๐,๐๐๐ โกฏิ

[๕] ในคราวเมื่อทรงประกาศจตุราริยสัจแก่มนุษย์ เทวดา และยักษ์ธรรมาภิสมัยในกาลนั้นจะคำนวณนับมิได้

[๖] พระผู้มีพระภาคเจ้ากกุสันธะทรงมีการประชุมพระสาวกขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน ผู้มีจิตสงบ ผู้คงที่ ครั้งเดียว

[๗] ในกาลนั้น พระสาวกขีณาสพผู้บรรลุถึงภูมิที่ฝึกแล้วเพราะสิ้นกิเลสเหตุให้เป็นหมู่คณะมีอาสวะเป็นต้น มาประชุมกันจำนวน ๔๐,๐๐๐ รูป[๘] สมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์มีพระนามว่าเขมะ เราได้ถวายทานไม่น้อยแด่พระตถาคตและพระสาวก

[๙] เราถวายบาตร จีวร ยาหยอดตา ชะเอมเครือ เราถวายของดี ๆ ทุกอย่างตามที่ภิกษุสงฆ์ปรารถนา

[๑๐-๑๑] แม้พระมุนีกกุสันธะผู้ทรงแนะนำอย่างพิเศษพระองค์นั้นก็ทรงพยากรณ์เราว่า 'ในภัทรกัปนี้ ผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลก ... ข้ามแม่น้ำใหญ่ฉะนั้น”

[๑๒] เราได้ฟังพระพุทธพยากรณ์แม้นั้นแล้วก็ทำจิตให้เลื่อมใสอย่างยิ่ง เราอธิษฐานวัตรในการบำเพ็ญบารมี ๑๐ ทัศให้ยิ่งขึ้นไป[๑๓] มีพระนครชื่อว่าเขมวดี ในกาลนั้นเรามีชื่อว่าเขมะ เมื่อแสวงหาพระสัพพัญญุตญาณ จึงออกบวชในสำนักของพระองค์[๑๔] พราหมณ์นามว่าอัคคิทัตตะเป็นพุทธบิดา นางพราหมณีชื่อว่าวิสาขาเป็นพุทธมารดา

[๑๕] ตระกูลใหญ่ของพระสัมพุทธเจ้าเป็นตระกูลที่ประเสริฐสุดกว่าตระกูลอื่น ๆ มีชาติสูง มียศมาก อยู่ในเขมนครนั้น[๑๖] พระองค์ทรงครอบครองเหย้าเรือนอยู่ ๔,๐๐๐ ปี มีปราสาทที่สูงส่ง ๓ หลัง ชื่อกามวัฑฒะ ๑ กามสุทธิ ๑ รติวัฑฒนะ ๑[๑๗] ทรงมีสตรี ๓๐,๐๐๐ นาง ล้วนประดับประดาสวยงาม ภรรยามีนามว่าโรปินี บุตรชายมีนามว่าอุตตระ[๑๘] พระชินเจ้าทรงเห็นนิมิต ๔ ประการ จึงออกบวชด้วยรถอันเป็นยานพาหนะ บำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนเต็ม[๑๙] พระกกุสันธมหาวีรเจ้าผู้ทรงเป็นนายกของโลก ผู้สูงสุดกว่านรชนอันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ มฤคทายวัน[๒๐] ทรงมีพระวิธุรเถระและพระสัญชีวนามเถระเป็นพระอัครสาวก ทรงมีพระเถระชื่อว่าพุทธิชะเป็นพุทธอุปัฏฐาก[๒๑] พระสามาเถรีและพระจัมปนามาเถรีเป็นพระอัครสาวิกา ต้นโพธิที่ตรัสรู้ของพระองค์เรียกกันว่าต้นซึก

[๒๒] อัจจุคคตอุบาสกและสุมนอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก นันทาอุบาสิกาและสุนันทาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา[๒๓] พระมหามุนีสูง ๔๐ ศอก พระรัศมีสีเปล่งปลั่งดังทอง เปล่งออกไป ๑๐ โยชน์โดยรอบ

[๒๔] พระองค์ทรงมีพระชนมายุ ๔๐,๐๐๐ ปี เมื่อทรงดำรงอยู่เท่านั้น ทรงช่วยให้ประชุมชนข้ามพ้นวัฏฏสงสารได้เป็นอันมาก[๒๕] ทรงแจกจ่ายตลาดธรรมให้แก่บุรุษและสตรี ทรงบันลือสีหนาทในโลกพร้อมทั้งเทวโลกแล้วเสด็จปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก[๒๖] พระองค์ทรงถึงพร้อมด้วยพระดำรัสมีองค์ ๘ ไม่มีช่องเนืองนิจทุกอย่างอันตรธานไปหมดแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ[๒๗] พระกกุสันธชินเจ้าผู้ประเสริฐเสด็จปรินิพพาน ณ เขมาราม พระสถูปอันพระเสริฐของพระองค์สูง ๑ คาวุต ประดิษฐานอยู่ ณ เขมารามนั้นฉะนี้แล

จบ กกุสันธพุทธวงศ์ที่ ๒๒

๒๕. โกนาคมนพุทธวงศ์

ว่าด้วยพระประวัติพระโกนาคมนพุทธเจ้า

{๒๔} [๑] สมัยต่อจากพระกกุสันธพุทธเจ้า มีพระสัมพุทธนราสภชินเจ้า ผู้สูงสุดกว่าสัตว์ ผู้เป็นพระโลกเชษฐ์ พระนามว่าโกนาคมนะ[๒] ทรงบำเพ็ญธรรม ๑๐ ประการบริบูรณ์ ข้ามทางกันดารได้แล้ว ทรงลอยมลทินทั้งปวงแล้ว ทรงบรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด