สีลวรรค

โหติ สีลวตํ อตฺโถ ปฏิสนฺถารวุตฺตินํ

ลกฺขณํ ปสฺส อายนฺตํ ญาติสงฺฆปุรกฺขิตํ ๔

อถ ปสฺสสิมํ กาฬํ สุวิหีนํว ญาติภีติ ฯ

๑ ม. วณฺณุปถ ฯ ๒ ม. สพฺพตฺถ ทสาติ ฯ ๓ ม. ลกฺขณมิคชาตกํ ฯ

๔ ม. ญาติสงฺฆปุรกฺขตํ ฯ

ความเจริญย่อมมีแก่ชนทั้งหลายผู้มีศีล ประพฤติในปฏิสันถาร ท่านจงดูลูกเนื้อชื่อลักขณะ ผู้อันหมู่แห่งญาติแวดล้อมกลับมาอยู่ อนึ่ง ท่านจงดูลูกเนื้อชื่อกาฬะนี้ ผู้เสื่อมจากพวกญาติกลับมาแต่ผู้เดียว.

จบ ลักขณชาดกที่ ๑.

นิโคฺรธเมว เสเวยฺย น สาขํ อุปสํวเส

นิโคฺรธสฺมึ มตํ เสยฺโย ยญฺเจ สาขสฺมิ ชีวิตนฺติ ฯ

นิโคฺรธชาตกํ ทุติยํ ฯ

ท่านหรือคนอื่นก็ตาม พึงคบหาแต่พระยาเนื้อชื่อว่านิโครธเท่านั้น ไม่ควรเข้าไปอาศัยอยู่กับพระยาเนื้อชื่อว่าสาขะ ความตายในสำนักพระยาเนื้อนิโครธประเสริฐกว่า การมีชีวิตอยู่ในสำนักพระยาเนื้อสาขะจะประเสริฐอะไร.

จบ นิโครธมิคชาดกที่ ๒.

ธิรตฺถุ กณฺฑินํ สลฺลํ ปุริสํ คาฬฺหเวธินํ

ธิรตฺถุ ตํ ชนปทํ ยตฺถิตฺถี ปริณายิกา

เต วาปิ ๑ ธิกฺกิตา สตฺตา เย อิตฺถีนํ วสํ คตาติ ฯ

กณฺฑินชาตกํ ตติยํ ฯ

เราติเตียนบุรุษผู้มีลูกศรเป็นอาวุธ ยิงปล่อยไปเต็มกำลัง เราติเตียนชนบทที่มีหญิงเป็นผู้นำ อนึ่ง สัตว์เหล่าใด ตกอยู่ในอำนาจของหญิงทั้งหลาย สัตว์เหล่านั้นบัณฑิตติเตียนแล้ว.

จบ กัณฑินชาดกที่ ๓.

น กิรตฺถิ รเสหิ ปาปิโย

อาวาเสหิ วา ๒ สนฺถเวหิ วา

วาตมิคํ คหนนิสฺสิตํ

วสมาเนสิ รเสหิ สญฺชโยติ ฯ

วาตมิคชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

ได้ยินว่า สิ่งอื่นที่จะเลวยิ่งไปกว่ารสทั้งหลายไม่มี รสเป็น

สภาพเลวแม้กว่าถิ่นฐาน แม้กว่าความสนิทสนม นายสญชัย

อุยยาบาล นำเนื้อสมันซึ่งอาศัยอยู่ในป่าชัฏมาสู่อำนาจของตนได้ด้วยรสทั้งหลาย.

จบ วาตมิคชาดกที่ ๔.

อฏฺฐกฺขุรํ ขราทิเย มิคํ วงฺกาติวงฺกินํ

สตฺตกาเลหติกฺกนฺตํ ๑ น นํ โอวทิตุสฺสเหติ ฯ

ขราทิยชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

๑ ม. จาปิ ฯ ๒ ม. ว ฯ

ดูกรนางเนื้อขราทิยา ฉันไม่สามารถจะสั่งสอนเนื้อตัวนั้น ผู้มี ๘ กีบมีเขาคดแต่โคนจนถึงปลายเขา ล่วงเลยโอวาทเสียตั้ง ๗ วัน.

จบ ขราทิยาชาดกที่ ๕.

มิคํ ติปลฺลตฺถมเนกมายํ

อฏฺฐกฺขุรํ อฑฺฒรตฺตาปปายึ ๒

เอเกน โสเตน ฉมาสฺสสนฺโต

ฉหิ กลาหติโภติ ๓ ภาคิเนยฺโยติ ฯ

ติปลฺลตฺถมิคชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

ฉันยังเนื้อหลานชายผู้มี ๘ กีบ นอนโดยอาการ ๓ ท่า มีเล่ห์กลมารยาหลายอย่าง ดื่มกินน้ำในเวลาเที่ยงคืน ให้เล่าเรียนมายาของเนื้อดีแล้วดูกรน้องหญิง เนื้อหลานชายกลั้นลมหายใจไว้ได้ โดยช่องนาสิกข้างหนึ่งแนบติดอยู่กับพื้น จะทำเล่ห์กลลวงนายพรานด้วยอุบาย ๖ประการ.

จบ ติปัลลัตถมิคชาดกที่ ๖.

กาเฬ วา ยทิ วา ชุเณฺห ยทา วายติ มาลุโต

วาตชานิ หิ สีตานิ อุโภตฺถมปราชิตาติ ฯ

มาลุตชาตกํ สตฺตมํ ฯ

ข้างขึ้นหรือข้างแรมก็ตาม สมัยใดลมย่อมพัดมา สมัยนั้นย่อมมีความหนาว เพราะความหนาวเกิดแต่ลม ในปัญหาข้อนี้ ท่านทั้งสองชื่อว่าไม่แพ้กัน.

จบ มาลุตชาดกที่ ๗.

เอวญฺเจ สตฺตา ชาเนยฺยุํ ทุกฺขายํ ชาติสมฺภโว

น ปาโณ ปาณินํ หญฺเญ ปาณฆาตี หิ โสจตีติ ฯ

มตกภตฺตชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

๑ สี. ม. สตฺตหิ กาลาติกฺกนฺตํ ฯ ๒. สี. ยุ. อฑฺฒรตฺตาวปายึ ฯ

๓ ม. กลาหิติโภติ ฯ

ถ้าสัตว์ทั้งหลายพึงรู้อย่างนี้ว่า ชาติสมภพนี้เป็นทุกข์ สัตว์ไม่ควรฆ่าสัตว์ เพราะว่าผู้มีปกติฆ่าสัตว์ย่อมเศร้าโศก.

จบมตกภัตตชาดกที่ ๘.

สเจ มุญฺเจ ๑ เปจฺจ มุญฺเจ ๒ มุจฺจมาโน หิ พชฺฌสิ ๓

น เหวํ ธีรา มุจฺจนฺติ มุตฺติ พาลสฺส พนฺธนนฺติ ฯ

อายาจิตภตฺตชาตกํ นวมํ ฯ

ถ้าท่านปรารถนาจะเปลื้องตนให้พ้น ท่านละโลกนี้ไปแล้วก็จะพ้นได้ก็ท่านเปลื้องตนอยู่อย่างนี้ กลับจะติดหนักเข้า เพราะนักปราชญ์หาได้เปลื้องตนด้วยอาการอย่างนี้ไม่ การเปลื้องตนอย่างนี้ เป็นเครื่องติดของคนพาล.

จบ อายาจิตภัตตชาดกที่ ๙.

ทิสฺวา ปทมนุตฺติณฺณํ ทิสฺวาโนตริตํ ปทํ

นเฬน วารึ ปิวิสฺสาม ๔ เนว มํ ตฺวํ วธิสฺสสีติ ฯ

นฬปานชาตกํ ทสมํ ฯ

สีลวคฺโค ทุติโย ฯ

__________

ตสฺสุทฺทานํ

อถ ลกฺขณ สาข ธิรตฺถุ

ปุน นกิรตฺถิ รเสหิ ขราทิยา

อติโภติ รสมาลุต ๕ ปาณ

มุจฺเจน นฬอวฺหยเนน ภวนฺติ ทส ฯ

พระยากระบี่ไม่เห็นรอยเท้าขึ้น เห็นแต่รอยเท้าลง จึงกล่าวว่า เราจักดื่มน้ำด้วยไม้อ้อ ท่านก็จักฆ่าเราไม่ได้.

จบ นฬปานชาดกที่ ๑๐.

จบ สีลวรรคที่ ๒.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ลักขณชาดก ๒. นิโครธมิคชาดก

๓. กัณฑินชาดก ๔. วาตมิคชาดก

๕. ขราทิยชาดก ๖. ติปัลลัตถมิคชาดก

๗. มาลุตชาดก ๘. มตกภัตตชาดก

๙. อายาจิตภัตตชาดก ๑๐. นฬปานชาดก.