อปายิมหวรรค

อปายิมฺห อนจฺจิมฺห อคายิมฺห รุทิมฺห จ

วิสญฺญิกรณึ ปิตฺวา ทิฏฺฐา นาหุมฺห วานราติ ฯ

สุราปานชาตกํ ปฐมํ ฯ

พวกผมได้ดื่มสุราแล้ว พากันฟ้อนรำขับร้อง และร้องไห้ พวกผมดื่มสุราอันกระทำให้เสียสติแล้ว ท่านอาจารย์ไม่ได้เห็น กลายเป็นเหมือนวานรไป.

จบ สุราปานชาดกที่ ๑.

อติกฺกมฺม รมณกํ สทามตฺตญฺจ ทูภกํ

สฺวาสิ ปาสาณมาสีโน ยสฺมา ชีวํ น โมกฺขสีติ ฯ

มิตฺตวินฺทชาตกํ ทุติยํ ฯ

๑ ม. มิตฺตวินฺทชาตกํ ฯ

ท่านเลยปราสาทแก้วผลึก ปราสาทเงิน และปราสาทแก้วมณีมาแล้วท่านนั้นเป็นผู้ถูกจักรกรดบนศีรษะแล้ว บาปยังไม่สิ้นตราบใด ท่านยังมีชีวิตอยู่ ก็จักไม่พ้นจากจักรกรดตราบนั้น.

จบ มิตตวินทชาดกที่ ๒.

มิตฺโต หเว สตฺตปเทน โหติ

สหาโย ปน ทฺวาทสเกน โหติ

มาสฑฺฒมาเสน จ ญาติ โหติ

ตตุตฺตรึ อตฺตสโมปิ โหติ

โสหํ กถํ อตฺตสุขสฺส เหตุ

จิรสนฺถุตํ ๑ กาฬกณฺณึ ชเหยฺยนฺติ ฯ

กาฬกณฺณิชาตกํ ตติยํ ฯ

บุคคลชื่อว่า เป็นมิตรด้วยการเดินร่วมกัน ๗ ก้าว ชื่อว่าเป็นสหายด้วยการเดินร่วมกัน ๑๒ ก้าว และชื่อว่าเป็นญาติด้วยการอยู่ร่วมกันเดือนหนึ่งหรือกึ่งเดือน ส่วนผู้ชื่อว่ามีตนเสมอกันก็ด้วยการอยู่รวมกันยิ่งกว่านั้นเราจะละทิ้งมิตร ชื่อว่ากาฬกัณณี ผู้ชอบกันมานาน เพราะความสุขส่วนตัวได้อย่างไร?

จบ กาฬกัณณิชาดกที่ ๓.

อาโรคฺยมิจฺเฉ ปรมญฺจ ลาภํ

สีลญฺจ พุทฺธานุมตํ สุตญฺจ

ธมฺมานุวตฺตี จ อลีนตา จ

อตฺถสฺส ทฺวารา ปมุขา ฉเฬเตติ ฯ

อตฺถสฺสทฺวารชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

____________

๑ ยุ. จิรสตฺถุ นํ ฯ

บุคคลควรปรารถนาลาภอย่างเยี่ยม คือ ความไม่มีโรค ๑ ศีล ๑ ความรู้ของท่านผู้รู้ทั้งหลาย ๑ การสดับฟัง ๑ ความประพฤติตามธรรม ๑ ความไม่ท้อถอย ๑ คุณธรรม ๖ ประการนี้ เป็นประตู เป็นประธานแห่งประโยชน์.

จบ อัตถัสสทวารชาดกที่ ๔.

อายตึ โทสํ นาญฺญาย โย กาเม ปฏิเสวติ

วิปากนฺเต หนนฺตี ๑ นํ กิมฺปกฺกมิว ภกฺขิตนฺติ ฯ

กิมฺปกฺกชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

ผู้ใดไม่รู้โทษในอนาคต มัวเสพกามอยู่ กามเหล่านั้นจะต้องล้างผลาญผู้นั้นในเวลาให้ผล เหมือนผลแห่งต้นกิมปักกพฤกษ์ ทำให้คนผู้ที่บริโภคตายฉะนั้น.

จบ กิมปักกชาดกที่ ๕.

สีลํ กิเรว กลฺยาณํ สีลํ โลเก อนุตฺตรํ

ปสฺส โฆรวิโส นาโค สีลวาติ น หญฺญตีติ ฯ

สีลวีมํสนชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

ได้ยินว่าศีลเป็นคุณชาติงามเป็นเยี่ยมในโลก เชิดดูงูใหญ่มีพิษร้ายแรงเป็นสัตว์มีศีล เหตุนั้น จึงไม่เบียดเบียนใคร.

จบ สีลวีมังสนชาดกที่ ๖.

ยสฺส มงฺคลา สมูหตา [๒]

อุปฺปาตา ๓ สุปินา จ ลกฺขณา จ

โส มงฺคลโทสวีติวตฺโต

ยุคโยคาธิคโต น ชาตุเมตีติ ฯ

มงฺคลชาตกํ สตฺตมํ ฯ

ผู้ใดไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถืออุกกาบาต ไม่ถือความฝัน ไม่ถือลักษณะดีหรือชั่ว ผู้นั้นชื่อว่าล่วงพ้นโทษแห่งการถือมงคลตื่นข่าว ครอบงำกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพที่เป็นคูกั้น ย่อมไม่กลับมาเกิดอีก.

จบ มังคลชาดกที่ ๗.

กลฺยาณิเมว มุญฺเจยฺย น หิ มุญฺเจยฺย ปาปิกํ

โมกฺโข กลฺยาณิยา สาธุ มุตฺวา ตปฺปติ ปาปิกนฺติ ฯ

สารมฺภชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

๑ ม. หนนฺติ ฯ ๒ ม. เส ฯ ๓ ยุ. อุปฺปาทา ฯ

บุคคลพึงเปล่งวาจางามเท่านั้น ไม่พึงเปล่งวาจาชั่วเลย การเปล่งวาจางามยังประโยชน์ให้สำเร็จ ผู้เปล่งวาจาชั่วย่อมเดือดร้อน.

จบ สารัมภชาดกที่ ๘.

วาจาว กิร เต อาสิ สณฺหา สขิลภาณิโน

ติณมตฺเต อสชฺชิตฺโถ โน จ นิกฺขสตํ หรนฺติ ฯ

กุหกชาตกํ นวมํ ฯ

ได้ยินว่า วาจาของท่านผู้พูดคำอ่อนหวานเป็นวาจาไพเราะ ท่านข้องอยู่เพราะหญ้าเพียงเส้นเดียว แต่นำเอาทอง ๑๐๐ ลิ่มไปไม่ขัดข้อง.

จบ กุหกชาดกที่ ๙.

โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ นาวพุชฺฌติ

ปจฺฉา กิจฺเจ สมุปฺปนฺเน กตฺตารํ นาธิคจฺฉตีติ ฯ

อกตญฺญูชาตกํ ทสมํ ฯ

อปายิมฺหวคฺโค นวโม ฯ

___________

ตสฺสุทฺทานํ

อปายิมฺห จ ทุภก ๒ สตฺตปทํ

ฉฬทฺวย จ อายตินา จ ปุน

อหิสีลว มงฺคลิ ปาปิกสฺสา

สตํนิกฺข กตตฺถวเรน ทส ฯ

ผู้ใดอันคนอื่นทำความดี ทำประโยชน์ให้ในกาลก่อน แต่ไม่รู้สึกคุณ เมื่อมีกิจเกิดขึ้นในภายหลัง ย่อมไม่ได้ผู้ช่วยเหลือ.

จบ อกตัญญูชาดกที่ ๑๐.

จบ อปายิมหวรรคที่ ๙.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สุราปานชาดก ๒. มิตตวินทชาดก

๓. กาฬกัณณิชาดก ๔. อัตถัสสทวารชาดก

๕. กิมปักกชาดก ๖. สีลวีมังสนชาดก

๗. มังคลชาดก ๘. สารัมภชาดก

๙. กุหกชาดก ๑๐. อกตัญญูชาดก.