ปโรสตวรรค

ปโรสตํ เวปิ ๑ สมาคตานํ

ฌาเยยฺยุ เต วสฺสสตํ อปญฺญา

เอโกว เสยฺโย ปุริโส สปญฺโญ

โย ภาสิตสฺส วิชานาติ อตฺถนฺติ ฯ

ปโรสตชาตกํ ปฐมํ ฯ

คนโง่เขลามาประชุมกัน แม้ตั้งร้อยคนขึ้นไป พวกเขาไม่มีปัญญา พึงเพ่งดูอยู่ตั้งร้อยปี ผู้ใดรู้แจ้งเนื้อความแห่งภาษิต ผู้นั้นเป็นบุรุษมีปัญญาคนเดียวเท่านั้น ประเสริฐกว่า.

จบ ปโรสตชาดกที่ ๑.

โย ทุกฺขผุฏฺฐาย ภเวยฺย ตาณํ

โส เม ปิตา ทุพฺภิ ๒ วเน กโรติ

สา กสฺส กนฺทามิ วนสฺส มชฺเฌ

โย ตายิตา โส สหสา ๓ กโรตีติ ฯ

ปณฺณิกชาตกํ ทุติยํ ฯ

๑ ม. ปโรสตญฺเจปิ ฯ ๒ สี. ยุ. ทูภิ ฯ ๓ ม. สหสํ ฯ

ผู้ใดเมื่อดิฉันได้รับทุกข์พึงเป็นที่พึ่งได้ ผู้นั้นคือบิดาของดิฉันกลับมาทำความประทุษร้ายแก่ดิฉันในป่า ดิฉันจะคร่ำครวญถึงใครในกลางป่า ผู้ใดควรจะเป็นที่พึ่งของดิฉัน ผู้นั้นกลับมาทำกรรมอย่างสาหัส.

จบ ปัณณิกชาดกที่ ๒.

ยตฺถ เวรึ นิวึสติ ๑ น วเส ตตฺถ ปณฺฑิโต

เอกรตฺตํ ทฺวิรตฺตํ วา ทุกฺขํ วสติ เวริสูติ ฯ

เวริชาตกํ ตติยํ ฯ

คนมีเวรกันอยู่ในที่ใด บัณฑิตไม่ควรอยู่ในที่นั้น เพราะเมื่ออยู่ในพวกคนมีเวรกันคืนเดียว หรือสองคืน ก็อยู่เป็นทุกข์.

จบ เวริชาดกที่ ๓.

จตุพฺภิ อฏฺฐชฺฌคมา อฏฺฐาภิปิ จ โสฬส

โสฬสาภิ จ พตฺตึส อตฺริจฺฉํ จกฺกมาสโท

อิจฺฉาหตสฺส โปสสฺส จกฺกํ ภมติ มตฺถเกติ ฯ

มิตฺตวินฺทชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

ผู้มีความปรารถนาจัด มี ๔ ก็ต้องการ ๘ มี ๘ ก็ต้องนั้น ๑๖ มี ๑๖ ก็ต้องการ ๓๒ บัดนี้ มาได้รับกงจักรกรด กงจักรกรดพัดอยู่เหนือศีรษะของคนผู้ลุอำนาจความปรารถนา.

จบ มิตตวินทชาดกที่ ๔.

พหุมฺเปตํ วเน กฏฺฐํ วาโต ภญฺชติ ทุพฺพลํ

ตสฺส เจ ภายสิ นาค กีโส นูน ภวิสฺสสีติ ฯ

ทุพฺพลกฏฺฐชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

ลมย่อมพัดไม้แห้งที่ทุรพลในป่านี้ แม้มีจำนวนมากมายให้หักลง ดูกรช้างตัวประเสริฐ ถ้าท่านมากลัวต่อไม้แห้งนั้น ท่านจักซูบผอมเป็นแน่.

จบ ทุพพลกัฏฐชาดกที่ ๕.

สุขํ วต มํ ชีวนฺตํ ปจมานา อุทญฺจนี

โจรี ชายปฺปวาเทน เตลํ โลณญฺจ ยาจตีติ ฯ

อุทญฺจนีชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

๑ ม. นิวิสติ ฯ ๒ ม. มิตฺตวินฺทกชาตกํ ฯ

หญิงโจรผู้นำของไปด้วยหม้อน้ำ เบียดเบียนฉัน ผู้เคยมีชีวิตอยู่เป็นสุขจะขอน้ำมัน หรือเกลือ ก็ด้วยการกล่าวคำอ่อนหวานฐานเป็นภรรยา.

จบ อุทัญจนีชาดกที่ ๖.

สาธุ โข สิปฺปกนฺนาม อปิ ยาทิสกีทิสํ

ปสฺส ขญฺชปฺปหาเรน ลทฺธา คามา จตุทฺทิสาติ

สาลิตฺตกชาตกํ สตฺตมํ ฯ

ขึ้นชื่อว่าศิลปะแม้อย่างใดอย่างหนึ่ง ย่อมยังประโยชน์ให้สำเร็จโดยแท้ขอเชิญพระองค์ ทรงทอดพระเนตร บุรุษเปลี้ยได้บ้านส่วยทั้ง ๔ ทิศก็เพราะการดีดมูลแพะ.

จบ สาลิตตกชาดกที่ ๗.

สิกฺเขยฺย สิกฺขิตพฺพานิ สนฺติ ตจฺฉนฺทิโน ๑ ชนา

พาหิยาปิ ๒ สุหนฺเนน ราชานํ อภิราธยีติ ฯ

พาหิยชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

บุคคลควรศึกษาศิลปะทั้งหลาย ชนทั้งหลายที่พอใจในศิลปะนั้นก็มีอยู่แม้แต่หญิงที่เกิดในจังหวัดชั้นนอก ก็ยังทำให้พระราชาทรงโปรดปรานได้ด้วยความกระมิดกระเมี้ยนของเธอ.

จบ พาหิยชาดกที่ ๘.

ยถนฺโน ปุริโส โหติ ตถนฺนา ตสฺส เทวตา

อาหเรตํ กุณฺฑปูวํ ๓ มา เม ภาคํ วินาสยาติ ฯ

กุณฺฑปูวชาตกํ นวมํ ฯ

บุรุษกินอย่างไร เทวดาของบุรุษนั้นก็กินอย่างนั้น ท่านจงนำเอาขนมรำนั้นมา อย่าให้ส่วนของเราเสียไปเลย.

จบ กุณฑกปูวชาดกที่ ๙.

สพฺพสํหารโก นตฺถิ สุทฺธํ กงฺคุ ปวายติ

อลิกํ ภาสติยํ ๔ ธุตฺตี สจฺจมาหุ มหลฺลิกาติ ฯ

สพฺพสํหารกปโญฺห ทสโม ฯ

ปโรสตวคฺโค เอกาทสโม ฯ

ตสฺสุทฺทานํ

สปโรสตตายิตเวรี ปุน

ภมจกฺกถนาคสิริวฺหยโน

สุขกญฺจ วต สิปฺปกพาหิยา

กุณฺฑปูวมหลฺลิกกา จ ทส ฯ

๑ สี. ยุ. พจฺฉนฺทิโน ฯ ๒ ม. ... หิ ฯ ๓ สี. ยุ. กณํ ปูวํ ฯ ๔ ม. ภายติยํ ฯ

กลิ่นเครื่องอบทั้งปวงไม่มี มีแต่กลิ่นดอกประยงล้วนฟุ้งไป หญิงนักเลงคนนี้ ย่อมกล่าวคำเหลาะแหละ หญิงผู้ใหญ่กล่าวคำจริง.

จบ สัพสังหารกปัญหาที่ ๑๐.

จบ ปโรสตวรรคที่ ๑๑.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปโรสตชาดก ๒. ปัณณิกชาดก

๓. เวริชาดก ๔. มิตตวินทชาดก

๕. ทุพพลกัฏฐชาดก ๖. อุทัญจนีชาดก

๗. สาลิตตกชาดก ๘. พาหิยชาดก

๙. กุณฑกปูวชาดก ๑๐. สัพพสังหารกปัญหา.